WEBVTT 00:03:03.800 --> 00:03:07.816 શ્રી પ્રવચનસારજી શાસ્ત્ર. 00:03:07.840 --> 00:03:13.416 એની જયસેન આચાર્ય ભગવાનની ટીકા. 00:03:13.440 --> 00:03:17.776 ગાથા નંબર ૮૦. એની ટીકા. 00:03:17.800 --> 00:03:34.520 जो जाणदि अरहंतं दव्वत्तगुणत्तपज्जयत्तेहिं। सो जाणदि अप्पाणं मोहो खलु जादि तस्स लयं॥ ८० ॥ 00:03:34.540 --> 00:03:38.456 એક-એકનો અર્થ કરે છે. 00:03:38.480 --> 00:03:55.136 जो जाणदि अरहंतं એનો અર્થ કરે છે. य: कर्ता जानाति । જે જાણે છે તેને કર્તા કહેવામાં આવે છે. 00:03:55.160 --> 00:04:08.976 कम्। अर्हन्तम्। कै: कृत्वा। दव्वत्तगुणत्तपज्जयत्तेहिं द्रव्यत्वगुणत्वपर्यायत्वैः। 00:04:09.000 --> 00:04:17.216 અરિહંતના દ્રવ્યપણે, અરિહંતના ગુણપણે, અરિહંતને પર્યાયપણે, सो जाणदि अप्पाणं। 00:04:17.240 --> 00:04:32.936 જે કોઈ જીવ અરિહંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને જાણે છે એવો જીવ, स पुरुषोऽर्हत्परिज्ञानात्पशचादात्मनं जानाति 00:04:32.960 --> 00:04:46.376 જે કોઈ ભવ્ય આત્મા - લાયક જીવ, પહેલા અર્હંતના દ્રવ્યને, અર્હંતના ગુણોને અને અરિહંતની પર્યાયને જાણે છે. 00:04:46.400 --> 00:04:56.216 કે અરિહંતનું દ્રવ્ય પરિપૂર્ણ છે, નિત્ય નિરાવરણ છે, અબદ્ધ છે. 00:04:56.240 --> 00:05:02.336 એમ એના દ્રવ્યસ્વભાવને પૂરેપૂરો જે છે એમ જાણે છે. 00:05:02.360 --> 00:05:09.216 અને એના ગુણો જ્ઞાનાદિ એ પણ પરિપૂર્ણ છે પારિણામિક ભાવે એમ જાણે છે. 00:05:09.240 --> 00:05:16.816 અને એની પર્યાય પરિપૂર્ણ કેવળજ્ઞાન, કેવળદર્શન પ્રગટ જેને થઈ ગયું છે. 00:05:16.840 --> 00:05:23.176 એવી પરિપૂર્ણ પર્યાય જેમાં જાણવું-જાણવું-જાણવું-જાણવું સળંગ છે, 00:05:23.200 --> 00:05:37.216 એમ અર્હંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને જાણીને પછી હું પણ એના જેવો જ છું. 00:05:37.240 --> 00:05:45.376 (सो) जाणदि अप्पाणं। હું પણ એ અર્હંતના દ્રવ્યપણે જેમ છે દ્રવ્ય એમ મારું દ્રવ્ય છે. 00:05:45.400 --> 00:05:48.576 એના ગુણો એટલા જ મારા ગુણો છે 00:05:48.600 --> 00:05:55.736 અને એની પર્યાયમાં જેમ જાણવું-જાણવું ચેતના પ્રગટ થાય છે એમ મારી પર્યાયમાં પણ ચેતના છે. 00:05:55.760 --> 00:06:00.296 એમ દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને ચેતનરૂપ જાણે છે. 00:06:00.320 --> 00:06:05.856 અરિહંતના દ્રવ્યમાં, ગુણમાં કે પર્યાયમાં કયાંય રાગ-દ્વેષ નથી. 00:06:05.880 --> 00:06:10.576 તો મારા પરિણામમાં પણ ખરેખર રાગ-દ્વેષ નથી. 00:06:10.600 --> 00:06:15.136 રાગ–દ્વેષ છે એ ચેતનના પરિણામ નથી. 00:06:15.160 --> 00:06:20.896 જો એ રાગ-દ્વેષ અરિહંતની પર્યાયમાં હોય તો જ મારી પર્યાયમાં હોય. 00:06:20.920 --> 00:06:25.216 હું તો એના, એની પર્યાયની સાથે હું મારી પર્યાયને મેળવું છું. 00:06:25.240 --> 00:06:30.896 તો એની પર્યાયમાં રાગ નથી એમ જાણીને હું મારી પર્યાયને જ્યારે જાણું છું, 00:06:30.920 --> 00:06:36.456 તો મારી પર્યાયમાં જ્ઞાન-ઉપયોગ દેખાય છે મારી પર્યાયમાં રાગ-દ્વેષ દેખાતો નથી. 00:06:36.480 --> 00:06:43.256 કેમકે અર્હંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને જાણીને હું પણ એના જેવો જ છું એમ મેળવે છે. 00:06:43.280 --> 00:06:46.816 અને જ્યારે મળી જાય છે ત્યારે મોહનો નાશ થઈ જાય છે. 00:06:46.840 --> 00:06:50.616 મુમુક્ષુ:- વાહ, બહુ સરસ. મેળવે છે. 00:06:50.640 --> 00:06:55.176 ઉત્તર:- મેળવે છે અને મળી જાય છે. દ્રવ્યથી મળતાપણું છે. 00:06:55.200 --> 00:07:01.016 એ ચેતન છે, હું પણ ચેતન. એનામાં ચૈતન્ય ગુણ, મારામાં પણ ચૈતન્ય ગુણ. 00:07:01.040 --> 00:07:06.936 એનામાં પણ ચિદ્દવિવર્તન-ચેતના. ચેતના એટલે જ્ઞાન ઉપયોગ. 00:07:06.960 --> 00:07:10.416 એમ મારામાં પણ જ્ઞાન ઉપયોગ થાય છે, સમયે-સમયે. 00:07:10.440 --> 00:07:18.136 એમ એના અર્હંતના દ્રવ્ય, ગુણ અને પર્યાય, એને જાણીને પોતાના આત્માને મેળવે છે, 00:07:18.160 --> 00:07:22.576 તો દ્રવ્ય, ગુણ અને પર્યાયથી મળી જાય છે આત્મા. અત્યારે વર્તમાનમાં. 00:07:22.600 --> 00:07:30.616 જો એના જેવો જ હું છું એમ જાણે ત્યારે મોહ ક્ષય થાય. 00:07:30.640 --> 00:07:38.056 એનામાં રાગ નથી એની પર્યાયમાં, અને અહીંયાં પર્યાયમાં રાગ સ્થાપે તો મોહ ક્ષય નહીં થાય. 00:07:38.080 --> 00:07:45.936 તો તો અર્હંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને જાણીને पश्चात्, હું પણ એના જેવો જ છું એમ જાણવું જોઈએ ને? 00:07:45.960 --> 00:07:49.936 એનાથી જુદું ન પડાય. મુમુક્ષુ:- એનાથી જુદો પડે.... 00:07:49.960 --> 00:07:55.696 ઉત્તર:- તો મોહ ક્ષય નહીં થાય. એમ. આ તો મોહ ક્ષય - દર્શનમોહના નાશનો ઉપાય બતાવે છે. 00:07:55.720 --> 00:08:12.216 स पुरुषो એટલે આત્મા, ऽर्हत्परिज्ञानात् અર્હંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને પરિપૂર્ણપણે જાણીને. 00:08:12.240 --> 00:08:18.656 पश्चात् પછી પોતાના આત્માને જે જાણે છે, આહાહા! 00:08:18.680 --> 00:08:24.936 तत् पश्चात् आत्मानं जानाति પોતાના આત્માને જાણે છે કે હું પણ એના જેવો છું. 00:08:24.960 --> 00:08:31.696 હવે, અરિહંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને જાણીને પોતાના આત્માને પણ જ્યારે એના જેવો જાણ્યો, 00:08:31.720 --> 00:08:42.656 તો એના ફળમાં શું આવ્યું? કે मोहो खलु जादि तस्स लयं આહાહા! 00:08:42.680 --> 00:08:50.056 એને જાણીને પોતાના આત્માને જ્યારે એવો જ જાણે છે, કિંચિત માત્ર તફાવત નથી. 00:08:50.080 --> 00:09:00.016 જેમ અર્હંત જાણનાર છે એમ હું પણ જાણનાર છું. જેમ સિદ્ધ જાણનાર એમ હું પણ જાણનાર છું. મળી ગયું. પર્યાયથી મળી ગયું. 