WEBVTT 00:01:10.410 --> 00:01:19.010 આ શ્રી સમયસારજી પરમાગમ શાસ્ત્ર છે. એમાં પ્રથમ જીવ નામનો અધિકાર. 00:01:19.030 --> 00:01:34.770 ૬ નંબરની ગાથા ચાલે છે. એમાં બે પારા છે. પહેલા પારામાં બે વાત કરે છે. 00:01:34.800 --> 00:01:44.160 એક તો ત્રિકાળી સામાન્ય શુદ્ધાત્મા કેવો છે કે જેનો અનુભવ કરતાં સમ્યગ્દર્શન થાય? 00:01:44.180 --> 00:01:49.560 વિષય, વિષય, ધ્યેય, ધ્યાનનું ધ્યેય શું છે? 00:01:49.590 --> 00:02:04.130 તો એ પહેલા પારામાં એમ કહયું કે આ ભગવાન આત્મા અનાદિ-અનંત… 00:02:04.150 --> 00:02:17.530 … પછી સ્પીડ પકડે. પછી તો દોડવું પડે. સ્પીડમાં આવ્યા હોય એને. દોડે તો પહોંચે. 00:02:17.560 --> 00:02:22.750 શું કહે છે? અલૌકિક ગાથા છે. 00:02:22.780 --> 00:02:38.100 આ આત્મા શુધ્ધાત્મા છે એ ધ્યેયરૂપ છે. એનું જે ધ્યાન, એ ધ્ચેય શું અને ધ્યાન શું? 00:02:38.120 --> 00:02:43.900 ધ્યાનની પ્રગટતા કેમ થાય? ધર્મધ્યાન-અનુભૂતિ કેમ થાય? 00:02:43.930 --> 00:02:47.840 બે પ્રશ્ન પૂછ્યા છે એનો જવાબ બે રૂપે આપે છે. 00:02:47.860 --> 00:02:59.100 કે આ આત્મા છે એ અનાદિ કાળથી જીવને પર્યાયમાં અજ્ઞાન હતું. અજ્ઞાનના નિમિત્તે કર્મનો બંધ પણ હતો. 00:02:59.130 --> 00:03:09.940 આઠ પ્રકારના…કર્મનો બંધ પણ હતો, સંયોગરૂપે હતો. કર્મ અને ચેતન આત્મા એકમેક નહોતા થયા. 00:03:09.960 --> 00:03:20.970 જેમ શરીરનો સંયોગ એમ આઠ કર્મનો સંયોગ (છે). સત્તામાં કર્મ છે અને એનો કાળ પાકે ત્યારે તે ઉદયમાં પણ આવે છે. 00:03:21.000 --> 00:03:28.010 ખરવા માટે ઉદયમાં આવે છે, રહેવા માટે ઉદયમાં આવતા નથી. કેમકે રહી શકતા જ નથી. 00:03:28.030 --> 00:03:36.050 એને રહેવું હોય કર્મને તોપણ રહી શકે નહિ. એનો સ્વભાવ જ છે કે ઉદયમાં આવીને ખરી જાય. 00:03:36.070 --> 00:03:46.890 જ્યારે કર્મ ઉદયમાં આવે છે ત્યારે જે કોઈ આત્મા પોતાના સ્વભાવની સન્મુખ નથી અને વિમુખ પરિણતિ થાય છે 00:03:46.920 --> 00:03:56.630 એ જીવ કર્મના ઉદયમાં જોડાય છે, લક્ષ કરે છે. ત્યારે એની દશામાં શુભાશુભ ભાવ થાય છે. 00:03:56.650 --> 00:04:05.530 અનાદિની કાંઈ શુદ્ધ પર્યાય છે એમ નહિ, એની પર્યાયમાં શુભાશુભ ભાવ થાય છે, આસ્ત્રવ થાય છે. 00:04:05.560 --> 00:04:17.370 એ કર્મના ઉદયમાં જોડાતાં રાગાદિ થાય છે અને એ રાગાદિ થતાં નવા કર્મનો બંધ પણ થાય છે. 00:04:17.400 --> 00:04:29.530 આવો નિમિત્ત અને નૈમિત્તિકના ચકરાવાની વચ્ચે જૂના કર્મનો ઉદય નિમિત્ત, 00:04:29.530 --> 00:04:36.720 પર્યાય નૈમિત્તિક - રાગ, રાગ નિમિત્ત અને નવા કર્મ નૈમિત્તિક. 00:04:36.740 --> 00:04:47.960 આમ આખા ચકરાવામાં પણ ભગવાન જે આત્મા અંદર બિરાજમાન છે એ એવો ને એવો શુદ્ધ રહ્યો છે. 00:04:47.990 --> 00:04:57.530 એ કર્મબંધનું કાર્ય પણ નથી, જૂના કર્મ ઉદયમાં આવે એનું કાર્ય નથી જીવતત્ત્વ, 00:04:57.560 --> 00:05:05.050 એનું કાર્ય તો રાગ છે અને નવા કર્મ બંધાય એમાં ભગવાન આત્મા નિમિત્ત નથી. 00:05:05.070 --> 00:05:09.380 જૂનાનું કાર્ય નહિ અને નવાનું કારણ નહિ. 00:05:09.400 --> 00:05:13.670 એ તો અકારણ ને અકાર્ય શક્તિ છે. આહાહા! 00:05:13.695 --> 00:05:21.310 આવો ભગવાન આત્મા ચકરાવામાં રહેલો હોવા છતાં પોતાના સ્વભાવમાં રહેલો છે. 00:05:21.330 --> 00:05:26.580 એ રાગમાં, કર્મમાં કે દેહમાં જતો નથી. 00:05:26.600 --> 00:05:33.530 એવો જે આત્મા એ પ્રમત્ત અને અપ્રમત્ત દશાથી રહિત છે. 00:05:33.550 --> 00:05:43.190 અત્યારે કેટલાક વિદ્વાનોને બેસતું નથી કે ઉત્પાદ-વ્યયથી આત્મા રહિત છે તે બેસતું નથી. 00:05:43.210 --> 00:05:49.500 ઉત્પાદ-વ્યયથી સહિત હોવા છતાં જે રહિત છે તે ઉપાદેય છે. 00:05:49.530 --> 00:05:56.870 ઉત્પાદ-વ્યયથી સહિત વ્યવહારનયે જોવામાં આવે તો છે પણ સ્વભાવની દૃષ્ટિથી જોવામાં આવે 00:05:56.890 --> 00:06:01.630 તો એ પ્રમત્ત-અપ્રમત્તથી રહિત ચિદાનંદ આત્મા અનંત ગુણથી સહિત છે. 00:06:01.650 --> 00:06:04.820 અનંત ગુણથી સહિત અને અનંત પર્યાયથી રહિત. 00:06:04.840 --> 00:06:09.440 પ્રમત્ત-અપ્રમત્ત બે શબ્દમાં બધું લઈ લીધું. પર્યાયમાત્રથી ભિન્ન. 00:06:09.470 --> 00:06:12.600 ત્યાં સુધી આપણે આવ્યા. 00:06:12.620 --> 00:06:18.660 તેથી પ્રમત્ત પણ નથી અને અપ્રમત્ત પણ નથી; તેથી એટલે શું કામ? કારણ શું આપ્યું? 00:06:18.680 --> 00:06:25.940 એને કારણ ઉપર આપ્યું કે શુભાશુભ ભાવ થાય છે પણ એના સ્વભાવે પોતે થતો નથી. 00:06:25.970 --> 00:06:34.460 પોતે રાગરૂપે થતો નથી. રાગ થવા છતાં પણ જીવતત્ત્વ રાગરૂપે થતો નથી. 00:06:34.480 --> 00:06:40.080 નથી થતું માટે પ્રમત્ત અને અપ્રમત્ત નથી. ન્યાય આપ્યો કારણ આપ્યું. 00:06:40.110 --> 00:06:47.070 જો રાગરૂપે થાય તો વીતરાગરૂપે થાય. પણ રાગરૂપે થતો નથી. 00:06:47.090 --> 00:06:52.660 માટે આત્મા તો અનાદિઅનંત પ્રમત્ત અને અપ્રમત્તથી રહિત એવો જે ધ્યેય તત્ત્વ, 00:06:52.690 --> 00:07:01.440 ધ્યાનનો વિષય, ઉપાદેય તત્ત્વ, દૃષ્ટિનો વિષય એ પ્રમત્ત પણ નથી અને અપ્રમત્ત પણ નથી. 00:07:01.460 --> 00:07:10.773 તે જ, બીજો નહિ. આવો જે આત્મા, બધાની પાસે છે અત્યારે. 00:07:10.797 --> 00:07:19.908 અત્યારે આવો આત્મા વર્તમાન વિદ્યમાન બધાની પાસે છે. નિગોદમાં પણ આવો આત્મા છે. 00:07:19.932 --> 00:07:26.500 ભવિની પાસે પણ આવો આત્મા છે, અભવિ હોય તોપણ એનો આત્મા તો આવો જ છે. 00:07:26.524 --> 00:07:34.114 ‘सव्वे शुध्धाओ शुध्धनया’ 00:07:34.138 --> 00:07:41.418 શુદ્ધનયથી જોવામાં આવે તો બધા આત્મા શુદ્ધ છે. આમ નેમિચંદ્ર સિદ્ધાંતચક્રવર્તી ગોમ્મટસારમાં, 00:07:41.442 --> 00:07:47.453 ગોમ્મટસારમાં પણ ફરમાવે છે. દ્રવ્યસંગ્રહમાં ફરમાવે છે. નેમિચંદ્ર સિદ્ધાંતચક્રવર્તી. 00:07:47.477 --> 00:08:00.047 એવો આત્મા ત્રણે કાળ શુદ્ધ છે. અશુ્ધ્ધ થયો અને હવે અશુ્ધ્ધતા ટળે અને પછી શુદ્ધ થાય એ બધું પર્યાયધર્મમાં છે. 00:08:00.071 --> 00:08:07.193 દ્રવ્યસ્વભાવ તો અનાદિઅનંત શુદ્ધ છે. સામાન્ય તત્ત્વમાં ફેર પડતો નથી. 00:08:07.218 --> 00:08:12.010 વિશેષમાં ફેરફાર ભલે થાય. પ્રમત્ત-અપ્રમત્ત નથી. 00:08:12.034 --> 00:08:21.024 તે જ પર્યાયથી રહિત ધ્રુવ પરમાત્મા. તે જ, બીજો નહિ. અસ્તિ-નાસ્તિ અનેકાંત કર્યું. 00:08:21.048 --> 00:08:29.082 પર્યાયથી રહિત જ, એ જ આત્મા ધ્યાનનું ધ્યેય છે. પર્યાયથી સહિત ધ્યાનનું ધ્યેય નથી. 00:08:29.106 --> 00:08:36.788 કેમકે પર્યાયથી સહિત નથી. પર્યાયથી સહિત નથી, પ્રથમથી જ અનાદિથી જ નથી. 00:08:36.812 --> 00:08:45.154 અને અનંત ગુણથી સહિત અને પર્યાયથી રહિત એવું એનું સ્વરૂપ રહી ગયું છે અનાદિનું. 00:08:45.178 --> 00:08:55.729 હવે શુદ્ધ આત્માની વાત તો કરી, હવે એનો અનુભવ કેમ થાય? 00:08:55.753 --> 00:09:01.482 બે પ્રશ્ન પૂછ્યા હતા ને? કે શુદ્ધાત્માનું સ્વરૂપ શું? 00:09:01.482 --> 00:09:06.149 અને કેવી રીતે જાણી શકાય? જાણવો તો જોઈએને, અનુભવ તો કરવો જોઈએને? 00:09:06.173 --> 00:09:08.729 તો અનુભવની વિધિ શું? 00:09:08.753 --> 00:09:17.569 પ્રમત્ત-અપ્રમત્તથી રહિત કહેતા એ આત્મા પરિણામનો કર્તા નથી, પરિણામનો અકર્તા છે. 00:09:17.593 --> 00:09:28.246 પરિણામથી રહિત છે. અસ્તિ-નાસ્તિ અનેકાંત. આત્મા સામાન્યપણે છે અને વિશેષપણે નથી. 00:09:28.270 --> 00:09:34.124 તેથી વિશેષનો એ કર્તા-ભોક્તા થતો નથી. એટલે અકર્તા સિદ્ધ કર્યું. 00:09:34.148 --> 00:09:41.912 દ્રવ્યસ્વભાવ અને અકર્તા સિદ્ધ કર્યું. પ્રમત્ત-અપ્રમત્ત નથી માટે તે પરિણામનો કર્તા નથી. 00:09:41.936 --> 00:09:48.093 પરિણામનો કર્તા પરિણામ છે. આ પણ વિદ્વાનોને બેસતું નથી. અર..ર..ર..! 00:09:48.117 --> 00:09:53.614 આહાહા…! પર્યાયનો કર્તા પર્યાય છે, ત્રણ કાળમાં ફરે એમ નથી એ વાત. 00:09:53.638 --> 00:09:57.546 આ રીતે જ અનુભવ થાય છે અનુભવીઓને. 00:09:57.570 --> 00:10:06.733 પર્યાયનો કર્તા હું નથી. જો પર્યાયનો કર્તા હોઉં તો કેવળજ્ઞાન કરી દે ને અત્યારે, સમ્યગ્દર્શન કરી દેને. આહાહા! 00:10:06.757 --> 00:10:16.501 અશક્ય છે. કર્તાપણું નથી, આત્મામાં જ્ઞાતાપણું છે. થાય એને જાણે, છે એને જાણે અને થાય એને પણ જાણે. 00:10:16.525 --> 00:10:19.649 જાણે, જાણે, જાણે, જાણે, જાણે, અનાદિઅનંત જાણે. 00:10:19.673 --> 00:10:29.265 એક સમય વચ્ચે આત્મા અકર્તાપણું છોડે અને પર્યાયનો કર્તા બની જાય એ અસંભવ છે. 00:10:29.289 --> 00:10:38.814 પર્યાયનો કર્તા નથી બનતો તો કર્મ ને શરીર ને હાથ હું હલાવું ને દુકાન મારાથી ચાલે. આહાહા! ઇ ક્યાં રહ્યું? 00:10:38.838 --> 00:10:50.754 એ તો મોટી ભ્રમણા છે. ડૉક્ટર દાંત તું પાડી શકતો નથી, હોં! ભલે તને શિખડાવે આમ પાડતા. 00:10:50.778 --> 00:11:02.933 ડૉક્ટર થયો નથી, નૈગમનયે ડૉક્ટર કહેવાય. થવાનો છે ને, એને વર્તમાનમાં આરોપ આપીને ડૉક્ટર કહેવાય. 00:11:02.957 --> 00:11:15.373 પ્રમત્ત-અપ્રમત્તની તારામાં નાસ્તિ છે માટે તું એનો કર્તા નથી. જે જેનામાં ન હોય એનું કરવું ત્રણ કાળમાં ન હોય. 00:11:15.397 --> 00:11:24.701 પહેલા કર્તાબુદ્ધિ છોડ કે હું અકર્તા છું. એવો દ્રવ્યસ્વભાવ આવ્યો. દ્રવ્યનો નિશ્ચય આવ્યો. 00:11:24.725 --> 00:11:36.153 માત્ર દ્રવ્યના નિશ્ચયથી અનુભવ થતો નથી. ત્યારે અનુભવ કેમ થાય છે? 00:11:36.177 --> 00:11:41.890 કે જે જ્ઞાન પરને જાણતું હતું એ બંધ કરે છે અને સ્વમાં જાય છે. 00:11:41.890 --> 00:11:46.677 જુઓ! આમાં લખેલું છે એનો જ અર્થ કરું છું હોઁ! ઉપરથી પહેલા કહ્યું, હવે અહીંથી. 00:11:46.701 --> 00:12:00.599 તે જ સમસ્ત અન્યદ્રવ્યોના ભાવોથી ભિન્નપણે આહાહા! પરદ્રવ્યના ભાવોથી જુદો પરદ્રવ્યનું લક્ષ કરતો હતો ત્યાં સુધી અનુભવ નહોતો થતો. 00:12:00.623 --> 00:12:09.438 વસ્તુ તો જે હતી તે છે પણ એને દૃષ્ટિગોચર નહોતી થતી. આમ આમ જોતો હતોને, આમ આમ જોતો હતો. આહાહા! 00:12:09.462 --> 00:12:17.345 તે જ સમસ્ત બધા ‘અન્યદ્રવ્યના ભાવો…’ 00:12:17.345 --> 00:12:27.351 અન્યદ્રવ્યમાં જે ભાવો છે, જડ અને ચેતન, મુખ્યપણે દ્રવ્યકર્મ, દ્રવ્યકર્મ અન્યદ્રવ્ય છે. 00:12:27.375 --> 00:12:35.211 એ અન્યદ્રવ્યમાં તેના ભાવો છે. રાગ, દ્વેષ, સુખ-દુઃખ એ જડકર્મના ભાવો છે. 00:12:35.235 --> 00:12:47.974 રાગ થાય ત્યાં સુધી બે જગ્યાએ થાય. એક જીવ સંબંધે રાગ અને એક અજીવ સંબંધે રાગ. 00:12:47.998 --> 00:12:53.195 આ સમયસારમાં લખ્યું છે. આ પણ ગોમ્મટસારમાં છે. 00:12:53.219 --> 00:13:04.549 થોડા વખત પહેલા જયપુર ગયો ત્યારે પાટનીજીને આ શ્લોક વંચાવ્યો. આહાહા! આ તો ગજબની વાત! 00:13:04.573 --> 00:13:08.257 રાગ થાય ત્યાં સુધી બે જગ્યાએ થાય. 00:13:08.281 --> 00:13:12.708 ન થાય ત્યારે એકેયમાં ન થાય. અહીંયા પણ ન થાય અને ત્યાં પણ ન થાય. 00:13:12.708 --> 00:13:18.665 તે અકર્મરૂપે પરિણમી જાય. જડકર્મ છે એ અકર્મરૂપે પરિણમી જાય. 00:13:18.689 --> 00:13:21.915 દર્શનમોહ નામનો કર્મનો ઉદય આવતો હતો, 00:13:21.915 --> 00:13:27.382 એ જ્યાં શુદ્ધાત્માની સન્મુખ થયો અને સમ્યગ્દર્શન થયું ત્યાં એ મિથ્યાત્વનો રાગ ટળી ગયો. 00:13:27.406 --> 00:13:32.834 નૈમિત્તિક ભાવ ગયો તો નિમિત્ત નામ ન રહ્યું, એ તો જ્ઞેય થઈ ગયું, અકર્મરૂપે થઈ ગયું. 00:13:32.858 --> 00:13:41.484 થાય ત્યાં સુધી બેય જગ્યાએ થાય. જીવસંબંધી રાગ અને અજીવસંબંધીનો રાગ. 00:13:41.508 --> 00:13:51.101 એ કહે છે કે અજીવમાં જ્યાં રાગ-દ્વેષ થતો હતો, એના રાગ-દ્વેષને જોતો હતો. એટલે અહીંયા રાગ-દ્વેષ થતો હતો. 00:13:51.125 --> 00:13:55.249 આમાં લખેલું છે એનો અર્થ ચાલે છે, હોં! 00:13:55.273 --> 00:14:04.101 આ જ્યાં જોયું અને અહીંયા રાગ થયો અને પછી રાગથી વ્યાવૃત્ત થઈ ગયો, અભાવ થયો એમ નહિ. 00:14:04.125 --> 00:14:10.871 અહીંયા રાગની ઉત્પત્તિ ન થાય એવી એક કળા અને વિધિ આમાં બતાવે છે. 00:14:10.895 --> 00:14:26.542 હવે મંગાભાઈ સમજાય છે બરાબર? ભાઈએ કીધું, ગાડી શરૂઆતમાં સ્ટાર્ટ થાય છે કે નહી. શું કહીયું પ્રભુ? આહાહા! 00:14:26.566 --> 00:14:38.278 આ આપણા પિતા-ધર્મપિતાએ પત્રો લખ્યા છે આપણા ઉપર. ઇ પત્ર વાંચવાનો પણ તેને વખત નથી. આહાહા! 00:14:38.302 --> 00:14:44.857 સમસ્ત અન્યદ્રવ્યોના ભાવોથી ભિન્ન 00:14:44.857 --> 00:14:53.515 એ કેવી રીતે એનાથી ભિન્ન કરવો? કે જે ત્યાં રાગ-દ્વેષ થાય છે એની સામે જોવાનું બંધ કરી દે. 00:14:53.539 --> 00:15:05.397 રાગની સામે જોઈશ તો એ રાગ મારો છે, રાગ છે એનો અને ભાસે છે પોતાનો. કેમ? ભાસવાનું પણ કારણ છે. 00:15:05.421 --> 00:15:16.221 ભાસવાનું પણ સબળ કારણ છે. કેમકે ત્યાં જે રાગ થાય છે એ જ્ઞાનની સ્વચ્છતામાં જણાય છે, એનો પ્રતિભાસ થાય છે. 00:15:16.245 --> 00:15:27.302 ઇ પ્રતિભાસને દેખીને, થાય છે બીજે, માને છે મારામાં (થાય છે). ત્યાંથી અજ્ઞાન શરૂ થાય છે. 00:15:27.326 --> 00:15:35.148 અને જો ચેતી જાય કે ઓહો! આ રાગાદિ તો પુદ્‌ગલના ભાવો છે, પુદ્‌ગલની સત્તામાં થાય છે. 00:15:35.148 --> 00:15:37.338 મારી સત્તામાં જ્ઞાન થાય છે. 00:15:37.362 --> 00:15:43.062 મારી સત્તામાં જ્ઞાન એવું થાય છે કે જેમાં આત્મા જણાય છે એવું જ્ઞાન થાય છે. 00:15:43.087 --> 00:15:46.914 મારી સત્તામાં જ્ઞાન એવું નથી થતું કે એને જાણે છે. 00:15:46.938 --> 00:15:53.271 એને જાણે છે ત્યાં સુધી રાગને જાણે છે, ત્યાં સુધી ‘હું રાગી’ એમ ભ્રાંતિ થાય છે. 00:15:53.295 --> 00:16:01.995 હવે, એનો અનુભવનો કાળ જ્યારે આવે છે. કર્તાબુદ્ધિ છૂટી, હવે જ્ઞાતાબુદ્ધિ છૂટે છે. 00:16:02.019 --> 00:16:15.036 નિમિત્તોનું જે લક્ષ કરે છે, તેને જ નૈમિત્તિક થાય. નિમિત્તનું લક્ષ છોડે છે એને નૈમિત્તિક ન થાય. 00:16:15.060 --> 00:16:17.436 એને માટે દષ્ટાંત એક આપું તો ખ્યાલ આવે. 00:16:17.436 --> 00:16:23.822 કેમકે અજીવસંબંધી રાગ અને જીવસંબંધી રાગ એ શબ્દો પણ કેટલાકને નવા લાગે. 00:16:23.846 --> 00:16:33.609 એક સ્ફટિકમણિ પત્થર આવે છે, એકદમ સ્વચ્છ. જેની સામે લાલ ફૂલ હોય છે. કાળા ફૂલ, લાલ ફૂલ. 00:16:33.633 --> 00:16:38.419 તો લાલ ફૂલની ઝાંય એમાં દેખાય. એમાં પ્રતિભાસ થાય છે. 00:16:38.443 --> 00:16:46.106 તો એ પ્રતિભાસને દેખીને કાચ સફેદ હોવા છતાં એને લાલ લાગે છે, રાતો. 00:16:46.130 --> 00:16:55.341 તો રાતો લાગે છે. તો એને લાગે છે તે રાતો થયો છે? કે રાતુ તો ફૂલ છે? 00:16:55.365 --> 00:16:59.769 ત્યાંની રતાશ ઉડીને અહીં આવે છે? 00:16:59.769 --> 00:17:06.107 જો ત્યાંથી રતાશ ઉડીને અહીં આવી જાય તો ફૂલ ધોળું થઈ જાય, ફિકુ થઈ જાય. 00:17:06.131 --> 00:17:11.057 પણ ત્યાંથી તો લાલ રંગ ઊડતો નથી અને અહીંયા આવતો નથી. 00:17:11.057 --> 00:17:17.514 પણ અપરિક્ષક છે, ઝવેરી નથી એટલે સફેદ સ્ફટિક હોવા છતાં 00:17:17.539 --> 00:17:24.703 એમાં ફૂલનો પ્રતિભાસ દેખીને, ઝળક દેખીને, ઝાંય દેખીને આહાહા! 00:17:24.727 --> 00:17:28.823 એને એમ ભાસે છે કે આ લાલ છે પત્થર (સ્ફટિકમણિ લાલ થઈ ગયો એમ ભાસે છે). 00:17:28.847 --> 00:17:36.699 સ્ફટિકમણિ સફેદ જ છે. દ્રવ્યે સફેદ, ગુણે સફેદ અને પર્યાયે સફેદ. 00:17:36.723 --> 00:17:44.430 એમ કે પર્યાય લાલ થાય છે - એમ નથી. સામાન્યથી વિશેષ વિરૂદ્ધ ન હોય. શું કહ્યું? 00:17:44.454 --> 00:17:50.884 સામાન્ય જે સ્ફટિક છે એનું દળ, દળ, દળ એ તો સફેદ છે 00:17:50.909 --> 00:17:58.985 અને પર્યાય એની ફૂલના નિમિત્તે લાલ થઈ. ખોટી વાત છે. ભ્રમણા છે ઈ. 00:17:59.009 --> 00:18:11.797 એ અપરિક્ષક છે, ઝવેરી નથી, કુંભાર છે. ઝવેરી તો એને લાલ ઝાંય દેખાય છે ત્યારે એને સફેદ દેખાય છે. 00:18:11.821 --> 00:18:21.751 દાખલો તો આપુ છું, અહીંયા આપ્યો છે એની ખબર નથી. સ્ફટિકમણિનો દાખલો. આપી દઈએ, ટાઈમ તો છે હજી. 00:18:21.775 --> 00:18:29.919 ખ્યાલ આવે કે શું પરિસ્થિતિ છે, ક્યાં ભૂલે છે. ભૂલનો ખ્યાલ આવે તો ભૂલ પ્રગટ નહિ થાય. 00:18:29.943 --> 00:18:36.006 ભૂલનો ખ્યાલ, ભૂલનું જ્ઞાનેય બસ છે. આત્માનું જ્ઞાન તો પછી. 00:18:36.031 --> 00:18:42.905 આ મારી ભૂલ થઈ તો ભૂલ ભાંગી જશે. ભૂલનું જ્ઞાન ભૂલને નહિ રહેવા દે. 00:18:42.929 --> 00:18:50.612 ભૂલનું જ્ઞાન ભૂલને નહિ રહેવા દે. દૂધપાક ખાધો ને ઝાડા થઈ ગયા. 00:18:50.612 --> 00:18:59.001 હા! દૂધપાક ખાવાથી ઝાડા થયા એવી ભૂલ એને ખ્યાલ આવી. પછી કોઈ દિ’ દૂધપાકને અડશે નહિ. 00:18:59.025 --> 00:19:09.327 આ તો દાખલો, આ તો દૃષ્ટાંત કહું છું. પોતાની ભૂલ ખ્યાલમાં આવે તો ભૂલ ભાંગ્યા વિના રહેતી નથી. 