00:09:00.040 --> 00:09:03.456 મુમુક્ષુ:- કેમકે મેળવવાનું કામ તો પર્યાયમાં થાય છે ને? ઉત્તર:- પર્યાયમાં થાય છે ને? 00:09:03.480 --> 00:09:07.776 દ્રવ્ય, ગુણ તો સરખા છે. એમાં તો કોઈ વાદવિવાદ છે જ નહીં. 00:09:07.800 --> 00:09:11.216 અને ભૂલ પણ પર્યાયમાં થઈ છે ને? 00:09:11.240 --> 00:09:15.936 પર્યાયમાં જ્ઞાન ઉપયોગ થવા છતાં પર્યાયમાં રાગ થાય છે. (એમ માને છે) એ મોહનું કારણ થયું. 00:09:15.960 --> 00:09:24.176 હવે પર્યાયમાં રાગ થતો નથી, પર્યાયમાં જ્ઞાન થાય છે તો મોહની ઉત્પત્તિ નહીં થાય. 00:09:24.200 --> 00:09:26.496 મુમુક્ષુ:- એટલે જેવું સ્વરૂપ છે એવું દેખાણું એને. 00:09:26.520 --> 00:09:31.056 ઉત્તર:- બસ! જેવું સ્વરૂપ છે, એક આ પોતાના સ્વરૂપનો નમૂનો આપ્યો. 00:09:31.080 --> 00:09:35.296 મુમુક્ષુ:- તે પ્રતિબિંબ છે. ઉત્તર:- પ્રતિબિંબ છે. એને જાણીને હું એના જેવો છું એમ જાણ. 00:09:35.320 --> 00:09:38.256 કેમકે સીધો પોતાના આત્માને જાણી નહોતો શક્તો. 00:09:38.280 --> 00:09:42.856 અજ્ઞાની પ્રાણી પોતાના આત્માને સીધો જાણી નહોતો શક્તો. 00:09:42.880 --> 00:09:50.656 જેમ સોનાનો પરીક્ષક, અપરિક્ષકને શિખવાડે છે, 00:09:50.680 --> 00:09:57.296 ત્યારે કસોટી ઉપર સો ટચનું સોનું પહેલું એને બતાવે, કે જો આ નમૂનો. 00:09:57.320 --> 00:10:04.136 આની સાથે મળે તે સોનું. આની સાથે ન મળે તે સોનું નથી, મેલું છે. 00:10:04.160 --> 00:10:08.936 છેતરાઈશ મા, ધ્યાન રાખજે. નમૂનો આપે છે, કસોટી ઉપર. 00:10:08.960 --> 00:10:15.336 અને આમ જોતો જાય, આમ જોતો જાય એની સાથે મળતું નથી તો કે નહીં, 00:10:15.360 --> 00:10:19.496 આ તો બારવલું છે, દસવલું છે, આમાં ભેળસેળ છે. છેતરાય નહીં. 00:10:19.520 --> 00:10:24.936 એમ, અનાદિકાળનો અજ્ઞાની જીવ પોતાના સ્વરૂપને જાણતો નથી. 00:10:24.960 --> 00:10:31.576 હવે પોતાના સ્વરૂપને જાણતો નથી, પણ પોતાનું સ્વરૂપ ભલે જાણતો નથી, 00:10:31.600 --> 00:10:38.536 પણ મારી પૂર્વે પોતાના સ્વરૂપને જાણીને પરિપૂર્ણ પરમાત્મા થયા છે અરિહંત, 00:10:38.560 --> 00:10:43.576 એનું સ્વરૂપ તો હું જાણું. પછી મારું સ્વરૂપ જાણું. 00:10:43.600 --> 00:10:48.136 તો અર્હંતના દ્રવ્ય, ગુણ અને પર્યાયને જાણે છે પ્રથમ. 00:10:48.160 --> 00:10:53.936 જુઓ જૈનમત અનુયાયી મિથ્યાદ્રષ્ટિનો મોહ ક્ષય થાય છે. એમ કહે છે. 00:10:53.960 --> 00:11:02.376 જેને અર્હંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયમાં ભૂલ છે, એ એના જેવો પોતાને માને છે, મોહ ક્ષય નહીં થાય. 00:11:02.400 --> 00:11:11.096 અરિહંતને ભૂખ લાગે છે ને રોગ થાય છે, એટલે એને એ અરિહંતના સ્વરૂપ વિશે વિપરિતતા થઈ. 00:11:11.120 --> 00:11:16.416 આ તો દિગંબર જૈન આચાર્યો ભગવંતે જે અરિહંતનું સ્વરૂપ લખ્યું, 00:11:16.440 --> 00:11:23.456 એવા જ અર્હંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને જાણે છે. ચેતન, ચૈતન્ય અને ચિદ્દવિવર્તન. 00:11:23.480 --> 00:11:30.336 ચેતન દ્રવ્ય, ચૈતન્ય ગુણ અને ચેતના પર્યાય. 00:11:30.360 --> 00:11:35.696 તો ત્યાં પણ ચેતના છે ને અહીંયાં પણ ચેતના જ છે, આહાહા! 00:11:35.720 --> 00:11:41.136 ત્યાં રાગ નથી એમ અહીંયાં પણ રાગ નથી, આહાહા! 00:11:41.160 --> 00:11:45.136 છદ્મસ્થનો આત્મા અરિહંતની સાથે મળી જાય છે, બોલો! 00:11:45.160 --> 00:11:50.416 અરિહંત થવા પહેલા અરિહંતની સાથે મળતાપણું આવી જાય છે. 00:11:50.440 --> 00:11:52.696 મુમુક્ષુ :- એટલે જ અર્હંત થઈ જાય છેને? 00:11:52.720 --> 00:12:02.376 ઉત્તર :- એટલે જ અરિહંત થઈ જાય છે. સમ્યગ્દર્શન થાય છે. મોહ ક્ષય થઈ ગયો. આહાહા! 00:12:02.400 --> 00:12:08.296 બહુ ગાથા ઊંચી છે. નમૂનો બતાવે છે. તું કેના જેવો છો? 00:12:08.320 --> 00:12:12.976 ઓલાયે ન કહ્યું? એકવાર દાખલો આપ્યો હતો મે. 00:12:13.000 --> 00:12:21.536 કે સિંહનું બચ્ચું ભૂલું પડીને ઓલા ઘેટા-મેંઢાંમાં, ભેડ-ભેડમાં વયું ગયું. 00:12:21.560 --> 00:12:25.136 ભેડ કહો છો ને? એમાં વયું ગયું. નાનું હતું એટલે ખબર નહોતી 00:12:25.160 --> 00:12:29.336 એટલે એના ભેગો ઓલો ગોવાળ પણ એને ચારવા માંડયો. થોડું-થોડું મોટું થવા માંડયું. 00:12:29.360 --> 00:12:34.776 મોટું થવા માંડયું એમાં ઓલી ટેકરી ઉપર એક સિંહ આવ્યો. 00:12:34.800 --> 00:12:41.096 અરે! આ મારી જાતનું બચ્ચું આમાં ક્યાં ફસાઈ ગયું? 00:12:41.120 --> 00:12:47.576 મુમુક્ષુ:- ભાઈ! કેવું છે હેં? આહાહા! ભ્રમમાં એ એની સાથે? ભેડની સાથે એવો થઈ ગયો? 00:12:47.600 --> 00:12:51.936 ઉત્તર:- હું ભેડ થઈ ગયો. ભેડ જ છું. પોતાના સ્વરૂપને ભૂલી ગયો. 00:12:51.960 --> 00:12:56.056 હું સિંહ છું. હું શેર છું એ ભૂલી ગયોને? 00:12:56.080 --> 00:13:01.616 હેં, અચ્છા! પોતાની મેળે ખબર ન પડી. 00:13:01.640 --> 00:13:05.936 શાસ્ત્રમાં આવે છે કે કાં પોતાથી કાં પરના ઉપદેશથી. આવે છેને? 00:13:05.960 --> 00:13:09.856 પોતાને પોતાના સ્વરૂપની ખબર ન પડી પોતાથી. 00:13:09.880 --> 00:13:18.376 એમાં ટેકરી ઉપર છેટેથી સિંહે જોયું આ ભેડને, મેંઢાંના ટોળાને અને એમાં મારી જાતનો સિંહ! આહાહા! 00:13:18.400 --> 00:13:21.976 મુમુક્ષુ:- બધાથી જુદો પડતો દેખાણો એને. ઉત્તર:- આહાહા! જુદો પડતો દેખાણો. 00:13:22.000 --> 00:13:28.976 લક્ષણથી એને જુદો પાડી દીધોને? મેંઢું ક્યાં અને સિંહ ક્યાં? એનું તેજ અસ્તુ રહે કાંઇ? 00:13:29.000 --> 00:13:36.336 હવે આને કેવી રીતે છોડાવવો? છોડાવવો છે બચ્ચાને. ફસાઈ ગયો છે. 00:13:36.360 --> 00:13:46.456 પહેલા અહીંયાંથી અવાજ કર્યો. ત્રાડ પાડી. ત્યાં મૂળતો જાતતો સિંહની હતીને? 00:13:46.480 --> 00:13:49.616 હેં, ત્યાં રૂવાડા બેઠાં થઈ ગયા કે આ શું? 