00:19:09.351 --> 00:19:13.687 એમ એક વખત બનાવ બન્યો. 00:19:13.712 --> 00:19:26.696 એક વખત ઝવેરી બજારમાં આગળ ભૂલેશ્વર છે ત્યાં બહુ ભીડ હોય છે. ભૂલેશ્વર ચોકમાં. મુંબઈ. 00:19:26.720 --> 00:19:32.882 એક ખેડુને સ્ફટિકમણિ મળ્યો ખેતરમાંથી. 00:19:32.882 --> 00:19:38.787 ઇ કહે આપણે શહેર-ગામમાં જઈએ એમાં આપણને ૧૦૦-૨૦૦ રૂપીયા આના આવી જશે. 00:19:38.811 --> 00:19:42.301 આ કાચ બહું ધોળો સારો છે. એને ખબર નહિ સ્ફટિકમણિની. 00:19:42.325 --> 00:19:49.336 તો એણે એક ટેબલ ઉપર મુક્યો હરરાજીમાં, કે ભઇ, આ ચીજ મારે હરરાજી કરવી છે. 00:19:49.360 --> 00:19:54.707 હવે આજુબાજુ બધા કાપડિયા. કાપડિયા બધા લાલ પડદા રાખે. સમજી ગયા? 00:19:54.731 --> 00:20:05.968 તો લાલ પડદાની ઝાંય આવે, ત્યાં બધા એને રાતો જોવે. કાચ હતો સફેદ અને જોવે રાતો. 00:20:05.992 --> 00:20:08.870 રમણભાઈ! આવો, જગ્યા છે, અહીં આવો. 00:20:08.894 --> 00:20:17.338 બધાને રાતો કેમ લાગે છે? 00:20:17.338 --> 00:20:24.982 કે ઓલા કાપડ આજુ-બાજુમાં, એની ઝાંય તો આવે ને. સ્વચ્છતા છે એમાં તો લાલ દેખાય છે. 00:20:25.006 --> 00:20:31.587 એક રૂપિયો, સવા રૂપિયો, બે રૂપિયા, અઢી રૂપિયા, ત્રણ, ચાર, પાંચ સુધી અટકી ગયું હરરાજીમાં. 00:20:31.611 --> 00:20:37.780 આ પેપરવેઈટ છે, પાંચ રૂપિયાથી વધારે શું આની કિંમત હોય? સમજી ગયા? 00:20:37.804 --> 00:20:46.731 એમાં શાંતિભાઈ ઝવેરી આવ્યા. એને કાંઈક મહેમાન હતા ને શાક પોતે જાતે લેવા આવ્યા હતા. સમજી ગયા? 00:20:46.731 --> 00:20:49.096 સારુ સારુ શાક આજે લઈ જાઉ મહેમાનો માટે. 00:20:49.120 --> 00:20:53.697 એણે ભીડ જોઈ કે આ શું ભીડ છે જોઉં તો ખરો. છેટેથી જોયું. 00:20:53.721 --> 00:21:00.756 હં… આ હરરાજી થાય છે સ્ફટિકમણિની, લોકોને લાગે છે કાચ. મનમાં હોં! 00:21:00.780 --> 00:21:09.207 ભીડમાં અંદર ગરીને, પ્રવેશ કરીને (કહે છે), ભાઈ! મારે ત્યાં મહેમાન છે, મારે ઉતાવળ છે. મારે તો ઘેર જલ્દી જાવું છે. 00:21:09.231 --> 00:21:16.261 તારે આ કાચ, કાચ કેટલામાં વેચવો છે? સ્ફટિકમણિ બોલે? (નહી.) આ કાચ કેટલામાં વેંચવો છે? 00:21:16.285 --> 00:21:19.599 શેઠ! નહિ લેવાય તમારાથી. 00:21:19.599 --> 00:21:24.229 હવે હરરાજીમાં પાંચ રૂપિયા સુધી આવ્યું એમાં તમે કાંઈ થોડા વધારે પૈસા આપવાના છો? 00:21:24.253 --> 00:21:32.482 બીજુ કાંઈ નહિ, મારે ઉતાવળ છે, તારે જે કિંમત લેવી હોય એ કહે. મને પોસાશે તો લઈશ અને નહિતર હું ના પાડીશ. 00:21:32.506 --> 00:21:34.922 શેઠ! એકસો રૂપિયા પડશે. 00:21:34.947 --> 00:21:42.171 ફટ ખીસામાંથી એક ૧૦૦ રૂપિયાની નોટ આપી અને ફટ લઈ અને પાછું વાળીને ન જોયું. 00:21:42.195 --> 00:21:46.694 મોટરવાળાને ડ્રાઈવરને કહે, જલ્દી ચાલ, ઘર ભેગા થઇ જાવ. ઘરે ગયા. 00:21:46.718 --> 00:21:53.377 બીજે દિવસે દસ લાખ રૂપિયામાં એ વેચ્યો. કેટલું? દસ લાખમાં વેચ્યું. 00:21:53.401 --> 00:21:57.040 પછી ત્રીજે દિ’ ત્યાં ગયા પાછા. 00:21:57.040 --> 00:22:03.433 બધાને કહયું, કાલે જે હરરાજીમાં મારા ભાઈઓ હતા. હરરાજીવાળા ભાઈઓ જ કહેવાયને, ધંધાદારી. 00:22:03.457 --> 00:22:09.644 જેટલા હરરાજીમાં હતા (એને કહ્યું), આ રવિવારે મારે ત્યાં સવારે ચા-પાણી પીવા આવજો. 00:22:09.669 --> 00:22:12.274 બધા ખુશ થયા કે આ શેઠ શું (કહે છે). 00:22:12.298 --> 00:22:17.882 એને ખબર પડી કે આ શેઠ લઈ ગયા હતા કાચ, એમ તો ખબર પડી બધાને, તો એ ખુશાલીમાં હશે કાંઇક. 00:22:17.906 --> 00:22:29.124 અને ઘરે ગયા બંગલામાં, આહાહા! બદામની પુરી, કાજુની પુરી, કાજુ, પિસ્તા થાળ ઠાઠ, આખી આમ ડિસો ભરેલી, હોં! 00:22:29.148 --> 00:22:34.914 ઓલા જઇને કહે આ આટલું બધુ અમને આ અમે વેવાઈવેલા નથી, ભાઈ નથી, સગા નથી. આ શું છે? 00:22:34.914 --> 00:22:39.283 સમજી ગયા? બધાને ખુબ ચા-પાણી પાયા. 00:22:39.283 --> 00:22:46.870 પછી એક જણ ઊભો થઈને કહે, અમને તમે આ ચા-પાણી પાયા, આટલો ખર્ચ કર્યો, એનું કાંઈક કારણ તો સમજાવો. 00:22:46.894 --> 00:22:53.165 તો કહે, પરમ દિ’ આપણે હરરાજીમાં હતાને, તો એ કાચ મેં લઈ બીજે દિ’ દસ લાખમાં વેંચ્યો. 00:22:53.189 --> 00:22:59.555 હેં..! દસ લાખમાં વેંચ્યો! ભાઈ! આપણે છેતરાઈ ગયા. આપણે તો પાંચ રૂપિયા ઉપર (અટકી ગયા). 00:22:59.579 --> 00:23:05.722 શેઠ! બીજું કાંઈ નહિ, ભલે તમે કમાણા દસ લાખ રૂપિયા, પણ બીજી વખતે આવો કાચ આવે 00:23:05.747 --> 00:23:13.258 ત્યારે અમને હરરાજીમાં ચડાવો કરવાનું મન થાય લેવાનું તો અમને આ વિદ્યા શીખડાવો, વિદ્યા શીખડાવો. 00:23:13.282 --> 00:23:16.400 ભલે ખુશીથી. ફ્રી ઓફ ચાર્જ વિદ્યા. 00:23:16.425 --> 00:23:24.469 એક મોટું રાઉન્ડ ટેબલ હતું એમાં સ્ફટિક મૂક્યો. આજુબાજુ બધા લાલ ફૂલ, ઢગલા કર્યા લાલ ફૂલના. 00:23:24.493 --> 00:23:32.565 પછી એક એકને બોલાવે. બોલો! આ કાચ કેવો લાગે છે? લાલ. સીટ ડાઉન. બીજો કહે, લાલ. સીટ ડાઉન. 00:23:32.589 --> 00:23:37.318 એમ કરતાં કરતાં આખુ રાઉન્ડ, બધાય લાલ લાલ (કહે), જેવું દેખાય એવું એણે કહ્યું. 00:23:37.318 --> 00:23:45.508 ઉપલક દૃષ્ટિથી દેખાય એવું કહ્યું. ઉપલક દૃષ્ટિથી. એની અંતર દૃષ્ટિથી જોયું નહિ. 00:23:45.532 --> 00:23:49.102 પછી બીજા રાઉન્ડમાં ફૂલ કાઢી નાખ્યા. 00:23:49.127 --> 00:23:57.035 બોલો! હવે કેવું (લાગે છે)? હવે તો સફેદ, સફેદ ને સફેદ. બધાયનો એક મત. બીજો રાઉન્ડ. 00:23:57.059 --> 00:24:00.530 ત્રીજો રાઉન્ડ પાછો કર્યો ફૂલ મૂકીને. હતું પહેલાં રાઉન્ડ જેવું. 00:24:00.531 --> 00:24:04.334 બોલો હવે? હવે સફેદ, સફેદ ને સફેદ. અમે ઝવેરી થઈ ગયા. 00:24:05.640 --> 00:24:11.947 આ તો એની ઝાંય છે, રતાશ તો ફૂલથી અનન્ય છે, અને સ્વચ્છતા તો સ્ફટિકથી અનન્ય છે 00:24:11.947 --> 00:24:18.230 અને તેથી લાલ ભિન્ન છે અને સફેદ એનાથી અભિન્ન છે. બધાય ઝવેરી થઈ ગયા. 00:24:18.254 --> 00:24:25.471 આ, એમ આ પરદ્રવ્ય. આ જુઓ! કર્તાબુદ્ધિ ગઈ, જ્ઞાતામાં આવ્યો. 00:24:25.496 --> 00:24:34.182 પણ જ્ઞાતામાં આવીને જો તું એને જાણવા જઈશ રાગને તો રાગ અહીંયા તને જણાશે. 00:24:34.206 --> 00:24:39.692 રાગ ત્યાં નહિ જણાય, રાગનો પ્રતિભાસ જ્ઞાનમાં થાય છે 00:24:39.692 --> 00:24:46.664 પણ તું એની-રાગની પર્યાયને જોઇશ, પ્રતિભાસને, (એની બદલે) એનો તિરોભાવ કરીને જ્ઞાનને જો. 00:24:46.688 --> 00:24:50.482 એનું લક્ષ છોડી દે, એનું લક્ષ સર્વથા છોડી દે. 00:24:50.507 --> 00:24:55.626 એની સામે જોવાનું બંધ કરી દે અને જાણનારને જાણ, એક વખત અનુભવ કર 00:24:55.650 --> 00:25:01.338 તો કહે સમસ્ત અન્યદ્રવ્યોના ભાવોથી ભિન્નપણે જુદાંપણે ઉપાસવામાં આવતો, 00:25:01.363 --> 00:25:06.927 અનુભવ કરવામાં આવતો, આરાધના કરવામાં આવતો શુદ્ધાત્માને જ્યારે સેવે છે આત્મા 00:25:06.951 --> 00:25:13.827 ત્યારે તેને શુદ્ધ કહેવામાં આવે છે. દ્રવ્યે શુદ્ધ અને પર્યાયે પણ શુદ્ધ. 00:25:13.851 --> 00:25:20.838 બે દોષ નીકળી ગયા. કર્તાબુદ્ધિનો દોષ નીકળ્યો. કેમકે પર્યાય મારાથી ભિન્ન છે માટે એનો કર્તા નથી 00:25:20.863 --> 00:25:25.226 અને પરદ્રવ્યનો હું જ્ઞાતા નથી, હું તો જ્ઞાયકનો જ્ઞાતા છું, 00:25:25.250 --> 00:25:34.209 પરદ્રવ્યનું લક્ષ છૂટ્યું, અંતરમાં ઉપયોગ વળ્યો, અનુભવ થયો ત્યારે તેને શુદ્ધ કહેવામાં આવે છે. 00:25:34.233 --> 00:25:42.298 હવે અનુભવ થયા પછી, એ આત્મા સવિકલ્પ દશામાં આવે છે. 00:25:42.322 --> 00:25:46.294 નિર્વિકલ્પ ધ્યાનમાં સાક્ષાત્‌ અનુભવ થયો, 00:25:46.319 --> 00:25:55.799 સવિકલ્પ દશામાં આવે છે ત્યારે એની શું સ્થિતિ હોય છે એનું આબેહુબ વર્ણન (કરે છે). 00:25:55.823 --> 00:25:59.243 દૃષ્ટિપ્રધાન વાત કરી, હવે જ્ઞાનપ્રધાનથી વાત કરે છે. 00:25:59.267 --> 00:26:09.034 વળી દાહ્યના (-બળવાયોગ્ય પદાર્થના) આકારે થવાથી લાકડા, છાણાં, વગેરે વગેરે બળવાલાયક પદાર્થ. 00:26:09.058 --> 00:26:14.292 અહીંયા અગ્નિ છે નિમિત્ત, અને ત્યાં છે લાકડા નૈમિત્તિક. 00:26:14.316 --> 00:26:22.740 ઇ લાકડા છે એને વળી દાહ્યના (-બળવાયોગ્ય પદાર્થના) આકારે થવાથી અગ્નિને દહન 00:26:22.765 --> 00:26:29.158 બાળનાર કહેવાય છે. કહેવાય છે, બાળતી નથી અગ્નિ. શું કહ્યું? 