00:13:49.640 --> 00:13:57.256 સિંહના બચ્ચાને એની ભાષામાં કહે છે, પહેલા મારી સામે જો. પછી તારી સામે જો. 00:13:57.280 --> 00:14:05.296 પહેલા સિંહના બચ્ચાએ આમ (સિંહને) જોયું, આમ જોઈ આમ (પોતાને) જોયું. 00:14:05.320 --> 00:14:11.496 આમ જ્યાં જોયું ત્યાં તો હું સિંહ છું ઠેંકડો મારીને બહાર નીકળી ગયો. 00:14:11.520 --> 00:14:19.760 એમ આ સંસારમાંથી બહાર નીકળે છે અરિહંતને જોઈને પોતાના સ્વરૂપને જુએ છે એટલે. 00:14:19.780 --> 00:14:27.096 આહાહા! અરિહંત કહે છે તું મારા સામે જો. અરિહંતની વાણીમાં આવ્યું, દિવ્યધ્વનિમાં. 00:14:27.120 --> 00:14:30.816 તું મારા સામે જો પહેલા અને પછી તારી સામે જો. 00:14:30.840 --> 00:14:39.336 હું દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયે શુદ્ધ છું. તું પણ દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયે એવો જ છો, જ્ઞાનમય આત્મા છો. આહાહા! 00:14:39.360 --> 00:14:44.776 તારા દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયમાં અને મારા દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયમાં કિંચિત માત્ર ફેર નથી. 00:14:44.800 --> 00:14:49.576 જે ઉપયોગ લક્ષણ છે પ્રગટ, ચેતના. ચેતના પ્રગટ છે. 00:14:49.600 --> 00:14:56.616 અહીંયાં પણ ચેતના છે ને ત્યાં પણ ચેતના છે. ચેતન અને ચૈતન્ય તો સરખું છે. 00:14:56.640 --> 00:14:59.320 મુમુક્ષુ:- પણ સિંહ અને સિંહનું બચ્ચું એક સરખા જ હોય છેને. 00:14:59.340 --> 00:15:02.480 ઉત્તર:- એક સરખા જ હોય છે. મુમુક્ષુ:- તો શું ફેર હોય છે? ઉત્તર:- કાંઇ ફેર હોતો નથી. 00:15:02.480 --> 00:15:11.016 એટલે પહેલા ત્યાં દેખિયું. ત્યાં દેખીને અરે! આમ જ્યાં દેખ્યુ ત્યાં એમાં સિંહનું વીર્ય પ્રગટ થઈ ગયું. 00:15:11.040 --> 00:15:18.536 શક્તિ તો હતી. સિંહ તો હતો જ. પણ ઓલા મેંઢાંને જોઈને વૃતિ દબાઈ ગઈ હતી. 00:15:18.560 --> 00:15:22.936 તિરોભૂત થઈ ગઈ હતી વૃત્તિ. અને આમ (સિંહને) જ્યાં જોયું અને આમ (પોતાને) જોયું અરે! 00:15:22.960 --> 00:15:28.016 છલાંગ મારી હોં! છલાંગ મારીને નીકળી ગયો બહાર. 00:15:28.040 --> 00:15:31.736 મુમુક્ષુ :- એની પાસે પહોંચી ગયો. ઉત્તર:- એની પાસે પહોંચી ગયો. સિંહ પાસે હોં! 00:15:31.760 --> 00:15:37.696 એની પાસે જ પહોંચેને એતો. એણે બોલાવ્યો એટલે? હેં? 00:15:37.720 --> 00:15:41.376 એણે બોલાવ્યો એટલે પાસે જાવું જોઈએ. સિદ્ધ ભગવાન આપણને બોલાવે છે. 00:15:41.400 --> 00:15:48.620 આવો આવો આ પદ તમારું છે, આ પદ તમારું છે. આહાહા! 00:15:48.640 --> 00:15:51.296 મુમુક્ષુ:- સિંહ તો હતો પણ સિંહનો ખ્યાલ આવી ગયો. 00:15:51.320 --> 00:15:56.456 ઉત્તર:- હા. સિંહ તો હતો જ. પણ પોતે પોતાથી ખ્યાલ નહોતો આવતો. 00:15:56.480 --> 00:16:02.616 તો બીજાના ઉપદેશથી ખ્યાલ આવી ગયો. પછી એની પાસે વયો ગયો. 00:16:02.640 --> 00:16:09.896 મુમુક્ષુ:- એની પાસે જ જાયને. મેંઢા પાસે રહે કઈં? ઉત્તર:- મેંઢા પાસે રહે કોઈ? આહાહા! 00:16:09.920 --> 00:16:14.616 એતો બંધનમાં હતો, હવે મુક્ત થઈ ગયો. એ બંધનમાં હતો. ટોળામાં હતો ને? 00:16:14.640 --> 00:16:22.896 એની સાથે આવવું-જવું એનો ગોવાળ દોરે એમ કરવું પડે, હેં! આ તો મુક્ત થઈ ગયો. ખલાસ! 00:16:22.920 --> 00:16:31.416 એમ આ ૮૦ નંબરની ગાથા બહુ ઊંચી છે. આ દ્રષ્ટાંતથી ખ્યાલ બરાબર આવી શકે છે. 00:16:31.440 --> 00:16:40.656 એ દ્રષ્ટાંત છે. એમાં સિદ્ધાંત કહે છે કે પહેલા અરિહંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને જાણ. આહાહા! 00:16:40.680 --> 00:16:46.776 અને જાણીને પછી, ત્યાં જાણીને ત્યાં લક્ષમાં રોકાવાનું નથી. 00:16:46.800 --> 00:16:53.376 એને જાણ્યા કરવાનું નથી. એને જાણીને પછી અહીંયા (પોતાને) જાણ, આહાહા! 00:16:53.400 --> 00:16:59.760 स पुरुषोऽर्हत्परिज्ञानात्पश्चादात्मनं जानाति, હેં? 00:16:59.780 --> 00:17:05.536 અરિહંતના દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને જાણીને પછી પોતાના આત્માને જાણે છે. 00:17:05.560 --> 00:17:10.136 હવે એણે પોતાના આત્માને જાણ્યો તો ફળ શું આવ્યું? 00:17:10.160 --> 00:17:14.616 કે मोहो खलु जादि तस्स लयं। આહાહા! 00:17:14.640 --> 00:17:24.056 तत आत्मपरिज्ञानात्तस्य मोहो એટલે दर्शनमोहो लयं विनाशं क्षयं यातिती। 00:17:24.080 --> 00:17:35.016 विनाशं क्षयं यातीति । આહાહા! કહે છે, સંસ્કૃત આપણે .....ચાલે છે ગાડી! 00:17:35.040 --> 00:17:46.616 तत आत्मपरिज्ञानात्तस्य, આત્માના, આત્માનું ભાન થયું, આત્માનું જ્ઞાન થયું, 00:17:46.640 --> 00:17:52.096 તો આત્માનું જ્ઞાન થયું તો શું થયું? मोहो दर्शनमोहो लयं विनाशं। 00:17:52.120 --> 00:17:57.936 દર્શન મોહ, ભાવ દર્શન મોહ અને દ્રવ્ય દર્શન મોહ બેઉનો નાશ થઈ ગયો, ખલાસ! ક્ષય થઈ ગયો. 00:17:57.960 --> 00:18:05.056 विनाशं क्षयं यातीति । આહાહા! ઉપશમ નહીં. ઉપશમ શબ્દ નથી. ક્ષયોપશમ નથી. 00:18:05.080 --> 00:18:08.160 મુમુક્ષુ:- હવે, એમાં ઉપશમનું શું કામ છે? ઉત્તર:- હવે શું કામ છે ઉપશમનું? 00:18:08.180 --> 00:18:14.440 મુમુક્ષુ:- હવે ઠેંકડો મારીને, ભાગી જાય પછી એમાં આવે? ઉત્તર:- ઠેંકડો મારીને, ભાગી ગયો. આવે જ નહીં. આહાહા! 00:18:14.464 --> 00:18:24.576 એ જીવનો મોહ એટલે ભાવમોહ, દર્શનમોહ, મિથ્યાત્વ, અજ્ઞાન નાશ પામી જાય છે. 00:18:24.600 --> 00:18:37.416 હવે, દ્રવ્ય, ગુણ અને પર્યાય કેવા હોય એનું જ્ઞાન કરાવે છે. 00:18:37.440 --> 00:18:47.136 ઓલું તો ટૂંકાણમાં, ટૂંકાણમાં અન્વયાર્થરૂપે લઈ લીધું. હં, મૂળમાં એટલું છે. 00:18:47.160 --> 00:18:57.176 यो जानात्यर्हन्तं द्रव्यत्वगुणत्वपर्ययत्वैः । स जानात्यात्मानं मोहः खलु याति तस्य लयम् ॥ ८० ॥ 00:18:57.200 --> 00:19:04.376 એ જે ૮૦ ગાથાનું છે ને? એટલાનો અર્થ થયો. હવે ટીકા. ગાથાનો અર્થ થયો. હવે ટીકા કરે છે પોતે. 00:19:04.400 --> 00:19:09.736 મુમુક્ષુ:- ગાથાના અર્થમાં જ ભાઈ, કેવું સરસ ચોખ્ખું કરે છે! ઉત્તર:- ગાથાના અર્થમાં જ બધું આવી ગયું. 00:19:09.760 --> 00:19:14.536 ગાથાના અર્થમાં જ આવી ગયું બધું. હવે એનો વિસ્તાર કરે છે. 00:19:14.560 --> 00:19:18.856 દ્રવ્ય કોને કહેવાય? ગુણ કોને કહેવાય? અને પર્યાય કોને કહેવાય? 00:19:18.880 --> 00:19:21.576 એમ ત્રણ એના ભાગલા પાડેને એના લક્ષણ. 00:19:21.600 --> 00:19:28.336 દ્રવ્યનું લક્ષણ, ગુણનું લક્ષણ અને પર્યાયનું લક્ષણ. એમ ત્રણ લક્ષણથી જુદું પાડે છે. 00:19:28.360 --> 00:19:44.776 केवलज्ञानादयो विशेषगुणा, કેવળજ્ઞાન છે તે આત્માનો વિશેષ, અસાધારણ ગુણ છે. 00:19:44.800 --> 00:19:52.456 अस्तित्वादय: सामान्यगुणा: અસ્તિત્વ આદિ સામાન્ય ગુણ છે. 00:19:52.480 --> 00:19:59.976 જ્ઞાન છે તે અસાધારણ ગુણ છે. विशेषगुणा એટલે અસાધારણ ગુણ છે. જ્ઞાનગુણ આત્માનો. 00:20:00.000 --> 00:20:06.896 અને અસ્તિત્વ આદિ વગેરે અસ્તિત્વ, વસ્તુત્વ આદિ એ સામાન્ય ગુણ છે. 00:20:06.920 --> 00:20:17.216 એમ કહે છે કે જ્ઞાનગુણ છે વિશેષ, એ જીવમાં જ હોય અને બીજામાં ન હોય. એને વિશેષ અસાધારણ ગુણ કહેવાય. 00:20:17.240 --> 00:20:21.656 અને અસ્તિત્વ, વસ્તુત્વ આદિ જે ગુણો છે એ સામાન્ય ગુણો છે. 00:20:21.680 --> 00:20:27.536 જીવમાં પણ છે અને બીજા પાંચ દ્રવ્યોમાં પણ છે. એટલે સામાન્ય ગુણ કહેવાય. 00:20:27.560 --> 00:20:41.256 આગળ, परमौदारिकशरीराकारेण यदात्मप्रदेशानामवस्थानं स व्यंजनपर्याय: 00:20:41.280 --> 00:20:49.856 પરમ ઔદારિક શરીરના કારણે यदात्मप्रदेशानाम જે પ્રદેશનું કંપન, 00:20:49.880 --> 00:20:56.216 પ્રદેશનો આકાર स्थानं स व्यंजनपर्याय: તેને વ્યંજનપર્યાય કહેવામાં આવે છે. 00:20:56.240 --> 00:21:00.576 એનો અર્થ બરાબર કરો, જો આ બરાબર છે? મે કર્યો અમસ્તો ઉપરથી. 00:21:00.600 --> 00:21:06.896 મુમુક્ષુ:- परमौदारिकशरीराकारेण, પરમ ઔદારિક શરીરના આકાર 00:21:06.920 --> 00:21:08.236 ઉત્તર:- આકાર એ જીવનો આકાર 00:21:08.260 --> 00:21:14.996 મુમુક્ષુ:- આકાર પ્રમાણ यदात्मप्रदेशानामवस्थानं स व्यंजनपर्याय: વ્યંજનપર્યાયની વ્યાખ્યા કરી. 00:21:15.020 --> 00:21:20.696 ઉત્તર:- વ્યંજનપર્યાયની વ્યાખ્યા કે જેવું શરીર પરમ ઔદારિક સિદ્ધ છે એ જ પ્રકારે એની આકૃતિ અત્યારે છે. 00:21:20.720 --> 00:21:24.416 તો એને વ્યંજનપર્યાય કહેવાય. એ પર્યાયનું કહ્યું. 00:21:24.440 --> 00:21:30.776 એક સામાન્ય, એક વિશેષ ગુણ કહ્યો જ્ઞાન, સાધારણ ગુણ અસ્તિત્વ કહ્યો અને વ્યંજનપર્યાય. 00:21:30.800 --> 00:21:34.816 પર્યાયમાં વ્યંજનપર્યાય લીધી. જેમાં પરમ ઔદારિક શરીર નિમિત્ત છે. 00:21:34.840 --> 00:21:39.736 નિમિત તરીકે અને નૈમિતિક તરીકે એની વ્યંજનપર્યાય, પ્રદેશત્વ ગુણના આકારે .... 00:21:39.760 --> 00:21:43.216 મુમુક્ષુ:- એ પ્રમાણે જ આત્માનો આકાર છે. ઉત્તર:- એ જ પ્રમાણે આત્માનો આકાર છે, એમ! 00:21:43.240 --> 00:21:49.656 स व्यंजनपर्याय: હવે આગળ, 00:21:49.680 --> 00:21:59.256 अगुरुलघुकगुणषड्वृद्धिहानिरूपेण प्रतिक्षणं प्रवर्तमाना अर्थपर्याया: 00:21:59.280 --> 00:22:02.336 વ્યંજનપર્યાય પછી હવે અર્થપર્યાય લે છે 00:22:02.360 --> 00:22:04.336 મુમુક્ષુ:- અર્થપર્યાયમાં અગુરુલઘુગુણની પર્યાય લે છે 00:22:04.360 --> 00:22:08.176 ઉત્તર:- લીધી કારણ કે તે નિર્મળ અને શુદ્ધ છે, આહાહા! 00:22:08.200 --> 00:22:16.440 મુમુક્ષુ:- અને સરખી છે બધાની. ઉત્તર:- સરખી છે અરિહંતની ને આ જીવની બેય. 00:22:16.460 --> 00:22:22.416 ખરેખર તો અર્થપર્યાયનું જ કામ છેને? વ્યંજનપર્યાય તો ઠીક છે. 00:22:22.440 --> 00:22:27.496 એટલે વ્યંજનપર્યાય જેમ એને છે એમ અહીંયા વ્યંજનપર્યાય તો છેજ ને? 00:22:27.520 --> 00:22:30.936 એને (અરિહંતને) પરમ ઔદારિક શરીર છે, આ ઔદારિક શરીર છે. 00:22:30.960 --> 00:22:38.736 તો વ્યંજનપર્યાય તો છે બસ એટલું. આકાર બતાવ્યો. ક્ષેત્ર બતાવ્યો. મૂળ તો ક્ષેત્ર બતાવ્યો. 00:22:38.760 --> 00:22:53.376 અગુરુલઘુગુણની હાનિવૃદ્ધિ પર્યાય જે છે प्रतिक्षणं प्रवर्तमाना अर्थपर्याया:, 00:22:53.400 --> 00:23:00.136 જે અરિહંતની અગુરુલઘુગુણની પર્યાય છે તેમ અહીંયા અગુરુલઘુગુણની પર્યાય, નિર્મળ અને શુદ્ધ છે. 00:23:00.160 --> 00:23:10.896 एवंलक्षण , एवंलक्षण જે ગુણનું લક્ષણ કહ્યું અને પર્યાયનું લક્ષણ કહ્યું. 00:23:10.920 --> 00:23:16.496 ગુણમાં સામાન્ય અને અસાધારણ અને સાધારણ ગુણ - બે કહ્યા. 00:23:16.520 --> 00:23:20.616 અને પર્યાયમાં વ્યંજનપર્યાય અને અર્થપર્યાય. હેં? 00:23:20.640 --> 00:23:27.616 ગુણના બે પ્રકાર અને પર્યાયના પણ બે પ્રકાર કહ્યા. થિયું? હવે ટોટલ મારે છે. 00:23:27.640 --> 00:23:31.496 एवं, एवं એટલે? મુમુક્ષુ:- एवं આગળ 00:23:31.520 --> 00:23:46.936 ઉત્તર:- एवंलक्षणगुणपर्यायाधारभूतममूर्तमसंख्यातप्रदेशं शुद्धचैतनयान्वयरूपं द्रव्यं चेति। 00:23:46.960 --> 00:23:51.336 હવે, દ્રવ્યની વ્યાખ્યા કરે છે કે દ્રવ્ય કોને કહેવાય? 00:23:51.360 --> 00:24:01.576 કે ગુણ-પર્યાયને આધારભૂત અસંખ્ય પ્રદેશ શુદ્ધચૈતન્ય સ્વરૂપ તે દ્રવ્ય. 00:24:01.600 --> 00:24:05.936 द्रव्यं चेति । દ્રવ્ય છે એમ જાણ. चेति એટલે જાણ. 00:24:05.960 --> 00:24:10.096 મુમુક્ષુ:- એમાં અન્વયરૂપ દ્રવ્ય છે. ઉત્તર:- એમ? આ અન્વયરૂપ દ્રવ્ય છે. 