00:26:29.182 --> 00:26:40.246 બાળે છે એમ નથી લખ્યું. શું આમાં લખ્યું છે વાંચો તો ખરા જરાક. કહેવાય છે, બોલાય છે. 00:26:40.270 --> 00:26:48.894 કહેવાય છે એટલે એમ કથન કરવામાં આવે છે, પણ અગ્નિ લાકડાને અડતી નથી તો બાળે ક્યાંથી? 00:26:48.918 --> 00:26:56.986 આ ગૌતમભાઈ નવા હવે આવ્યા, ઇ ના પાડે છે, હોં! તત્ત્વને પકડે છે. આહાહા! આત્મા છે ને. 00:26:57.011 --> 00:27:05.722 અરે! જૂના રહી જાય અને નવા (પામી જાય). મારે એની તરવાર છે, ભાઈ! આ તો. આહાહા! 00:27:05.746 --> 00:27:12.711 અગ્નિ લાકડાને અડતી નથી-સ્પર્શતી નથી. એક દ્રવ્ય બીજા દ્રવ્યને સ્પર્શી જાય 00:27:12.736 --> 00:27:18.937 તો અગ્નિ અને લાકડું બે સત્તાનો નાશ થઈ જાય. બે સત્તા ભિન્ન ભિન્ન છે. 00:27:18.961 --> 00:27:23.718 લાકડું એના સ્વચતુષ્ટયમાં છે, અગ્નિ એના સ્વભાવમાં છે. 00:27:23.743 --> 00:27:29.821 કોઈ કોઈનો સ્વભાવ છોડી અને એકમાં બીજો આવી જાય એમ ત્રણ કાળે બનતું નથી. 00:27:29.845 --> 00:27:37.057 અસ્તિ-નાસ્તિ અનેકાંત. અગ્નિ અગ્નિરૂપે છે અને લાકડારૂપે નથી એનું નામ અનેકાંત છે. 00:27:37.081 --> 00:27:43.098 અનેકાંત બે દ્રવ્યને જુદા પાડે છે અને અનેકાંત દ્રવ્ય ને પર્યાયને જુદા પાડીને અનુભવ કરાવે છે. 00:27:43.122 --> 00:27:46.503 અનેકાંત અમૃત છે, સ્યાદ્વાદ. આહાહા! 00:27:46.528 --> 00:27:52.878 જૈનદર્શન સ્યાદ્વાદી છે. સ્યાદ્વાદથી તો, અનેકાંતથી તો અનુભવ થાય છે. 00:27:52.902 --> 00:28:01.273 એ વાત કરે છે કે, એના આકારે થવાથી અગ્નિને દહન-બાળનાર, 00:28:01.298 --> 00:28:09.274 લાકડાને બાળે છે એમ કહેવાય છે, કથન કરવામાં આવે છે. આહાહા! 00:28:09.298 --> 00:28:14.278 એક દ્રવ્ય બીજા દ્રવ્યના પરિણામને કરે? (નહિ). આહાહા! 00:28:14.302 --> 00:28:20.118 અગ્નિ અહીંથી ઊડી? અગ્નિ એનો જે સ્વભાવ છે ઉષ્ણતા, 00:28:20.143 --> 00:28:25.591 ઇ ઉષ્ણતા ઊડી અને લાકડામાં જાય તો અગ્નિનો નાશ થઈ જાય. 00:28:25.615 --> 00:28:33.545 લક્ષણ ઊડે નહિ, લક્ષથી લક્ષ્ય અભેદ જ હોય છે. 00:28:33.545 --> 00:28:42.022 સમજવાનો પ્રયત્ન કરે તો સમજાય એવું છે. ન સમજાય એવું નથી. એણે આત્માર્થી થવું પડશે. 00:28:42.046 --> 00:28:50.751 રાજકારણમાં રસ ન લેવો જોઈએ મોક્ષાર્થીએ તો. આહાહા! આ કાળ છે અત્યારે. 00:28:50.775 --> 00:29:04.191 આકારે થવાથી અગ્નિને દહન બાળનાર છે એમ કહેવાય છે તોપણ દાહ્યકૃત અશુ્ધ્ધતા તેને નથી 00:29:04.216 --> 00:29:11.043 એટલે લાકડું છે તો અહીંયાં અગ્નિનું અસ્તિત્વ છે એમ છે નહિ. 00:29:11.067 --> 00:29:14.079 અગ્નિ અગ્નિથી અને લાકડું લાકડાથી (છે). 00:29:14.104 --> 00:29:19.869 બેનો નિમિત્ત-નૈમિત્તિક સંબંધ દેખીને કર્તાકર્મની ભ્રાંતિ થઈ ગઈ છે. આહાહા! 00:29:19.893 --> 00:29:26.435 અહીંયા અગ્નિ પોતાના સ્વભાવરૂપે પરિણમે છે, ત્યાં લાકડું એના સ્વભાવરૂપે પરિણમે છે. 00:29:26.459 --> 00:29:29.559 હવે લાકડાનો એવો કાળ આવ્યો, 00:29:29.584 --> 00:29:37.143 અગ્નિ પહેલા લાકડું હતી, અગ્નિ પહેલા (લાકડું હતી), એ પરિણમન કરતાં કરતાં અગ્નિરૂપે થઈ ગઈ, 00:29:37.167 --> 00:29:39.948 હવે અહીં લાકડાનું પરિણમન ફર્યું 00:29:39.973 --> 00:29:49.281 અને લાકડાનું પરિણમન ફરતા ફરતા લાકડાની પર્યાય અગ્નિરૂપે પરિણમી એમાં આ નિમિત્તમાત્ર છે, કર્તા નથી. 00:29:49.305 --> 00:29:53.733 શું કહ્યું આ? દાખલો પણ અઘરો પડે એવો છે. 00:29:53.757 --> 00:29:57.993 બે પદાર્થ જુદા છે ને? બે પરિણામી છે ને? પરિણમે છે ને? 00:29:58.017 --> 00:30:07.246 અગ્નિ અગ્નિરૂપે પરિણમે છે ઉષ્ણરૂપે, લાકડું ઠંડારૂપે પરિણમતું હતું પહેલા પણ ટકીને પલટે કે નહિ એની પર્યાય? 00:30:07.270 --> 00:30:14.348 પલટી. પલટતા, પલટતા, પલટતા, એ પર્યાયમાં ઉષ્ણ થઈ ગઈ. આહાહા! 00:30:14.372 --> 00:30:23.295 ત્યારે અગ્નિએ લાકડાને બાળી એમ કથનમાત્ર ઉપચાર કરવામાં આવે છે. ઉપચાર એટલે ખોટું. 00:30:23.319 --> 00:30:32.630 તોપણ દાહ્યકૃત અશુ્ધ્ધતા તેને નથી લાકડાને બાળે છે માટે અગ્નિનું અસ્તિત્વ છે, 00:30:32.655 --> 00:30:40.036 ઓનો સહકાર હોય તો અગ્નિ કહેવાય, બાળે તો અગ્નિ એમ છે નહિ. 00:30:40.060 --> 00:30:46.611 એના માટેનું દૃષ્ટાંત છે સરસ. એના માટે દૃષ્ટાંત આપું સીધું. બે મિનિટમાં પૂરું કરીશ. 00:30:46.635 --> 00:30:55.607 એક ગુરુ પાસે શિષ્યો આવ્યા શીખવા. શિષ્યને શીખડાવ્યું કે જુઓ, 00:30:55.631 --> 00:31:03.492 પહેલે દિવસે એમ કહ્યું, લાકડા, છાણાને બાળેને તેને અગ્નિ કહેવામાં આવે છે. પહેલો પાઠ. 00:31:03.516 --> 00:31:14.870 બીજે દિવસે પાછા આવ્યા. બીજો પાઠ કે ઉષ્ણ તે અગ્નિ, ઉષ્ણ તે અગ્નિ. પાઠ પૂરો થઈ ગયો. 00:31:14.894 --> 00:31:21.694 પાછા ત્રીજા દિવસે આવ્યા વિદ્યાર્થીઓ. હવે સાહેબ! પાઠ છે બાકી? હા, એક પાઠ બાકી છે. 00:31:21.719 --> 00:31:26.968 અગ્નિ તો અગ્નિ છે. બસ! આ ત્રણ પ્રકારના લેસન આપ્યા. 00:31:26.992 --> 00:31:36.264 પછી પરીક્ષાનો ટાઇમ, પરીક્ષા લીધી. બોલાવ્યા, મેં તમને શીખડાવ્યું એની આજે પરીક્ષા છે. 00:31:36.288 --> 00:31:47.657 બાજુના રૂમમાં સગડીમાં અગ્નિના અંગારા છે અંગારા. જાઓ રૂમમાં. ત્યાં અગ્નિ છે કે નહિ? 00:31:47.681 --> 00:31:57.225 વિદ્યાર્થી ગયો, પાછો આવ્યો. ના, સાહેબ! ત્યાં અગ્નિ નથી. કેમ નથી? લાકડાને બાળતી નથી માટે અગ્નિ નથી. સીટ ડાઉન. 00:31:57.249 --> 00:32:05.103 બીજા વિદ્યાર્થીને કહ્યું, તું જોઈ આવ તો, ત્યાં અગ્નિ છે કે નહિ? કે સાહેબ! ઉષ્ણ તે અગ્નિ, ઉષ્ણ તે અગ્નિ, ઉષ્ણ તે અગ્નિ. 00:32:05.127 --> 00:32:12.093 આ શાસ્ત્રીય ભાષાએ અસદ્‌ભુત વ્યવહાર અને સદ્‌ભુત વ્યવહારનો પક્ષ કહેવાય. 00:32:12.118 --> 00:32:19.506 આપણે શાસ્ત્રીય ભાષા વાપરતા નથી. ગુણભેદમાં અટક્યો, ઉષ્ણ તે અગ્નિ. ઠીક બેસી જાવ. 00:32:19.530 --> 00:32:31.199 ત્રીજાને કહ્યું, તું જા. ત્યાં અગ્નિ છે કે નહિ? એને ફટ આંગળી અડાડી. આ..! આવ્યો, હા, સાહેબ! એ અગ્નિ છે. 00:32:31.223 --> 00:32:40.798 શેના આધારે તું કહે છે? અમે અનુભવ કરી લીધો. લાકડાને બાળે તે અગ્નિ નહિ, ઉષ્ણ તે અગ્નિ નહિ 00:32:40.798 --> 00:32:45.314 પણ જે વેદનમાં આવે તેને અગ્નિ કહેવામાં આવે છે. અગ્નિ તો અગ્નિ જ છે. 00:32:45.338 --> 00:32:56.380 માટે લાકડાને બાળે છે માટે અગ્નિ નથી, અગ્નિ તો પોતાના સ્વભાવથી જ અગ્નિ છે. 00:32:56.404 --> 00:33:05.128 અગ્નિના અસ્તિત્વ માટે લાકડાની અપેક્ષાની જરૂર નથી. તો તો અગ્નિ પરાધીન થાય. 00:33:05.152 --> 00:33:10.776 આ વિજ્ઞાન છે, હોં! આ સર્વજ્ઞ ભગવાનનું વિજ્ઞાન છે. 00:33:10.801 --> 00:33:19.034 આ અમે કહીએ છીએ માટે હા પાડો એમ નહિ. આચાર્ય ભગવાન કહે છે કે તમારા અનુભવથી પ્રમાણ કરજો. 00:33:19.058 --> 00:33:24.278 અનુભવ કેમ? આંગળી અડાડી. આવ્યો, ગુરુને કહે છે, અગ્નિ છે. 00:33:24.303 --> 00:33:31.788 કેમ ખબર પડી? અનુભવથી ખબર પડી. કેવી રીતે અનુભવ કર્યો તેં? મેં આંગળી અડાડી. આહાહા! 00:33:31.812 --> 00:33:38.867 અગ્નિ તો અગ્નિ, ઉષ્ણ પણ નથી અને અગ્નિ લાકડાને બાળતી નથી. લાકડુ તો એ હતુ જ નહિ, 00:33:38.892 --> 00:33:43.486 લાકડું તો ત્યાં હતુ જ નહિ. લાકડાને બાળે ક્યાંથી? આહાહા! 00:33:43.510 --> 00:33:48.251 અગ્નિ તો અગ્નિથી અને લાકડું તો લાકડાથી છે. એવું ભેદજ્ઞાન છે. 00:33:48.275 --> 00:33:55.145 તેવી રીતે જ્ઞેયાકાર થવાથી આહાહા! જ્ઞેયાકાર થવાથી. જુઓ! 00:33:55.170 --> 00:34:02.014 તેવી રીતે જ્ઞેયાકાર થવાથી અહીં અગ્નિ અને લાકડું હતુંને? 00:34:02.038 --> 00:34:09.169 અગ્નિ અને લાકડું. તો અહીંયા લાકડાની જગ્યાએ એને જ્ઞેય જાણવું, આને જ્ઞેય જાણવું, અને અહીંયા થાય જ્ઞાન. 00:34:09.193 --> 00:34:15.939 અગ્નિની જગ્યાએ જ્ઞાન અને ત્યાં લાકડાની જગ્યાએ આનું નામ જ્ઞેય. લાકડું નહિ હવે. 00:34:15.963 --> 00:34:24.245 જ્ઞેય એટલે જ્ઞાનમાં જણાવાલાયક પદાર્થ તેને જ્ઞેય કહેવામાં આવે છે. 00:34:24.270 --> 00:34:30.411 અને જ્ઞેય જેમાં ઝળકે એને જ્ઞાન કહેવામાં આવે છે. 00:34:30.435 --> 00:34:34.164 હવે એ બેની સત્તા જુદી છે કે એક છે? 