00:24:10.120 --> 00:24:19.296 शुद्धचैतन्यान्वयरूपंद्रव्यं એવું અન્વયરૂપ, તેનું તે, તેનું તે, તેનું તે એવું છે એ દ્રવ્ય છે. બરાબર! 00:24:19.320 --> 00:24:26.176 गुणपर्ययवत् द्रवयम् (તત્ત્વાર્થસૂત્ર, અધ્યાય ૫, સૂત્ર ૩૮) ટુકામાં. गुणपर्ययवत् द्रवयम् લીધું આખું. પ્રમાણનો વિષય. 00:24:26.200 --> 00:24:53.856 इत्थंभूतं द्रव्यगुणपर्यायस्वरूपं पूर्वमर्हदभिधाने परमात्मनि ज्ञात्वा पश्चान्निश्चयनयेन 00:24:53.880 --> 00:25:06.416 तदेवागमसारपदभूतयाऽध्यात्मभाषया निजशुद्धात्मभावनाभिमुखरूपेण 00:25:06.440 --> 00:25:12.936 सविकल्पस्वसंवेदनज्ञानेन જરા વાંચી લઉં 00:25:12.960 --> 00:25:32.816 तथैवागमभाषयाध:प्रवृत्तिकरणापूर्वकरणानिवृतिकरण संज्ञदर्शनमोहक्षपणसमर्थपरिणामविशेषबलेन 00:25:32.840 --> 00:25:47.456 पश्चादात्मनि योजयति । तदनन्तरमविकल्पस्वरूपे प्राप्ते यथा पर्यायस्थानीयमुक्ताफलानि 00:25:47.480 --> 00:25:56.176 गुणस्थानीयं धवलत्वं चाभेदनयेन हार एव तथापूर्वोक्तद्रव्यगुणपर्याया 00:25:56.200 --> 00:26:15.416 अभेदनयेनातमैवेतिभावयतोदर्शनमोहान्धकार: प्रलीयते । આહાહા! કરો આનો અર્થ કરો. 00:26:15.440 --> 00:26:31.056 મુમુક્ષુ:- एवंलक्षणगुणपर्यायाधारभूतममुर्तम्संख्यातप्रदेशं शुद्धचैतन्यान्वयरूपं द्रव्यं चेति । 00:26:31.080 --> 00:26:36.936 ईत्थंभूतं द्रव्यगुणपर्यायस्वरूपं पूर्वमर्हदभिधाने परमात्मनि ज्ञात्वा 00:26:36.960 --> 00:26:45.936 એમ કહે છે કે ગુણ અને પર્યાયોનો આધારભૂત અમૂર્તિક, અસંખ્યાત પ્રદેશી, 00:26:45.960 --> 00:26:54.496 શુદ્ધ ચૈતન્ય અન્વયરૂપ જે દ્રવ્ય છે, એને આ પ્રકારે દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયસ્વરૂપ 00:26:54.520 --> 00:27:01.496 તે અરિહંત ભગવાન પરમાત્માને જાણીને એટલે એમને દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયથી આ પ્રકારે જાણીને. 00:27:01.520 --> 00:27:09.936 ઉત્તર:- જાણીને, આ પ્રકારે જાણીને. મુમુક્ષુ:- જાણીને, જો એમાં પણ કેવું લીધું? અરહંત ભગવાનને પણ આમ અભેદ જાણીને. 00:27:09.960 --> 00:27:13.736 ઉત્તર:- અભેદ જાણીને. મુમુક્ષુ:- અભેદ જાણીને - દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયસ્વરૂપ જાણીને. 00:27:13.760 --> 00:27:18.456 દ્રવ્યને, ગુણને, પર્યાયને આમ જુદા જુદા નહીં જાણવાનું અરહંતમાં પણ. 00:27:18.480 --> 00:27:21.536 ઉત્તર:- હવે બરાબર! કેમકે અહીંયાં અભેદ જાણવો છે. મુમુક્ષુ:- હાં. 00:27:21.560 --> 00:27:27.896 ઉત્તર:- એ હવે બરાબર છે. મુમુક્ષુ:- જુવો, इत्थंभूतं આ પ્રકાર द्रव्यगुणपर्यायस्वरूपं 00:27:27.920 --> 00:27:34.256 દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયસ્વરૂપ પહેલા અરહંત ભગવાન પરમાત્માને જાણીને. 00:27:34.280 --> 00:27:39.696 ઉત્તર:- જાણ! અભેદરૂપે દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયરૂપે. મુમુક્ષુ:- એમને પણ અભેદ જાણ. ઉત્તર:- ત્યાં અભેદ જાણ, એમ અહીંયાં અભેદ જાણ. 00:27:39.720 --> 00:27:45.216 મુમુક્ષુ:- પહેલા એમને ભેદથી જાણ્યા, દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાય. પછી એને અભેદથી જાણી લીધા. 00:27:45.240 --> 00:27:52.776 ઉત્તર:- જાણી લીધું, અચ્છા. મુમુક્ષુ:- પછી અહીંયાં જાણ. હવે શુદ્ધનયથી આત્માને જાણે છે. 00:27:52.800 --> 00:28:02.296 ઉત્તર:- એને અભેદપણે જાણ્યા પછી શું શબ્દ છે? મુમુક્ષુ:- પછી કહે છે કે पश्चात्. ઉત્તર:- पश्चात्. 00:28:02.320 --> 00:28:03.880 મુમુક્ષુ:- એના પછી એમને જાણી લીધા. ઉત્તર:- જાણી લીધા. 00:28:03.880 --> 00:28:06.816 મુમુક્ષુ:- હવે અહીંયાં. એનું મુખ ફરી ગયું. ઉત્તર:- હાં, મુખ ફરી ગયું. 00:28:06.840 --> 00:28:08.800 મુમુક્ષુ:- એમને જાણીને. ઉત્તર:- હાં, ઉપાદાન તરફ આવી ગયો. 00:28:08.800 --> 00:28:19.456 મુમુક્ષુ:- હવે અહીંયાં આવી ગયો. કે निश्चयनयेन નિશ્ચયનયથી तदेवागमसारपदभूतयाऽध्यात्मभाषया। 00:28:19.680 --> 00:28:27.456 નિશ્ચયનયથી આગમની જે સારભૂત સારપદભૂત ​ જે અધ્યાત્મ ભાષા છે એના અનુસાર 00:28:27.480 --> 00:28:34.696 निजशुद्धात्मभावनाभिमुखरूपेण નિજ શુદ્ધાત્માની ભાવનાની સન્મુખ થયો. 00:28:34.720 --> 00:28:41.216 ઉત્તર:- જોયું, ત્રિકાળી દ્રવ્ય, ત્રિકાળી દ્રવ્યની સન્મુખ થયો. 00:28:41.240 --> 00:28:46.536 મુમુક્ષુ:- सविकल्पस्वसंवेदनज्ञानेन સવિકલ્પ સ્વસંવેદન જ્ઞાન 00:28:46.560 --> 00:28:56.736 કે જેને આગમ ભાષામાં અધ:કરણ, અપૂર્વકરણ અને અનિવૃત્તિકરણ સંજ્ઞા કહે છે 00:28:56.760 --> 00:29:03.176 કે જે દર્શનમોહના ક્ષપણમાં સમર્થ પરિણામ વિશેષના બળથી 00:29:03.200 --> 00:29:10.056 पश्चादात्मनि योजयति એના પછી એ આત્મામાં પરિણામને જોડી દે છે. 00:29:10.080 --> 00:29:14.216 ઉત્તર:- જોડી દે છે. योजयति જોડી દે છે. મુમુક્ષુ:- પહેલા સન્મુખ થાય છે પછી આત્મામાં જોડી દે છે. 00:29:14.240 --> 00:29:29.216 ઉત્તર:- જોડી દે છે. પૂરું થઈ ગયું? મુમુક્ષુ:- નહીં હજી છે. तदनन्तर એના પછી अविकल्पस्वरूपे प्राप्ते. 00:29:29.240 --> 00:29:33.456 ઉત્તર:- જુઓ, અહીંયા સુધી સવિકલ્પ હતો. ​મુમુક્ષુ:- અહીંયા સુધી સવિકલ્પ. 00:29:33.680 --> 00:29:48.536 ઉત્તર:- જ્યાં સુધી, સંધ્યા! અધ:કરણ, અપૂર્વકરણ અને અનિવૃત્તિકરણના પરિણામ છે, 00:29:48.560 --> 00:29:57.956 ત્યાં સુધી એ આત્માની સન્મુખ તો હતો. પણ પછી આત્મામાં જોડી દે છે પર્યાયને. 00:29:57.980 --> 00:30:03.936 એ પછી. જોડાણો નથી હજી. ત્યાં સુધી સવિકલ્પ દશા હતી, એમ. 00:30:03.960 --> 00:30:07.856 મુમુક્ષુ:- ભાવના ભાવે છે. ઉત્તર:- ભાવના છે. ત્રિકાળી દ્રવ્યની ભાવના ભાવે છે, 00:30:07.880 --> 00:30:15.296 એટલે એ ભાવના છે એ મોહ ક્ષપણ થવામાં સમર્થ છે, પણ મોહ ક્ષય થતો નથી હજી. 00:30:15.320 --> 00:30:20.136 એ છે. બરાબર છે. મુમુક્ષુ :- એના પછી તો પરિણામને આત્મામાં .. 00:30:20.160 --> 00:30:25.256 ઉત્તર :- જુઓ! ધ્યેયના ધ્યાનમાં ગયો પણ ધ્યાતા નથી થયો હજી. મુમુક્ષુ:- હા, નથી થયો. 00:30:25.280 --> 00:30:32.176 ઉત્તર:- ધ્યેય હાથમાં આવ્યું પણ ધ્યાતા નથી થયો. ​ જ્ઞેય હાથમાં આવ્યું પણ જ્ઞાતા નથી થયો. 00:30:32.200 --> 00:30:36.376 ધ્યેય પૂર્વક જ્ઞેય થાય. એ થાય ત્યારે થાય, બરાબર છે. 00:30:36.400 --> 00:30:45.976 સવિકલ્પમાં તો એને શુદ્ધાત્માની સન્મુખ થઈ ગયો અને એની ભાવનામાં પડ્યો છે. 00:30:46.000 --> 00:30:51.616 એટલે ઉત્તરોત્તર ક્ષણે કર્તા-કર્મ-ક્રિયા એના ભેદો વિલય થતા જાય છે. 00:30:51.640 --> 00:30:57.936 વિલય થયા નથી. પ્રોસેસમાં આવી ગયો. હમણાં મોહ ક્ષય થશે એ તો નક્કી છે. 00:30:57.960 --> 00:31:02.896 કેમકે અધ:કરણ આદિ પરિણામમાં જે આવ્યો એ તો પાછો ફરતો જ નથી. 00:31:02.920 --> 00:31:08.996 પણ ત્યાં સુધી હજી સવિકલ્પ કહ્યું એણે. ભલે અબુદ્ધિપૂર્વક છે, પણ છે. 00:31:09.020 --> 00:31:13.096 નિર્વિક્લ્પ નથી ધ્યાન. અહીંયાં સુધી મિથ્યાત્વ છે, હોં! 00:31:13.120 --> 00:31:20.496 સૂક્ષ્મ પરિણામ છે, નહિતર કેવળીગમ્ય! પણ મિથ્યાત્વનો રસ છે હજી. તુટ્યો નથી. 00:31:20.520 --> 00:31:29.296 મુમુક્ષુ:- હજી તો ધ્યેયનો વિચાર ચાલે છે. ધ્યેયનો પક્ષ છે હજી સુધી. ઉત્તર:- ધ્યેયનો પક્ષ છે. 00:31:29.320 --> 00:31:38.416 મુમુક્ષુ:- ધ્યેય પૂર્વક જ્યારે આખો જ્ઞેય ​ થાય ત્યારે મોહનો નાશ થાય. ઉત્તર:- આહાહા! ગજબની ગાથા છે, હોં! 00:31:38.440 --> 00:31:46.176 ગજબની ગાથા છે. જે અહીંયાં આવ્યું, આવ્યું તું એ જ આમાં છે. અક્ષરે અક્ષર. 00:31:46.200 --> 00:31:52.136 આમ કાંઇ મને ફેર લાગતો નથી. કાંઇ ફેર લાગતો નથી. 00:31:52.160 --> 00:32:03.216 જે આ લખે છે. એવું જ બનેલું હતું. એવું જ. એટલે આબેહૂબ છે આ. 00:32:03.240 --> 00:32:10.776 અનુભવકાળે, અનુભવની સન્મુખ થાય ત્યારે, અનુભવની પ્રોસેસમાં પ્રવેશ થયો ત્યારે 00:32:10.800 --> 00:32:14.176 અને વૃદ્ધિગત થાય ત્યારે શું થયું છેવટે એ બધું લખ્યું છે આમાં. 00:32:14.200 --> 00:32:20.616 આમાં બધું આના પૈસે સિક્કે લખ્યું છે. કાંઇ બાકી રાખ્યું નથી. આહાહા! 00:32:20.640 --> 00:32:25.096 મુમુક્ષુ:- જેમ આપને બધું આમ સૂક્ષ્મ માં સૂક્ષ્મ ..... ઉત્તર:- આમ ક્લીયર છે. હાં, સુક્ષ્મમાં સુક્ષ્મ.. 00:32:25.120 --> 00:32:28.360 મુમુક્ષુ:- એમ આમાં પણ બધું સૂક્ષ્મ-સૂક્ષ્મ છે. ઉત્તર:- સૂક્ષ્મ છે. મુમુક્ષુ:- એક-એક. 00:32:28.360 --> 00:32:33.856 ઉત્તર:- આત્મ અભિમુખ પરિણામ જે શબ્દ લખ્યા, એ ત્રિકાળી દ્રવ્યની સન્મુખ થઈ ગયો ઉપયોગ. 00:32:33.880 --> 00:32:38.176 અભેદ નથી થયો. પછી આત્મામાં જોડે છે એમ કહે છે. 00:32:38.200 --> 00:32:42.296 પછી આત્મામાં જોડી દયે છે ઉપયોગને. સમજી ગયા! જોડે છે. 00:32:42.320 --> 00:32:48.816 पश्चात् આત્મામાં ઉપયોગને જોડે છે. જ્યારે જોડે છે ત્યારે અભેદ થઈને અનુભવ થશે, એમ. 00:32:48.840 --> 00:32:52.416 એ પહેલા લખી નાખ્યું. કે આ પ્રોસેસ પછી શું કરશે એ આત્મા? 00:32:52.440 --> 00:32:57.216 કે ઉપયોગને આત્મામાં જોડી દેશે. આહાહા! 00:32:57.240 --> 00:33:01.336 જોડવાની શરૂઆત તો થઈ ગઈ છે પણ પૂર્ણ નથી થયો હજુ હોં. 00:33:01.360 --> 00:33:04.976 કરણલબ્ધિના પરિણામમાં હજી સમ્યગ્દર્શન પ્રગટ ન થાય. 00:33:05.000 --> 00:33:09.776 નિર્જરા શરૂ થઈ ગઈ. અસંખ્યાત ગુણી નિર્જરા શરૂ થઈ ગઈ. 00:33:09.800 --> 00:33:22.016 ભાવનિર્જરા અને દ્રવ્યનિર્જરાનો ઢગલો થવા ​ માંડે. આહાહા! રજકણ ખરવા માંડે. એની મેળે. આહાહા! 00:33:22.040 --> 00:33:31.696 મુમુક્ષુ:- સંવર નથી થયો હજી. ઉત્તર:- સંવર નથી થયો. આ ઘણાં જીવો મને પ્રશ્ન કરે છે. 00:33:31.720 --> 00:33:41.416 કે કરણલબ્ધિના પરિણામમાં આવ્યો એટલે તો સંવર થઈ ગયો? 00:33:41.440 --> 00:33:45.816 કે ના! સંવર નથી થયો હજી બિલકુલ. તો કે નિર્જરા લખી છે. 00:33:45.840 --> 00:33:52.976 અસંખ્યાત ગુણી નિર્જરા લખી છે ગોમ્મટસારમાં, ​ તો સંવરપૂર્વક નિર્જરા થાય ને? 00:33:53.000 --> 00:33:58.576 મેં કીધું નહીં. એ નિર્જરા સાપેક્ષ છે. સંવરપૂર્વકની નથી. સમજાય છે? 00:33:58.600 --> 00:34:02.656 આવા પ્રશ્નો આવે મારી પાસે. અને એનો બરાબર ઉત્તર આપું હેં! હા. 00:34:02.680 --> 00:34:10.136 સંવરપૂર્વક નિર્જરા નથી. એ તો નિમિત્તમાં શું થાય છે એનું જ્ઞાન કરાવ્યું. 00:34:10.160 --> 00:34:17.936 નિર્જરા થાવા માંડી. પરિણામ અભિમુખ થયા ​ તો દ્રવ્યનિર્જરા થાવા માંડી અને ભાવ નિર્જરા પણ થવા માંડી 00:34:17.960 --> 00:34:23.536 પણ ભાવ નિર્જરા પૂરી ન થાય. એ સંવરપૂર્વક જ થાય. આવો પ્રશ્ન આવ્યો હતો. 00:34:23.560 --> 00:34:29.296 મુમુક્ષુ:- સંવર સાથેની નિર્જરા નહીં? ઉત્તર:- નહીં. એ સંવર વિનાની નિર્જરા. 00:34:29.320 --> 00:34:31.976 કે નહીં. એ સંવર સાપેક્ષ નિર્જરા. 00:34:32.000 --> 00:34:37.776 સંવર પૂર્વક નિર્જરા એ તો અનુભવના કાળમાં નિર્વિક્લ્પ ધ્યાનમાં થાય. 00:34:37.800 --> 00:34:51.096 ચાલો, પછી? આ બધું આમાં (વિડિયો રેકોર્ડરમાં) આવી જાય છે. આમાં આબેહૂબ છે. 00:34:51.120 --> 00:34:54.496 આમાં લખ્યું છે એવું અમને સ્વરૂપ ભાષ્યું હતું. 00:34:54.520 --> 00:35:06.096 બોલો, જાણે આ અમારા માટે લખ્યું હોય! ચાલો પછી શું? આહાહા! 00:35:06.120 --> 00:35:09.776 જુઓ હવે, હવે अविकल्प નિર્વિક્લ્પ ધ્યાનમાં આવે છે. 00:35:09.800 --> 00:35:21.816 મુમુક્ષુ:- પહેલા તો દર્શનમોહના ક્ષપણમાં સમર્થ પરિણામ વિશેષના બળથી પછી पश्चादात्मनि योजयति। 00:35:21.840 --> 00:35:25.336 એ જ પરિણામને આત્મામાં લગાડી દે છે. ઉત્તર:- લગાડી દે છે, બસ! 00:35:25.360 --> 00:35:35.336 ક્ષપણમાં સમર્થ થઈ ગયો. હમણાં મોહનો ક્ષય થશે. આહાહા! 00:35:35.360 --> 00:35:45.696 એવી સ્થિતિ આવી ગઈ. આબેહૂબ- આબેહૂબ પ્રોસેસ લખી નાખી છે મુનિરાજે. 