00:34:34.189 --> 00:34:39.019 જેમ અગ્નિ અને લાકડાની સત્તા જુદી છે, 00:34:39.044 --> 00:34:45.429 એમ જ્ઞેય આ છે અને અહીંયા જ્ઞાન થાય છે, બેયની સત્તા જુદી જુદી છે. 00:34:45.453 --> 00:34:54.817 જ્ઞેય જ્ઞાનમાં આવતું નથી અને જ્ઞાન જ્ઞેયમાં જતું નથી. પોતાની સત્તામાં પોતાના અસ્તિત્વમાં બે તત્ત્વ રહેલાં છે. 00:34:54.841 --> 00:35:05.604 એક જ્ઞેયતત્ત્વ અને જ્ઞાનતત્ત્વ બેય જુદા જુદા છે. સમજાય એવું છે. સમજાય શું? અનુભવ થાય એવી વાત છે. 00:35:05.628 --> 00:35:16.158 એકલું સમજાય એવું નથી. સમજીને સમાય અંદરમાં તો અનુભવ લઈને બહાર જાય એવી છઠ્ઠી ગાથા છે. 00:35:16.182 --> 00:35:24.216 આત્માના અનુભવ વિના ધર્મની શરૂઆત ત્રણ કાળમાં થતી નથી. ભલે અગિયાર અંગ ભણી જાય. આહાહા! 00:35:24.240 --> 00:35:29.247 ડિગ્રી ભલે લ્યે, પણ એમાં કાંઈ (નથી). 00:35:29.272 --> 00:35:34.737 એવો તો અનંત વાર એણે શાસ્ત્ર અભ્યાસ કર્યો પણ આત્માને જાણ્યો નહિ. આહાહા! 00:35:34.761 --> 00:35:44.734 જ્ઞેયાકાર થવાથી આ જ્ઞેય છે. અહીંયા જ્ઞાન છે. જ્ઞાનમાં સ્વચ્છતા છે, જ્ઞાનમાં જ્ઞાનત્વ છે. 00:35:44.758 --> 00:35:49.383 આ પદાર્થમાં જ્ઞેયત્વ છે, જ્ઞેય જ્ઞાનમાં ઝળકે છે. 00:35:49.408 --> 00:35:54.748 જ્ઞેયો જ્ઞાનમાં પ્રતિભાસે છે. જ્ઞેય ઊડીને જ્ઞાનમાં આવતું નથી પણ પ્રતિભાસે છે. 00:35:54.772 --> 00:36:01.868 દર્પણમાં મોર જણાય તો મોર કંઈ દર્પણમાં જાતો હશે? મોર મોરમાં છે, દર્પણ દર્પણમાં છે. 00:36:01.892 --> 00:36:07.597 એમ જ્ઞેયાકાર થવાથી એટલે જ્ઞેયોનો જ્ઞાનમાં પ્રતિભાસ થવાથી, 00:36:07.622 --> 00:36:12.257 પ્રતિભાસ થવાથી. એ જ્ઞેય આમાં આવી ગયું એમ નહિ. 00:36:12.281 --> 00:36:22.358 પ્રતિભાસ સમજાણું? મોર છે ત્યાં જુદો, એનો આ પ્રતિભાસ છે. મોર છે એ બિંબ છે, મોર છે તે બિંબ છે. 00:36:22.358 --> 00:36:26.269 અને અરીસાની સ્વચ્છ પર્યાય થઈ એને પ્રતિબિંબ કહેવાય. 00:36:26.293 --> 00:36:33.592 ઓલું બિંબ અને આ પ્રતિબિંબ. એમ જ્ઞેયો જ્ઞાનમાં પ્રતિભાસે છે. જ્ઞાન સ્વચ્છ છે. 00:36:33.616 --> 00:36:40.898 જ્ઞેયાકાર થવાથી તે ‘ભાવ’ ને જ્ઞાયકપણું પ્રસિધ્ધ છે. 00:36:40.923 --> 00:36:50.179 આખા જગતને પ્રસિદ્ધ છે કે જ્ઞાયક આત્મા કોને કહેવો? કે જે પરને જાણે તેને જાણનાર કહેવામાં (આવે છે). 00:36:50.203 --> 00:36:59.743 આવું એને અજ્ઞાનીને પ્રસિદ્ધ છે પણ એ પ્રસિદ્ધ છે ઇ એનું અજ્ઞાન છે, જ્ઞાન છે (નહિ). આહાહા! 00:36:59.767 --> 00:37:05.477 કેમકે જ્ઞેયોને જાણનાર છું એમ એને ભ્રાંતિ થઈ. 00:37:05.502 --> 00:37:12.216 એના જ્ઞાનમાં એ વખતે જ્ઞાયકનો પ્રતિભાસ થાય છે. સ્વપરપ્રકાશક શક્તિ છે. નિગોદમાં પણ છે. 00:37:12.240 --> 00:37:17.912 પંચાસ્તિકાયની ૧૨૧ ગાથા છે એમાં આચાર્ય ભગવાન ફરમાવે છે કે 00:37:17.937 --> 00:37:23.529 એકેન્દ્રિયથી માંડીને સંજ્ઞી પંચેન્દ્રિય બધામાં એક જ્ઞપ્તિ છે, જ્ઞાનની ક્રિયા થાય છે. 00:37:23.553 --> 00:37:29.760 એમાં સ્વપરનો પ્રતિભાસ થાય છે. એ સ્વપરપ્રકાશક અજ્ઞાન છે. આહાહા! 00:37:29.785 --> 00:37:34.166 હવે સ્વપરપ્રકાશકનો ઝંડો લઈને ફરીએ છીએ અને તમે કહો છો અજ્ઞાન. 00:37:34.190 --> 00:37:43.456 અમે નથી કહેતા, ભાઈ! કુંદકુંદાચાર્ય ભગવાન અને અમૃતચંદ્રાચાર્ય જેને તું રોજ પગે લાગશ, એ ફરમાવે છે. 00:37:43.481 --> 00:37:47.439 પણ ઊંડાણથી વિચાર કોણ કરે છે? આહાહા! 00:37:47.463 --> 00:37:55.712 આ સ્વપરપ્રકાશક છે. ભાઈ! બાપુ! શાંતિ રાખ, ધીરજ રાખ. અત્યારે કાળ આવ્યો છે સમજવાનો. આહાહા! 00:37:55.736 --> 00:38:10.720 સ્વપરપ્રકાશક બધાની પાસે છે પણ એ અજ્ઞાનમય છે સ્વપરપ્રકાશક. પ્રભાકરભાઈ ઊંડાણની વાતું છે. 00:38:10.744 --> 00:38:16.410 જ્ઞાનની પર્યાય તો બધાયને થાય છે. ઉપયોગ લક્ષણ તો જીવમાત્રને ઉપયોગ તો પ્રગટ થાય છે. 00:38:16.434 --> 00:38:23.878 એમાં સ્વપરપ્રકાશકનું સામર્થ્ય છે એટલે સ્વ પણ પ્રતિભાસે અને પર પણ પ્રતિભાસે છે, હોં! 00:38:23.903 --> 00:38:30.821 જણાય છે ઇ શબ્દ નથી વાપરતો હમણાં હું. એમાં પ્રતિભાસે છે, ઝળકે છે જ્ઞાનની પર્યાયમાં. 00:38:30.845 --> 00:38:37.535 પણ અનાદિ કાળથી આ જ્ઞાનમાં જ્ઞાયક જણાય છે એ ભૂલીને 00:38:37.560 --> 00:38:43.183 આ રાગ જણાય છે એમાં એકત્વ કરીને જ્ઞાનનું અજ્ઞાન કરી નાખે છે. આહાહા! 00:38:43.207 --> 00:38:51.961 એક પ્રતિભાસ ને ઉપયોગાત્મક કરે છે અને ઓલા પ્રતિભાસને તિરોભૂત કરે છે. શું કહ્યું? 00:38:51.985 --> 00:39:00.098 આ રાગાદિ અને દેહાદિ જે જણાય છે, પ્રતિભાસ થાય છે અંદરમાં, જ્ઞાન એને જાણતું નથી પણ જણાય છે. 00:39:00.122 --> 00:39:06.731 જ્ઞેયો જ્ઞાનમાં જણાય છે, જ્ઞાન એને જાણતું નથી. પણ એમાં જણાય છે એની સ્વચ્છતામાં. 00:39:06.755 --> 00:39:13.855 હવે એ બેયનો પ્રતિભાસ થાય છે એમાં અનાદિ કાળથી એને ઇન્દ્રિયજ્ઞાનનો સદભાવ હોવાથી 00:39:13.880 --> 00:39:16.403 અને ઇન્દ્રિયજ્ઞાન પરને પ્રસિદ્ધ કરતું હોવાથી 00:39:16.428 --> 00:39:20.773 એને અભ્યાસ કરતાં કરતાં અધ્યાસ એવો થઈ ગયો કે મને પર જણાય છે. 00:39:20.797 --> 00:39:29.921 એટલે પરની સન્મુખ જ એનો ઉપયોગ રહ્યા કરે છે. એટલે એમાં એને ઉપયોગત્મક કરી લ્યે છે. 00:39:29.945 --> 00:39:36.130 પ્રતિભાસને ઉપયોગાત્મક કરે છે અને જે જ્ઞાયકનો પ્રતિભાસ થાય છે એને તિરોભૂત કરે છે, 00:39:36.155 --> 00:39:41.104 ઢાંકી દ્યે છે કે મને આત્મા જણાતો નથી. એ તો જ્ઞાનીને જણાય, એ તો કેવળીને આત્મા જણાય. 00:39:41.128 --> 00:39:45.197 અરે! તને જણાય છે. સ્વીકાર કર તો તું જ્ઞાની થઈ જાઇશ. 00:39:45.222 --> 00:39:54.793 નકાર કરમાં હવે. આ બધું પંચાસ્તિકાયમાં છે. ૧૨૧ ગાથાનો આધાર એટલા માટે આપ્યો કે લોકોને શ્રદ્ધા બેસે. 00:39:54.817 --> 00:40:03.281 સ્વપરપ્રકાશક નિગોદમાં છે, અજ્ઞાન છે ઇ, પ્યોર અજ્ઞાન. અભવિને પણ છે સ્વપરપ્રકાશક જ્ઞાનની જ્ઞપ્તિ. 00:40:03.306 --> 00:40:07.375 જ્ઞપ્તિ એટલે ક્રિયા, એ જ્ઞાનની ક્રિયામાં બે જણાય છે. 00:40:07.400 --> 00:40:15.438 એક ભગવાન આત્મા પણ જણાય છે આબાળગોપાળ સૌને જણાય છે, અને રાગાદિ અને દેહાદિ પણ એમાં જણાય છે. 00:40:15.462 --> 00:40:21.717 જ્ઞાન એને જાણતું નથી, જાણે છે તો જ્ઞાયકને ત્રણે કાળ, ત્રણે કાળ. આહાહા! 00:40:21.742 --> 00:40:27.881 કેમ? કે જ્ઞાન આનાથી ભિન્ન છે, તન્મય નથી અને જ્ઞાન જ્ઞાયકથી તો (તન્મય છે). 00:40:27.905 --> 00:40:33.801 જેનાથી તન્મય હોય એ જણાયા જ કરે, એક સમય પણ ન જણાય એમ બને નહિ. 00:40:33.825 --> 00:40:45.253 એક દાખલો કાલે આપ્યો હતો. કીર્તિભાઈ હતા, ૨-૩ જણા હતા. મેં કીધું, આ પ્રકાશ છે દીવાનો. તમે હતા. 00:40:45.277 --> 00:40:52.657 દીવાનો પ્રકાશ છે તો એ પ્રકાશ છે એ ઘટ પટને પ્રસિદ્ધ કરે છે કે દીપકને? 00:40:52.681 --> 00:41:02.307 કે ઘટપટને પણ પ્રકાશ-પ્રસિદ્ધ કરે અને દીપકને, બે રાખોને. નહિતર એકાંત થઈ જશે. જોઈ લ્યો, આહાહા! 00:41:02.331 --> 00:41:07.327 બે તત્ત્વો ઉપાદેય ન હોય. બે જણાય તો બે ઉપાદેય થઈ જશે. 00:41:07.352 --> 00:41:11.839 એક નહિ જણાય અને એક જણાશે આત્મા તો ઉપાદેય થઈ જશે અને અનુભવ થશે. 00:41:11.863 --> 00:41:17.213 કેમકે પ્રકાશ દીપકથી તન્મય છે અને ઘટથી તો ભિન્ન છે. 00:41:17.238 --> 00:41:24.518 ખરેખર પ્રકાશ તન્મય થઈને દીપકની સાથે દીપકને પ્રસિદ્ધ કરે છે. 00:41:24.542 --> 00:41:30.831 સૂર્યનો પ્રકાશ સૂર્યને પ્રસિદ્ધ કરે છે. સૂર્યનો પ્રકાશ મકાનને પ્રસિદ્ધ કરતો નથી 00:41:30.840 --> 00:41:38.286 અને મકાનની પ્રસિદ્ધિ લાગે પ્રકાશ દ્વારા તો તેને સૂર્ય ઓઝલ થઈ જાય છે, સૂર્ય દેખાતો નથી. 00:41:38.290 --> 00:41:44.145 તિરોભૂત થઈ ગયો, ઢંકાઈ ગયો, આચ્છાદિત થઈ ગયો. દૃષ્ટિ વિપરીત છે. આહાહા! 00:41:44.165 --> 00:41:49.540 એમ જ્ઞેયાકાર થવાથી તે ‘ભાવ’ ને જ્ઞાયકપણું પ્રસિદ્ધ છે જગતને. 00:41:49.565 --> 00:41:54.003 જગતને પ્રસિદ્ધ છે અને એ પ્રતિભાસે છે એ વાત પણ સાચી. 00:41:54.027 --> 00:41:58.294 તોપણ જ્ઞેયકૃત અશુ્ધ્ધતા તેને નથી. 00:41:58.319 --> 00:42:04.130 જ્ઞેયો જણાય છે માટે અહીંયા જ્ઞાન ટકે છે કે ઉત્પન્ન થાય છે કે વધે છે (એમ નથી). 00:42:04.155 --> 00:42:07.829 જ્ઞેયને આધારે જ્ઞાન નથી. આહાહા! 