00:35:45.720 --> 00:35:58.056 જેવું પોતાને અનુભવથી ભાષ્યું, એવું લખ્યું છે. આવી પ્રોસેસ ક્યાંય નથી. 00:35:58.080 --> 00:36:07.856 મુમુક્ષુ:- કેટલી વ્યવસ્થિત. ઉત્તર:- વ્યવસ્થિત. પછી? 00:36:07.880 --> 00:36:12.656 મુમુક્ષુ:- पश्चादात्मनि योजयति। આત્મામાં લગાડે છે. ઉત્તર:- લગાડે છે. હવે આગળ. 00:36:12.680 --> 00:36:14.736 મુમુક્ષુ:- तदनन्तर ઉત્તર:- तदनन्तर 00:36:14.760 --> 00:36:18.496 મુમુક્ષુ:- એના પછી ઉત્તરોત્તર. ઉત્તર:- ઉત્તરોત્તર, હાં. 00:36:18.520 --> 00:36:22.456 મુમુક્ષુ:- अविकल्पस्वरूपे प्राप्ते। ઉત્તર :- तदनन्तर એટલે ઉત્તરોત્તર. 00:36:22.480 --> 00:36:27.176 મુમુક્ષુ :- એના પછી ઉત્તર :- એના પછી! બરાબર. એના પછી, એના પછી, એમ. 00:36:27.200 --> 00:36:29.576 એમાં કર્તા-કર્મ-ક્રિયાનું આવે છે ને? 00:36:29.600 --> 00:36:36.136 ઉત્તરોત્તર ક્ષય થતો જાય છે ભેદ, કર્તા-કર્મ-ક્રિયાનો ભેદ 00:36:36.160 --> 00:36:38.256 ક્ષય થતો જાય છે એમાં જ છે. નીચે આવશે. વાંચજો. 00:36:38.280 --> 00:36:41.536 મુમુક્ષુ:- અમૃતચંદ્ર આચાર્ય. ઉત્તર:- હં! ચાલો પછી આગળ. 00:36:41.560 --> 00:36:49.216 करता करम क्रिया भेद नहीं भासतु है, अकर्तृत्व सकति अखंड रीति धरै है । (अध्यात्म पंच संग्रह, ज्ञानदर्पण-१४८) 00:36:49.240 --> 00:36:59.976 એ અનુભવની રીત છે. અકર્તાપણું કાયમ રહે છે અને પરિણમે છે 00:37:00.000 --> 00:37:06.256 ત્યારે કર્તા-કર્મ-ક્રિયાનો ભેદ પડે છે, પણ ઉત્તરોત્તર ક્ષણે ભેદ વિલય થતા અભેદ થઈ જાય છે. 00:37:06.280 --> 00:37:08.576 કર્તા-કર્મનું અનન્યપણું થઈ જાય છે. 00:37:08.600 --> 00:37:12.576 મુમુક્ષુ:- ત્યારે નિર્વિક્લ્પ થાય. ઉત્તર:- ત્યારે નિર્વિક્લ્પ ધ્યાનમાં. 00:37:12.600 --> 00:37:17.736 મુમુક્ષુ:- પહેલા ભેદ પડે છે કર્તા-કર્મ-ક્રિયાનો? ઉત્તર :- ભેદ પડે છે. થોડો ભેદ પડે છે. 00:37:17.760 --> 00:37:19.976 મુમુક્ષુ :- ઉત્તરોત્તર એ ભેદ વિલય પામતો જાય છે. 00:37:20.000 --> 00:37:32.896 ઉત્તર:- એ ઠરીને ઢીમ થઈ જાય છે. બરફ થઈ જાય છે. પાણીનું બરફ થઈ જાય છે. પાણી પ્રવાહી હતુ. 00:37:32.920 --> 00:37:43.256 કર્તા-કર્મ ક્રિયા છેને? પાણી પ્રવાહી હતુ. અને પછી જ્યારે બરફ થાય છે, અભેદ એમ! 00:37:43.280 --> 00:37:48.096 પાણી જ બરફ થઈ જાય છે. 00:37:48.120 --> 00:37:55.176 મુમુક્ષુ :- કર્તા-કર્મ-ક્રિયાનો ભેદ, નિષ્કિય ચિન્માત્ર થઈ જાય છે. ઉત્તર:- થઈ જાય છે. નિષ્કિય ચિન્માત્ર. બસ! 00:37:55.200 --> 00:37:57.256 મુમુક્ષુ:- અભેદ થઈ જાય છે. ઉત્તર:- અભેદ. 00:37:57.280 --> 00:38:02.616 करता करम क्रिया भेद नहीं भासतु है ભેદ હવે દેખાતો નથી. 00:38:02.640 --> 00:38:11.376 એ ભેદ દેખાય નહીં, ત્યાં નિર્વિક્લ્પ ધ્યાનમાં વયો ગયો, ખલાસ! ચાલો, બહુ સરસ. 00:38:11.400 --> 00:38:19.496 મુમુક્ષુ:- तदनन्तरमविकल्पस्वरूपे प्राप्ते એના પછી નિર્વિક્લ્પ સ્વરૂપની પ્રાપ્તિ થાય છે. 00:38:19.520 --> 00:38:25.616 ઉત્તર:- હવે મોહ ક્ષય થાશે, હમણાં. 00:38:25.640 --> 00:38:32.016 મુમુક્ષુ:- હવે તો વચ્ચમાં દ્રષ્ટાંત આપે છે. બાકી વાત તો ખતમ થઈ ગયી છે. ઉત્તર:- હાં હાં, ખતમ થઈ ગયી. 00:38:32.040 --> 00:38:41.696 મુમુક્ષુ:- तदनन्तरमविकल्पस्वरूपे प्राप्ते । ઉત્તર:- નહીં, હજી મોહ ક્ષયનું આવશે. 00:38:41.720 --> 00:38:43.840 મુમુક્ષુ:- હવે આવશે પણ વાત ખતમ થઈ ગઈ છે. ઉત્તર:- ખતમ-ખતમ હો ગયી. 00:38:43.840 --> 00:38:49.176 મુમુક્ષુ:- હવે એનું ફળ શું આવ્યું એ દ્રષ્ટાંતથી બધી વાત કરે છે. 00:38:49.200 --> 00:38:58.856 यथा જેમ દ્રષ્ટાંત આપે છે. पर्यायस्थानीयमुक्ताफलानि પર્યાયના સ્થાન ઉપર મોતી. 00:38:58.880 --> 00:39:05.976 ઉત્તર:- મોતી, પર્યાયના સ્થાન પર મોતી, એમ! મુમુક્ષુ:- गुणस्थानीयं धवलत्वं સફેદપણું. 00:39:06.000 --> 00:39:11.856 ઉત્તર:- સફેદપણું! મોતીનું જેમ સફેદપણું છે એ ગુણ. એમ અહીંયાં જ્ઞાનગુણ છે, એમ! 00:39:11.880 --> 00:39:19.816 મુમુક્ષુ:- चाभेदनयेन हार एव અને અભેદ નયથી એ હાર જ છે. 00:39:19.840 --> 00:39:22.336 ઉત્તર:- ગુણ અને પર્યાયનું અભેદપણું એનું નામ હાર છે. 00:39:22.360 --> 00:39:37.416 મુમુક્ષુ:- तथापूर्वोक्त એમ જ પહેલા જે કહ્યું द्रव्यगुणपर्याया દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય 00:39:37.440 --> 00:39:42.856 अभेदनयेन અભેદ નયથી आत्मैवेति (आत्मा एवं इति) 00:39:42.880 --> 00:39:49.256 એ દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય અભેદનયથી આત્મા જ છે. એ પ્રકારે भावयतो ભાવતો 00:39:49.280 --> 00:39:54.176 दर्शनमोहान्धकार:प्रलीयते દર્શન મોહનો અંધકાર ક્ષય થઈ જાય છે. 00:39:54.200 --> 00:40:02.776 ઉત્તર:- ક્ષય થઈ જાય છે. અહીંયાં, દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયથી અભેદ જ્યારે જ્ઞેય લીધું, ધ્યેયમાં હજી મોહ પ્રલય નહોતો થયો. 00:40:02.800 --> 00:40:06.336 મુમુક્ષુ:- એ તો મોહ ક્ષપણમાં સમર્થ પરિણામ હતા. ઉત્તર:- સમર્થ હતા. હાં! 00:40:06.360 --> 00:40:11.216 મુમુક્ષુ:- પરંતુ મોહનો ક્ષય તો અહીંયા દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયસ્વરૂપ એક અભેદનયથી 00:40:11.240 --> 00:40:14.936 એક વસ્તુને ભાવ્યો ત્યારે દર્શન મોહનો નાશ થઈ ગયો. 00:40:14.960 --> 00:41:04.216 ઉત્તર:- અદ્દભૂત વાત છે. દ્રવ્યનો પક્ષ આવ્યો. પક્ષ આવ્યો એ તો સ્થૂલ છે. 00:41:04.240 --> 00:41:12.256 પછી ઉપયોગ જ્યારે અંદરમાં જાય છે અને કરણલબ્ધિના પરિણામ શરૂ થયા 00:41:12.280 --> 00:41:21.936 ત્યારે એ દ્રવ્યનો આશ્રય, મોહના નાશનો ઉપાય આવી ગયો. સમર્થન થઈ ગયો. 00:41:21.960 --> 00:41:27.216 હવે, મોહનો નાશ થશે જ. એમ! અપ્રતિહદ ભાવ છે એમાં. 