00:42:07.853 --> 00:42:12.403 જ્ઞેયથી જ્ઞાન ન થાય અને જ્ઞેયનું પણ જ્ઞાન ન થાય. 00:42:12.428 --> 00:42:21.318 આ જ્ઞેય છે એનાથી આત્મજ્ઞાન ન થાય અને જ્ઞેયનું પણ જ્ઞાન ન થાય. 00:42:21.342 --> 00:42:30.862 જો જ્ઞેયનું જ્ઞાન થાય તો જ્ઞાન જડ થઈ જાય. જે જેનું હોય તે તે જ હોય. 00:42:30.886 --> 00:42:35.570 માટે આત્માનું જ્ઞાન હોવાથી જ્ઞાન તે આત્મા છે. 00:42:35.595 --> 00:42:44.583 જ્ઞાન આત્માથી અનન્ય છે અને રાગથી જ્ઞાન અન્ય છે, જુદું છે. આવી ભેદજ્ઞાનની કળા છે. 00:42:44.607 --> 00:42:49.223 છઠ્ઠી ગાથામાં છઠ્ઠીના લેખ છે. ફરે નહિ, અફર છે. 00:42:49.248 --> 00:42:52.075 ઋષભદેવ ભગવાનની વાણીમાં પણ આવ્યું. 00:42:52.100 --> 00:42:58.563 પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો ભરત મહારાજાએ, શુદ્ધાત્માનું સ્વરૂપ શું? અને અનુભવ કેમ થાય? બે પ્રશ્ન કર્યા હતા. 00:42:58.587 --> 00:43:02.179 ગૌતમ ગણધરે ભગવાન મહાવીરને, પ્રતિમા છે ને, 00:43:02.204 --> 00:43:08.781 મહાવીર ભગવાનને પૂછ્યું, પ્રભુ! આત્માનું સ્વરૂપ શું? અને એનો અનુભવ કેમ થાય? 00:43:08.806 --> 00:43:12.653 એ પરંપરા ચાલતા ચાલતા છઠ્ઠી ગાથા આવી છે. 00:43:12.677 --> 00:43:19.643 અહીંયા પણ શિષ્યે પ્રશ્ન પૂછ્યો કે પ્રભુ! આત્માનું સ્વરૂપ શું? અને એનો અનુભવ કેમ થાય? 00:43:19.668 --> 00:43:23.977 પુણ્ય કેમ થાય અને પાપ કેમ થાય, કર્મ કેમ બંધાય, મને પૈસા કેમ મળે? 00:43:24.001 --> 00:43:29.479 હું શ્રીમંત કેમ થાઉં? અને દેવગતિ મને કેમ મળે? એવો પ્રશ્ન નથી. 00:43:29.504 --> 00:43:35.131 આત્માર્થીનો એવો પ્રશ્ન હોય જ નહિ, એ આત્માર્થી જ નથી. 00:43:35.155 --> 00:43:45.070 જેને ઝંખના થઈ હોય, દુઃખથી હવે મૂકાવાની ભાવના થઈ હોય. 00:43:45.095 --> 00:43:52.532 પરાધીન સ્વપ્ને સુખ નાહી ગોસાઇ. પરાધીનતામાં ક્યાંય સુખ છે જ નહિ, સ્વાધીનતામાં સુખ છે. 00:43:52.556 --> 00:43:55.661 એવા શિષ્યને પ્રશ્નનો ઉત્તર આપતાં કહે છે, 00:43:55.686 --> 00:44:02.625 જ્ઞેયાકાર અવસ્થામાં જ્ઞાયકપણું (પ્રસિદ્ધ છે) તોપણ જ્ઞેયકૃત અશુ્ધ્ધતા તેને નથી. 00:44:02.649 --> 00:44:09.498 જેમ ઓલી અગ્નિ લાકડાથી નથી, એમ આ જ્ઞેયથી જ્ઞાન થતું નથી. 00:44:09.522 --> 00:44:16.406 જ્ઞેયકૃત અશુ્ધ્ધતા એટલે જ્ઞેય કર્તા અને અહીંયા જ્ઞાનની પર્યાય એ જ્ઞેયનું કર્મ, 00:44:16.431 --> 00:44:25.388 આ (જ્ઞેય) કર્તા, આ (જ્ઞેય) કર્તા અને આનું જે અહીંયા જ્ઞાન થયું એ આનું (જ્ઞેયનું) કર્મ અને આ (જ્ઞેય) કર્તા એમ છે નહિ. 00:44:25.412 --> 00:44:34.454 એ તો આત્મા જણાય છે માટે આત્મા કર્તા અને જ્ઞાન એનું (આત્માનું) કર્મ છે. જ્ઞેય કર્તા અને જ્ઞાન એનું કર્મ નથી. 00:44:34.478 --> 00:44:43.082 બે દ્રવ્ય વચ્ચે કર્તાકર્મ સંબંધ ન હોય, એક દ્રવ્યમાં જ કર્તાકર્મ સંબંધ હોય. 00:44:43.106 --> 00:44:48.213 જ્ઞેયકૃત અશુ્ધ્ધતા તેને નથી. જ્ઞેયથી જ્ઞાન ન થાય. 00:44:48.238 --> 00:44:55.471 શાસ્ત્રથી જ્ઞાન ન થાય. આહાહા! હાય! હાય! તો શું શાસ્ત્ર હવે ભણવા નહિ, વાંચવા નહિ? 00:44:55.495 --> 00:45:01.446 આત્માના લક્ષે વાંચ કે જ્ઞાન તો આત્માના આશ્રયે થાય. 00:45:01.471 --> 00:45:07.760 નિમિત્તના આશ્રયે જ્ઞાન ન થાય. નિમિત્તના આશ્રયે જ્ઞાન ન થાય, પ્રભુ! 00:45:07.784 --> 00:45:15.714 જ્ઞાનનો સ્વભાવ જે શુધ્ધ રહેલું છે. परलक्ष अभावात, પરના લક્ષે જ્ઞાન કદી પ્રગટ ન થાય. 00:45:15.738 --> 00:45:24.923 चंचलतारहितं अचलं ज्ञानं જ્ઞાનમાં ચંચળતા ન હોય. ઇન્દ્રિયજ્ઞાનમાં ચંચળતા હોય. 00:45:24.947 --> 00:45:32.584 ઇન્દ્રિયજ્ઞાન પરના લક્ષે થાય, આત્મજ્ઞાન સ્વના લક્ષે થાય અને અચળ હોય, ચંચળતા એમાં ન હોય. 00:45:32.584 --> 00:45:36.829 કેમકે એનો વિષય ધ્રુવ છે તો પર્યાય પણ ધ્રુવ થઈ ગઈ એક અપેક્ષાએ. 00:45:36.853 --> 00:45:40.466 ઇન્દ્રિયજ્ઞાન આમ વિષય બદલાવે છે, જ્ઞેયથી જ્ઞેયાંતર, 00:45:40.491 --> 00:45:44.635 જ્ઞેયથી જ્ઞેયાંતર (થાય છે). ઘડીકમાં આ, ઘડીકમાં આને જાણે. આહાહા! 00:45:44.659 --> 00:45:49.921 ઘુમરી ખાય છે ઇન્દ્રિયજ્ઞાન. એકને જાણે તો બીજાને જાણવાની ઇચ્છા થઈ, 00:45:49.946 --> 00:45:54.074 બીજાને જાણવાથી તૃપ્તિ ન થઈ તો ત્રીજું જાણવાની ઇચ્છા થઈ. 00:45:54.098 --> 00:46:01.119 એમ ઇચ્છા દુઃખનું મૂળ (છે). ઇન્દ્રિયજ્ઞાનની સાથે ઇચ્છાનો અવિનાભાવ સંબંધ છે. 00:46:01.143 --> 00:46:06.321 અને અતીન્દ્રિયજ્ઞાન સાથે તે વીતરાગ પરિણામ છે, રાગનો સંબંધ છુંટી જાય છે. 00:46:06.345 --> 00:46:12.068 કારણ કે, હવે કારણ કહે છે. જ્ઞેયથી જ્ઞાન કેમ નથી થતું? 00:46:12.093 --> 00:46:18.946 અથવા જ્ઞેયનું મને જ્ઞાન થયું એમ ભ્રાંતિ કેમ થતી નથી? સાધકને ભ્રાંતિ કેમ ન થઈ? 00:46:18.970 --> 00:46:24.564 કારણ કે, કારણ આપે છે, લોજીક. 00:46:24.589 --> 00:46:30.064 જ્ઞેયાકાર અવસ્થામાં જ્યારે જ્ઞેયો જ્ઞાનમાં જણાય છે, પ્રતિભાસે છે 00:46:30.089 --> 00:46:35.686 એવી અવસ્થાના કાળે. જો સવિકલ્પ દશા છે. 00:46:35.710 --> 00:46:39.183 નિર્વિકલ્પ ધ્યાનમાં તો આત્મા જણાય છે. 00:46:39.208 --> 00:46:46.704 નિર્વિકલ્પ ધ્યાનમાં તો આત્મા જ જણાય, જણાય ને જણાય. 00:46:46.728 --> 00:46:53.942 પણ મુનિરાજ આહાર લેતા હોય, ચોથા ગુણસ્થાનવાળા આહાર લેતા હોય. સમજી ગયા? 00:46:53.966 --> 00:47:04.358 તો કહે છે કે એ કારણ કે જ્ઞેયાકાર અવસ્થામાં જ્ઞેયો જ્યારે જ્ઞાનમાં પ્રતિભાસે છે 00:47:04.383 --> 00:47:12.411 એવી અવસ્થાના કાળે જ્ઞાયકપણે જે જણાયો જાણનારપણે જણાયો, 00:47:12.435 --> 00:47:23.061 જાણનારને જાણવાપણે જણાયો (કે) હું જાણનાર છું એમ જણાયો. હું જાણનાર છું એવું જાણપણું થયું. 00:47:23.085 --> 00:47:30.096 હું આને (જ્ઞેયને) જાણું છું એમ છે નહિ. આહાહા! આને જાણું છું એ દૃષ્ટિ ફરી જાય છે. 00:47:30.120 --> 00:47:40.350 સવિકલ્પ દશામાં, એક ઇષ્ટોપદેશ શાસ્ત્ર છે, પૂજ્યપાદ આચાર્યનું, જ્ઞાની સાધકની વાત કરે છે. 00:47:40.374 --> 00:47:48.875 ચાલે છે તોપણ ચાલતા નથી, બોલે છે તોપણ બોલતા નથી. 00:47:48.900 --> 00:47:54.613 દેખાય છે પણ દેખતા નથી. દેખે છે પણ દેખતા નથી. 00:47:54.638 --> 00:47:59.271 પરપદાર્થો આમ દેખાય પણ એને દેખતા નથી. 00:47:59.295 --> 00:48:05.461 ઊર્ધ્વપણે તો જ્ઞાનને જાણે છે. ઊર્ધ્વતા જ્ઞાનની છૂટતી નથી 00:48:05.486 --> 00:48:13.610 અને જ્ઞેયની ઊર્ધ્વતા, મુખ્યતા કદી થતી નથી. આવી સાધકની અલૌકિક દશા હોય છે. 00:48:13.634 --> 00:48:17.555 આ ગૃહસ્થ અવસ્થામાં (આમ છે). શ્રીમદ્‌ રાજચંદ્રજી ગૃહસ્થ અવસ્થામાં હતા કે નહિ? 00:48:17.580 --> 00:48:19.868 ભરત મહારાજા ગૃહસ્થ અવસ્થામાં હતા કે નહિ? 00:48:19.892 --> 00:48:23.345 રામચંદ્રજી ગૃહસ્થ અવસ્થામાં હતા કે નહિ? આહાહા! 00:48:23.370 --> 00:48:26.689 ઝાડ-પાનને પૂછે, મારી સીતા, મારી સીતા. આહાહા! 00:48:26.714 --> 00:48:31.745 ક્ષાયિક સમ્યગ્દૃષ્ટિ, એ ભવે મોક્ષ (જવાના છે). આહાહા! 00:48:31.769 --> 00:48:44.753 પણ શ્રદ્ધાનો ગુણ અને ચારિત્રનો દોષ સાથે સાથે રહે છે પણ બેય એકમેક થતા નથી. 00:48:44.777 --> 00:48:49.065 હા પાડતા જાય છે, ગૌતમભાઈ હા પાડે છે. ચહેરા ઉપરથી ખ્યાલ આવે છે, 00:48:49.090 --> 00:48:53.091 ચહેરા ઉપરથી (ખ્યાલ આવે છે). મને તો જરાય પરિચય નથી એનો. 00:48:53.116 --> 00:48:59.370 પરિચય નથી પણ પહેલા જ દિવસે એની ચેષ્ટા ઉપરથી ખ્યાલ આવ્યો કે જિજ્ઞાસુ જીવ છે. બસ એટલું જ. 00:48:59.394 --> 00:49:03.660 જિજ્ઞાસા રાખવી જોઈએ આત્માને સમજવાની, 00:49:03.685 --> 00:49:12.853 ધગશ અને જિજ્ઞાસા રાખે તો ધીમે ધીમે આગળ વધીને પોતાનું કામ કરી શકે છે. 00:49:12.877 --> 00:49:19.691 જ્ઞેયાકાર અવસ્થામાં જ્ઞાયકપણે જે જણાયો, આ જ્ઞેયો જણાય છે ત્યારે જાણનાર જણાય છે, 00:49:19.716 --> 00:49:26.080 આ જ્ઞેય જણાતું નથી, રાગ જણાતો નથી, રાગના પ્રતિભાસ વખતે જ્ઞાયક જણાય છે. 00:49:26.104 --> 00:49:32.378 રાગ નથી જણાતો, રાગ સંબંધીનું જ્ઞાન નથી જણાતું, 00:49:32.403 --> 00:49:40.839 જ્ઞાયક સંબંધીના જ્ઞાનનો ભેદ જણાતો નથી પણ જ્ઞાયક અભેદપણે જણાય છે. 00:49:40.863 --> 00:49:46.458 સવિકલ્પ દશા છે. પાંચ મહાવ્રત હોય, દેશવ્રત હોય પાંચમા ગુણસ્થાને, 00:49:46.483 --> 00:49:52.988 છઠ્ઠા ગુણસ્થાને દેવ-ગુરુ-શાસ્ત્રની ભક્તિનો રાગ શુભરાગ આવે છે. કરતો નથી સાધક. 00:49:53.012 --> 00:49:56.497 સાધક પણ કરતો નથી અને અજ્ઞાની પણ કરતો નથી. 00:49:56.522 --> 00:50:01.144 માને છે માટે અજ્ઞાની થઈ જાય છે. અજ્ઞાની રાગને કરે છે એમ નથી. 00:50:01.168 --> 00:50:07.260 રાગ આવે છે ત્યારે રાગનો કર્તા તો પર્યાય છે અને માને છે કે હું કર્તા (છું). 00:50:07.285 --> 00:50:12.065 કર્તા માને એ અજ્ઞાની બને છે. અજ્ઞાની રાગને કરે છે એમ નહિ. 00:50:12.089 --> 00:50:19.332 રાગનું કર્તાપણું સ્વીકારે છે, એનું જ્ઞાતાપણું સ્વીકારતો નથી એ અજ્ઞાની બની જાય છે. 00:50:19.356 --> 00:50:24.438 જુઓ ફરીથી. ચાર પ્રકાર પાડ્યા હમણાં ફરીથી. સૂક્ષ્મ છે. 00:50:24.463 --> 00:50:30.422 કે રાગ ઉત્પન્ન થયો. સવિકલ્પ દશા છે. નિર્વિકલ્પ ધ્યાનમાં તો છે નહિ. 00:50:30.446 --> 00:50:37.000 આમ ભક્તિમાં ઊભો છે, દર્શન કરે છે એ વખતે રાગ-પ્રશસ્ત રાગ જ્ઞાનીને હોય છે. 00:50:37.025 --> 00:50:45.936 એ રાગ જ્યારે થાય છે ત્યારે કહે છે કે એ રાગની સન્મુખ તેનું લક્ષ નથી. લક્ષ તો આત્મા ઉપર છે. 00:50:45.937 --> 00:50:52.887 રાગ થાય છે ખરો પણ લક્ષ આત્મા ઉપર છે. રાગ જણાય છે પણ રાગને જાણતો નથી. 00:50:52.930 --> 00:51:01.718 રાગને તો જાણતો નથી પણ રાગ સંબંધીનું-સંબંધવાળુ જે ઇન્દ્રિયજ્ઞાન એને પણ જાણતો નથી. 00:51:01.742 --> 00:51:07.938 એ તો દૂર રહો પણ જે જ્ઞાનમાં ભગવાન આત્મા જણાઈ રહ્યો છે, 00:51:07.963 --> 00:51:10.488 પ્રતિમાની સામે ઊભો છે ત્યારે. 00:51:10.513 --> 00:51:15.893 ત્યારે 'એ' એટલો જે ભેદ પડ્યો જ્ઞાનનો-શ્રુતજ્ઞાનનો, 00:51:15.918 --> 00:51:22.252 એ શ્રુતજ્ઞાનના ભેદને જ્ઞાની જાણતો નથી, અભેદ જ્ઞાયકને અભેદ થઈને જાણી લ્યે છે. 00:51:22.276 --> 00:51:25.647 અભેદ થયા જ કરે છે સમયે સમયે. આહાહા! 00:51:25.672 --> 00:51:30.522 એને શુદ્ધિની વૃદ્ધિ કહેવામાં (આવે છે), એને નિર્જરા કહેવામાં (આવે છે). 00:51:30.547 --> 00:51:36.154 આહાહા! છઠ્ઠી ગાથા છઠ્ઠીના લેખ છે. 00:51:36.178 --> 00:51:41.061 કારણ કે જ્ઞેયાકાર અવસ્થામાં જ્ઞાયકપણે જે જણાયો, 00:51:41.086 --> 00:51:47.364 આ સવિકલ્પ દશામાં જાણનાર જણાય છે, પર જણાતું નથી. આહાહા! 00:51:47.388 --> 00:51:51.727 પ્રતિભાસે છે પણ એનું લક્ષ ત્યાં નથીને. 00:51:51.752 --> 00:51:57.333 જેમાં જેનું લક્ષ ન હોય એ જણાતું જ નથી. 00:51:57.358 --> 00:52:03.145 અને જેમાં જેનું લક્ષ હોય એ જ જણાય, બીજું જણાય નહિ. 00:52:03.169 --> 00:52:06.784 કાલે એક દાખલો આપ્યો હતો, મીઠાભાઈને. 00:52:06.809 --> 00:52:14.140 કે પાંચ ઇન્દ્રિયો છે અને આ મહાભારત કે રામાયણ જોતો હોય. સમજી ગયા? 00:52:14.164 --> 00:52:19.370 રુચિ તો દરેકની જુદી જુદી હોય. કોઈ કહે, આ સિન સારો. 00:52:19.395 --> 00:52:24.863 બીજો કહે, આ સિન સારો. ત્રીજો કહે, આ સિન સારો. 00:52:24.887 --> 00:52:35.620 એમ જુદા જુદા જેની જે રુચિ છે એને એ જ દેખાય છે અને બીજું દેખાતું નથી. એ પાંચેય એને પ્રતિભાસે છે. 00:52:35.644 --> 00:52:43.847 આંખમાં પાંચ પ્રકારના પદાર્થો છે, કોઈ લાલ, કોઈ ધોળો, કોઈ કાળો, કોઈ પીળો, સમજી ગયા? 00:52:43.871 --> 00:52:48.433 કોઈ સ્ત્રી, કોઈ પુરુષ, કોઈ બાળક બધું જણાય છે આંખમાં. 00:52:48.458 --> 00:52:55.050 પણ જેની રુચિ છે, એ જ જણાય છે, એને બીજું જણાતું નથી. 00:52:55.050 --> 00:53:01.352 લક્ષ હોય જેના ઉપર ઇ જણાય અને જેના ઉપર લક્ષ નથી ઇ જણાતું નથી. 00:53:01.376 --> 00:53:05.482 એક જણાય છે અને ચાર જણાતા નથી. દૃષ્ટાંત. 00:53:05.507 --> 00:53:12.971 એમ આ એક જણાય છે, બીજું જણાતું (નથી). 00:53:12.971 --> 00:53:15.011 આવી સાધકની દશા છે. 00:53:15.035 --> 00:53:17.312 આ હરણીયાને અને દેડકાને એમ હોય, હોં! 00:53:17.337 --> 00:53:22.854 આ કાંઈ શાસ્ત્રની જરૂર નથી આમાં. 00:53:22.879 --> 00:53:29.970 હરણીયા પણ પામે. સંજ્ઞી પંચેન્દ્રિય જીવ પણ સમ્યગ્દર્શન પામે. આહાહા! 00:53:29.994 --> 00:53:39.819 આપણા ભગવાન મહાવીર સિંહના ભવમાં, તિર્યંચના ભવમાં સમ્યક્‌ પામ્યા કે નહિ? આત્મા છે કે નહિ? 00:53:39.843 --> 00:53:46.119 તિર્યંચ પણ નથી અને મનુષ્ય પણ નથી, આત્મા તો જ્ઞાનમય છે. આહાહા! 00:53:46.144 --> 00:53:53.774 જ્ઞાનમય આત્માને જે જાણે તે જ્ઞાનમય થઈ જાય છે. રાગને જાણે તો અજ્ઞાની થાય છે. 00:53:53.798 --> 00:53:58.961 ક્યાં પરને જાણવા રોકાણો? આહાહા! પરને જાણું તો ખરુંને? 00:53:58.986 --> 00:54:06.337 અરે એકનું એક છે, ભાઈ! પરને જાણતાં તને જ્ઞાન અને સુખ થયું? તારા આત્માને પૂછ. 00:54:06.361 --> 00:54:11.472 પરને જાણતા જો જ્ઞાન અને સુખ થાય તો અમે હા પાડીએ 00:54:11.497 --> 00:54:16.339 કે પરને જાણવું એ પણ સ્વભાવ છે. સ્વભાવ હમેશા સુખ આપે. 00:54:16.363 --> 00:54:22.697 પરને જાણતા અનંત કાળ ગયો પણ આત્મિક સુખનો છાંટો મળ્યો નહિ. 00:54:22.722 --> 00:54:28.223 માટે ફર, ફર પાછો ફર કે પરને જાણવું આત્માનો સ્વભાવ નથી. 00:54:28.247 --> 00:54:36.305 પરને જાણવું વિભાવ છે, જેમાં આકુળતા ઉત્પન્ન થાય એ સ્વભાવ ન હોય. આહાહા! 00:54:36.329 --> 00:54:43.221 મુમુક્ષુ :– ભ્રાંતિ ટાળવાનો યુગ ચાલે છે.
ઉત્તર:– ભ્રાંતિ બસ. ભ્રાંતિ ટાળવાનો યુગ છે. વાત સાચી છે. 00:54:43.245 --> 00:54:51.977 પ્રભાકરભાઈ અત્યારે તો કાળ આવ્યો છે. પોતાનું કરીને ભાગી જવા જેવુ છે. ક્યાંય પડવા જેવું નથી. આહાહા! 00:54:52.001 --> 00:55:04.909 શું થાય? તડકો હોય તો પોતે તો બુટ પહેરિ લ્યે. બીજો કાંઈ છાંયો તો કરી શકાતો નથી. 00:55:04.934 --> 00:55:10.918 વરસાદ પડતો હોય તો પોતે .. બસ! તો પોતે ભીંજાતો બંધ થઇ જાય. બીજું શું? 00:55:10.942 --> 00:55:18.101 બીજું શું આપણે કરીએ? પરનું તો કાંઈ કરી શકાતું નથી. રંચ માત્ર ફેરફાર કરી શકતો નથી. આહાહા! 00:55:18.125 --> 00:55:23.505 કેમકે અહીંયાં જે જીવ જન્મે છે એ આત્માનો વિરાધિ વિરોધ કરીને જન્મ્યા છે. 00:55:23.530 --> 00:55:28.111 વિરાધક જીવ જન્મે છે પંચમ કાળમાં. આરાધક અહીંયા ન જન્મે. 00:55:28.135 --> 00:55:34.092 આરાધક જીવ જે હોય એ તો સ્વર્ગમાં હોય. વિરાધના કરીને તો આવ્યો છે. 00:55:34.116 --> 00:55:40.596 હવે તું આત્માની વિરાધના કરવાનું છોડી દે, મને જણાતો નથી આત્મા. આહાહા! 00:55:40.621 --> 00:55:47.852 એ તું પાપ કરી રહ્યો છો. બોલમાં, બોલમાં. મને જાણનાર જણાય છે એમ લેને. આહાહા! 00:55:47.876 --> 00:55:56.150 આ વિરાધના કરીને આવ્યો, હવે આરાધના કરે તો વિરાધના ટળી જાય 00:55:56.175 --> 00:55:58.391 અને અલ્પ કાળમાં એની મુક્તિ થઈ જાય. 00:55:58.415 --> 00:56:03.990 બે, ચાર, પાંચ ભવ વધારેમાં વધારે પંદર ભવથી વધુ હોઈ શકે નહિ. સોળમો ભવ ન થાય. 00:56:04.014 --> 00:56:09.231 અહીંયા અત્યારે એકાવતારીપણું થઈ શકે છે, અત્યારે આ કાળમાં. 00:56:09.256 --> 00:56:15.268 શ્રીમદ્‌ રાજચંદ્રજી થયા, સોગાનીજી થયા અને કેટલાક થયા અથવા થશે. 00:56:15.292 --> 00:56:20.150 આપણા જ્ઞાનમાં ન હોય, આપણા જ્ઞાનમાં ભલે ન હોય, પણ થઈ શકે છે. 00:56:20.175 --> 00:56:24.964 એક ભવ. અહીંથી સ્વર્ગમાં જાય, સ્વર્ગમાં જઈને જ્યાં ચોથો કાળ હોય 00:56:24.988 --> 00:56:29.420 ત્યાં જન્મીને સાધના પૂરી કરી નગ્ન દિગંબર મુનિ ભાવલિંગી થઈ 00:56:29.445 --> 00:56:35.585 ધ્યાનમાં મગ્ન થઈ આનંદનું ભોજન કરતાં કરતાં પૂર્ણાનંદની પ્રગટતા થાય. આહાહા! 00:56:35.610 --> 00:56:38.159 એવી સ્થિતિ થઈ શકે છે અત્યારે. 00:56:38.183 --> 00:56:44.454 કારણ કે જ્ઞેયાકાર અવસ્થામાં જ્ઞાયકપણે જે જણાયો 00:56:44.479 --> 00:56:53.051 જ્ઞેયને જાણનારપણે જણાયો એમ નહિ, જ્ઞેયના જ્ઞાનને જાણનારપણે જણાયો એમ નહિ. 00:56:53.075 --> 00:56:56.817 ઓલી પર્યાયને જાણનારપણે જણાયો એમ નહિ, 00:56:56.842 --> 00:57:04.430 પણ પર્યાયમાં જે જ્ઞાયક છે એને જાણનારપણે જણાય છે. આહાહા! પર્યાયના ભેદને પણ ઓળંગી જાય છે. 00:57:04.454 --> 00:57:11.186 જ્ઞેયને ઓળંગે છે, જ્ઞેયાકાર જ્ઞાનને ઓળંગે છે, જ્ઞાનના ભેદને ઓળંગે છે 00:57:11.211 --> 00:57:18.048 અને એકલા જ્ઞાયકને જાણતા જ્ઞાન અને જ્ઞાયક અભેદ થઈને અનુભવ થાય છે. 00:57:18.072 --> 00:57:23.686 ભાઈએ કહ્યું, મને ગમ્યું. યુગ આવ્યો છે. અત્યારે યુગ આવ્યો છે. 00:57:23.711 --> 00:57:33.375 એટલો તો પ્રમોદ આવેને. સત્‌ની વાત આવે કાન ઉપર તો લાયક જીવને અંદરમાં હકાર આવે, આવે ને આવે જ. 00:57:33.399 --> 00:57:38.996 ભલે ભાષા ન બોલે તો કાંઈ નહિ પણ અંદરમાં હકાર આવેને ચહેરામાં આહાહા! 00:57:39.021 --> 00:57:46.998 એવો પ્રમોદ પ્રમોદ આવે કે આ મારા ઘરની વાત, મારી વાત. અનુભવનો વિષય અને અનુભવ કેમ થાય. 00:57:47.022 --> 00:57:53.960 અનુભવ રત્ન ચિંતામણિ, અનુભવ હૈ રસકૂપ અનુભવ માર્ગ મોક્ષનો, અનુભવ મોક્ષસ્વરૂપ. 00:57:53.984 --> 00:58:00.932 શરૂઆતમાં અનુભવ-આદિમાં અનુભવ, મધ્યમાં પણ આત્માનો અનુભવ અને અંતમાં પણ (અનુભવ), 00:58:00.957 --> 00:58:06.990 ત્યારે અરિહંત દશા પ્રગટ થાય. આયુષ્ય પૂરું થાય તો સિદ્ધ અવસ્થા પ્રગટ થઈ જાય. 00:58:07.014 --> 00:58:12.005 અત્યારે છે ને? સીમંધર ભગવાન આદિને હજી આયુષ્ય પૂરુ થયું નથી. આહાહા! 00:58:12.030 --> 00:58:16.360 આયુષ્ય પૂરું થતાં એ બધા પરમાણુ વિખરાઈ જાય. 00:58:16.384 --> 00:58:20.341 જેમ ઓલી ગોટી કપુરની હોયને? પડી પડી રજકણ વિખાઈ જાયને, 00:58:20.366 --> 00:58:26.377 એમ બધા વિખાઈ જાય ચૌદમે ગુણસ્થાન આવતાં, સિદ્ધ દશા પ્રગટ થઈ જાય, સમશ્રેણિએ ઉપર ચાલ્યા જાય. 00:58:26.401 --> 00:58:30.635 એક સમયમાં અહીંયાં, તે સમયે સિદ્ધાલયમાં. સમય એક. 00:58:30.660 --> 00:58:39.909 ઊર્ધ્વગમન એનો સ્વભાવ છે. અધોગમન સ્વભાવ નથી, નીચે જવાનો સ્વભાવ નથી. 00:58:39.933 --> 00:58:43.413 નીચે ઊતરવાનો આત્માનો સ્વભાવ નથી. 00:58:43.438 --> 00:58:52.164 ઊંચે, ઊંચે, ઊંચે ભાવથી. આની ઊંચાઈની વાત નથી, ભાવની ઊંચાઈ અંદરમાં. 00:58:52.188 --> 00:59:02.597 જ્ઞેયાકાર અવસ્થામાં જ્ઞાયકપણે જે જણાયો તે તે હવે સવિકલ્પમાં જ્યારે જણાય છે જ્ઞાયક 00:59:02.622 --> 00:59:05.839 તો એ નિર્વિકલ્પમાં બીજું જણાતું હશે? 00:59:05.863 --> 00:59:14.321 અરે! સવિકલ્પમાં જ્યાં જાણનાર જણાય તો નિર્વિકલ્પમાં તો પૂછવું શું? 00:59:14.345 --> 00:59:21.665 તે સ્વરૂપ-પ્રકાશનની (સ્વરૂપને જાણવાની) અવસ્થામાં પણ, દીવાની જેમ, કર્તા-કર્મનું અનન્યપણું હોવાથી જ્ઞાયક જ છે 00:59:21.689 --> 00:59:28.564 પાંચ મિનિટ કદાચ વધી જાય તો હું છૂટ લવ છું, પાંચ મિનિટ. આ વિષય થોડો પૂરો કરીએ. 00:59:28.588 --> 00:59:42.182 શું કહે છે? સ્વરૂપ પ્રકાશનની અવસ્થામાં પણ, દીવાની જેમ દીવાનો દૃષ્ટાંત આપ્યો. 00:59:42.206 --> 00:59:49.194 દીવો પ્રકાશક અને એની અવસ્થાને પ્રકાશ કહેવાય. એ પ્રકાશ અને પ્રકાશક બેય અનન્ય છે. 00:59:49.218 --> 00:59:54.575 દીવાને કર્તા કહેવાય અને એની પ્રકાશની પર્યાય પ્રગટ થઈ એને એનું કર્મ કહેવાય. 00:59:54.599 --> 01:00:03.555 પણ ભેદ અપેક્ષાએ પ્રકાશની પર્યાયને કર્મ કહેવાય. અભેદની અપેક્ષાએ દીપક કર્તા અને દીપક જ પોતે કર્મ. 01:00:03.579 --> 01:00:09.200 કર્તા-કર્મનું અનન્યપણું છે. આહાહા! ઇ લેશું આત્મા ઉપર ઉતારશું ત્યારે. 01:00:09.224 --> 01:00:12.675 કર્તા-કર્મનું અનન્યપણું હોવાથી જ્ઞાયક જ છે 01:00:12.700 --> 01:00:21.064 આત્મા પોતે જાણનાર માટે પોતે કર્તા અને પોતાનો આત્મા જણાયો માટે આત્મા જ કર્મ. 01:00:21.088 --> 01:00:27.849 પરિણામી આત્મા કર્તા અને પરિણામી આત્મા કર્મ. અપરિણામી તો અકર્તા રહ્યો. 01:00:27.873 --> 01:00:42.842 ફરીને, પરિણમે તે કર્તા અને પરિણામ તે કર્મ. એવો શ્લોક છે, ૫૧ નંબરનો શ્લોક છે. 01:00:42.866 --> 01:00:52.699 કહે છે કે જ્યાં આત્મા સન્મુખ ઉપયોગ ગયો અને આત્મા જાણવામાં અનુભવમાં આવ્યો પ્રત્યક્ષ 01:00:52.724 --> 01:01:02.271 ત્યાર જે જાણનારો, જાણનારો પરિણમીને જાણેને? કૂટસ્થ ન જાણે, પરિણમીને જાણે. 01:01:02.295 --> 01:01:07.462 જાણનારો માટે પોતે કર્તા અને પોતે જ જણાયો. 01:01:07.487 --> 01:01:15.455 જાણનાર પણ પોતે અને જણાય પણ પોતે. માટે તે આત્મા જ કર્તા અને આત્મા જ કર્મ. 01:01:15.479 --> 01:01:22.860 હવે બીજી વિવિક્ષાએ, બીજાને સમજાવવું હોય ત્યારે આત્મા કર્તા અને જ્ઞાનની પર્યાય એનું કર્મ. 01:01:22.885 --> 01:01:25.985 એ ભેદ અપેક્ષાનું કથન છે. 01:01:26.009 --> 01:01:29.451 અનુભવના કાળમાં એ ભેદ રહેતો નથી. 01:01:29.476 --> 01:01:37.480 માટે પર્યાય એ કર્મ નથી. પરિણામી દ્રવ્ય કર્તા અને પરિણામી આત્મા આખો કર્મ. 01:01:37.504 --> 01:01:44.831 દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય એક સમયમાં જણાઈ જાય. ઉત્પાદવ્યયધ્રુવ યુક્તં સત્‌ એક સમયમાં જણાય. આહાહા! 01:01:44.855 --> 01:01:47.814 તમે એકલા પર્યાયથી રહિત કહો છો, પર્યાયથી. 01:01:47.839 --> 01:01:53.767 અરે..! પર્યાયથી રહિતનું શ્રદ્ધાન થતા પર્યાયથી સહિતનું જ્ઞાન થાય, થાય ને થાય જ. 01:01:53.792 --> 01:01:58.477 તને કાંઈ ખબર પડતી નથી. આહાહા! 01:01:58.501 --> 01:02:03.945 ઉત્પાદ-વ્યયથી રહિત, રહિત, રહિત કહેતા હતા. હવે સહિત કહેવા માંડ્યાને, 01:02:03.970 --> 01:02:14.041 તો અમે કહેતા હતા ત્યાં આવ્યાને. કે તું કહેતા હતા ત્યાં નથી આવ્યા. સાંભળ તો ખરો! 01:02:14.065 --> 01:02:18.614 અનેક પ્રકારના તર્ક વિતર્કો. આહાહા! 01:02:18.639 --> 01:02:26.484 ગોથા ખાય, માર્ગ ન મળે તો ઘડીકમાં આમ, ઘડીકમાં આમ, ઘડીકમાં આમ. મગજ ફરી જ જાય એનું. 01:02:26.508 --> 01:02:32.562 ઘડીકમાં આમ, એની લાઈને ચડે જાય તો એ કરે. બીજી લાઈને ચડે તો (એ કરે). આહાહા! 01:02:32.587 --> 01:02:38.934 અહીંયા આત્માની લાઈને ચડી જાને. વખત આવ્યો છે. 01:02:38.958 --> 01:02:43.089 કર્તા-કર્મનું અનન્યપણું કર્તા પણ પોતે અને કર્મ પણ પોતે. 01:02:43.114 --> 01:02:50.593 કર્મ એટલે કાર્ય. રાગ નહિ. અહીં રાગની વાત (નથી). આહાહા! હજી રાગ તને યાદ આવે છે? 01:02:50.617 --> 01:02:55.955 રાગને યાદ કરીશને તો એ તૈયાર જ છે, આવી જશે ઘરમાં. 01:02:55.980 --> 01:03:01.292 રાગને યાદ કરવા જેવો નથી. આત્માને યાદ કરને. આહાહા! 01:03:01.316 --> 01:03:06.215 હું તો જાણનાર છું. મારામાં જ્ઞાન થાય છે. જ્ઞાન વડે આત્મા જણાય છે. 01:03:06.240 --> 01:03:14.753 પછી આત્મા વડે આત્મા જણાય છે. પછી તો આત્મા જ આત્મા જ છે, બીજું કાંઈ એમાં નથી. આહાહા! 01:03:14.777 --> 01:03:21.028 કર્તા-કર્મનું અનન્યપણું હોવાથી જ્ઞાયક જ છે-પોતે જાણનારો જુઓ! આમાં લખ્યું છે. રમણભાઈ છે ને? 01:03:21.052 --> 01:03:27.585 પોતે જાણનારો માટે પોતે કર્તા અને પોતાને જાણ્યો. 01:03:27.610 --> 01:03:36.408 દેવ-ગુરુ-શાસ્ત્રને જાણ્યા? નહિ. રાગને જાણ્યો? નહિ. સમયસાર શાસ્ત્રને દ્રવ્યશ્રુતને જાણ્યું? ના. 01:03:36.432 --> 01:03:43.815 ઇન્દ્રિયજ્ઞાને જાણ્યું? ના. જ્ઞાનની પર્યાયને જાણ્યું? ના. આહાહા! 01:03:43.840 --> 01:03:53.735 પોતાને જાણ્યો. પરિણામી દ્રવ્ય કર્તા અને પરિણામી દ્રવ્ય કર્મ. કર્મ એટલે કાર્ય. 01:03:53.759 --> 01:03:56.965 જણાય તેને કાર્ય કહેવાય અને જાણે તેને કર્તા કહેવાય. 01:03:56.990 --> 01:04:01.682 જાણે તે કર્તા અને જણાય તે કર્મ. બન્ને એક જ છે. 01:04:01.707 --> 01:04:10.146 પછી તો કર્તા પણ નથી અને કર્મ પણ નથી, જે છે તે છે. 01:04:10.170 --> 01:04:22.223 પોતે કર્તા અને પોતાને જાણ્યો માટે પોતે જ કર્મ. (જેમ દીપક ઘટપટાદિને પ્રકાશિત કરવાની અવસ્થામાંય દીપક છે અને પોતાને -પોતાની 01:04:22.248 --> 01:04:31.532 જુઓ! પોતાને પોતાની જ્યોતિરૂપ શિખાને-પ્રકાશવાની અવસ્થામાં પણ દીપક જ છે 01:04:31.556 --> 01:04:36.923 આહાહા! એ પ્રકાશક તે કર્તા અને ઘડો એનું કર્મ એમ છે નહિ. 01:04:36.948 --> 01:04:41.006 પ્રકાશક કર્તા અને પ્રકાશની પર્યાય કર્મ એમ પણ નથી. 01:04:41.030 --> 01:04:48.566 એ પર્યાય પરિણત આખો પદાર્થ કર્તા અને આખો પદાર્થ કર્મ. 01:04:48.591 --> 01:04:56.310 પ્રકાશવાની અવસ્થામાં પણ દીપક જ છે, અન્ય કાંઈ નથી; તેમ જ્ઞાયકનું સમજવું). 01:04:56.335 --> 01:04:59.414 જ્ઞાયક તો જ્ઞાયક છે. આહાહા! 01:04:59.414 --> 01:05:06.813 અદ્‌ભુત ગાથા છઠ્ઠી પૂરી થઈ.