00:41:27.240 --> 00:41:34.656 પછી જ્યારે ઉપયોગ અનન્ય થઈ ગયો, આહાહા! જાણનારો જણાઈ ગયો, અંદરમાં. 00:41:34.680 --> 00:41:40.896 દર્શન થયા ત્યારે કહે છે કે આહાહા! દ્રવ્ય-ગુણ–પર્યાયનો અભેદનયે આત્મા 00:41:40.920 --> 00:41:45.856 मोह क्षय लयं, આહાહા! મોહનો નાશ થઈ ગયો. 00:41:45.880 --> 00:42:00.336 નાશની ધ્વનિ છે, હોં! ઉપશમની ધ્વનિ નથી. 00:42:00.360 --> 00:42:12.416 આહાહા! આવું જ્યારે સમજે કે આત્મામાં, આત્માની પર્યાયમાં રાગ થતો નથી, આત્માની પર્યાયમાં ચેતના થાય છે. 00:42:12.440 --> 00:42:28.616 જો અરિહંતની પર્યાયમાં રાગ હોય તો મારી પર્યાયમાં રાગ હોય. આહાહા! અરિહંતની પર્યાય લીધી બોલો! 00:42:28.640 --> 00:42:34.456 અરિહંતની પર્યાયની સાથે આપણી પર્યાય મળી જાય છે, એમ કહે છે. 00:42:34.480 --> 00:42:42.456 એ ક્યારે મળે? કે અહીંયાં (મારામાં) રાગ થાય છે એમ ન જો ત્યારે. 00:42:42.480 --> 00:42:45.840 અહીં (મારામાં) જ્ઞાન થાય છે. ત્યાં (અરિહંતની પર્યાયમાં) પણ જ્ઞાન થાય છે અને અહીંયાં (મારામાં) પણ જ્ઞાન થાય છે. 00:42:45.840 --> 00:42:52.336 એટલું તો નહીં, એનાથી આગળ છે. કે એના (અરિહંતના) જ્ઞાનમાં પણ આત્મા જણાય છે 00:42:52.360 --> 00:42:57.696 અને મારું જ્ઞાન એવું પ્રગટ થાય છે કે મારો આત્મા એમાં જણાય છે, એમ લેવું પાછું. 00:42:57.720 --> 00:43:05.176 એના (અરિહંતના) જ્ઞાનમાં પણ એનો આત્મા જણાય છે કે નહીં? પ્રત્યક્ષ થઈ ગયો કે નહીં? 00:43:05.200 --> 00:43:13.816 એમ મારા વર્તમાન ચેતના લક્ષણમાં, આહાહા! ચેતન જણાય છે, એમ લેવું. 00:43:13.840 --> 00:43:22.536 ત્યારે અભેદ થઈ જાય છે આત્મા. મુમુક્ષુ:- અને જણાય છે, એટલે તો જણાઈ જાય છે એને. 00:43:22.560 --> 00:43:27.696 જણાય છે એટલે તો જણાય જાય છે. ઉત્તર:- જણાય જાય છે. જણાય છે, માટે જણાય જાય છે. 00:43:27.720 --> 00:43:30.216 પરોક્ષપણે જણાય છે માટે પ્રત્યક્ષ થઈ જાય છે. 00:43:30.240 --> 00:43:34.336 મુમુક્ષુ:- એ સાચું છે ને? ઉત્તર:- એ સાચું છે. પરોક્ષ જ્ઞાન પણ સાચું છે. 00:43:34.360 --> 00:43:40.576 ઉપયોગમાં-ઉપયોગમાં પરોક્ષપણે આત્મા જણાય છે અને શુદ્ધોપયોગમાં પ્રત્યક્ષ જણાય છે. 00:43:40.600 --> 00:43:47.136 હવે ઉપયોગમાં જ્યારે પરોક્ષ જણાય છે, સાંભળજો! ત્યારે મોહ ક્ષય થવાનું સમર્થપણું આવી ગયું 00:43:47.160 --> 00:43:49.816 અને શુદ્ધોપયોગમાં જણાયો ત્યારે મોહનો નાશ થઈ ગયો. 00:43:49.840 --> 00:43:56.816 આ બે ભેદ પડે છે. આટલો ભેદ પડે છે. આટલો ભેદ પડે છે. 00:43:56.840 --> 00:44:03.736 પરોક્ષપણે જ્યાં જ્ઞાયક આવ્યો હાથમાં, આહાહા! ત્યાં મોહ ક્ષપણમાં સમર્થ થઈ ગયો. 00:44:03.760 --> 00:44:06.956 હમણાં મોહ ક્ષય થશે. મુમુક્ષુ:- પ્રત્યક્ષ થાય તો મોહ ક્ષય થઈ જાય. 00:44:06.980 --> 00:44:11.016 ઉત્તર:- પ્રત્યક્ષ થઈ ગયો, શુદ્ધોપયોગ થયો, મોહ ક્ષય થઈ ગયો, આહાહા! 00:44:11.040 --> 00:44:20.296 ઉપયોગમાં પરોક્ષ જણાય છે. શુદ્ધોપયોગમાં પ્રત્યક્ષ જણાય છે, બસ! 00:44:20.320 --> 00:44:28.616 બેય જીવના લક્ષણ છે અને જીવને પ્રસિદ્ધ કરે છે બેય લક્ષણ. ઉપયોગ લક્ષણ પણ .. 00:44:28.640 --> 00:44:31.856 મુમુક્ષુ:- જીવને પ્રસિદ્ધ કરે છે. ઉત્તર:- અને શુદ્ધોપયોગ પણ .. મુમુક્ષુ:- જીવને પ્રસિદ્ધ કરે છે. 00:44:31.880 --> 00:44:34.136 ઉત્તર:- એક પરોક્ષ અને એક પ્રત્યક્ષ એટલો ફેર છે, બસ! 00:44:34.160 --> 00:44:44.856 સવારથી આવ્યું હતું એ અત્યારે આવી ગયું અહીંયાં, લ્યો! 00:44:44.880 --> 00:44:49.256 સવારથી આ વિચારો આવ્યા હતા, મે ભાઈને વાત કરી હતી. 00:44:49.280 --> 00:44:57.896 એ અત્યારે બરાબર મોકાસર એ જ વાત આવી. એજ અત્યારે આપણે સ્વાધ્યાય ૮૦ નંબરનો કર્યો. 00:44:57.920 --> 00:45:08.696 કેમકે બેય ઉપયોગથી મળી ગયું. એના (અરહંતના) ઉપયોગમાં એનો આત્મા જણાય છે 00:45:08.720 --> 00:45:14.256 અને મારા ઉપયોગમાં મારો આત્મા જણાય છે. આહાહા! 00:45:14.280 --> 00:45:23.296 એ અભિમુખ પરિણામ થયા. ઉપયોગમાં ઉપયોગ છે. બીજું કાંઇ છે નહીં. હેં? 00:45:23.320 --> 00:45:29.256 અરિહંતના ઉપયોગમાં પણ ઉપયોગ અને મારા ઉપયોગમાં પણ ઉપયોગ. આહાહા! 00:45:29.280 --> 00:45:32.816 મુમુક્ષુ:- પણ ઉપયોગમાં તો ઉપયોગ જ હોય ને? ઉત્તર:- ઉપયોગ જ હોયને? આહાહા! 00:45:32.840 --> 00:45:39.136 જેનું જે હોય તે તે જ હોયને, તે જ હોયને? આત્માનું જ્ઞાન હોવાથી જ્ઞાન તે આત્મા જ છે 00:45:39.160 --> 00:45:47.856 અભેદનયે આત્મા થઈ ગયો. અભેદનયનો બહુ પ્રયોગ કરે છે જયસેન આચાર્ય ભગવાન! અભેદનયનો પ્રયોગ કરે છે. 00:45:47.880 --> 00:46:35.176 મુમુક્ષુ:- એજ અનુભૂતિ છેને? ઉત્તર:- (હાં.) શાસ્ત્રમાં લખી ગયા. આત્મ અભિમુખ પરિણામ એ ધ્યેયની વાત કરી. 00:46:35.200 --> 00:46:40.336 મુમુક્ષુ:- ધ્યેયની અભિમુખતા. ઉત્તર:- ધ્યેયની અભિમુખ થઈ ગયો. 00:46:40.360 --> 00:46:52.576 ધ્યેય પૂર્વક, આહાહા! અભેદ જ્ઞેય થઈ ગયો, આત્મા. એ જ્ઞેય થઈ ગયો આખો. 00:46:52.600 --> 00:46:58.936 એમાં એટલું જ લેવું. સ્વાશ્રિત પરિણામ એટલો જ આત્મા. પરાશ્રિત પરિણામ ન લેવા. 00:46:58.960 --> 00:47:04.576 મુમુક્ષુ:- અરે, અહિયાં તો એની વાત જ નથી. એમણે પણ લીધું જ નથી. ઉત્તર:- એમાં લીધું જ નથી. 00:47:04.600 --> 00:47:09.056 મુમુક્ષુ:- છે જ નહીં. એને. ઉત્તર:- છે જ નહીં. એની પર્યાય જ નથી પછી અભેદ ક્યાંથી થાય? 00:47:09.080 --> 00:47:13.696 જે પર્યાય દ્રવ્યની હોય એ દ્રવ્યની સાથે અનન્ય થાય. અભેદ થાય. 00:47:13.720 --> 00:47:18.976 જે પરિણામ પુદ્દગલના છે એ અભેદ ક્યાંથી થાય? એ તો વાત જ છે નહીં. 00:47:19.000 --> 00:47:22.736 અહીંયા તો ચેતન, ચૈતન્ય અને ચિદ્દવિવર્તન એટલું લીધું છે બસ! 00:47:22.760 --> 00:47:27.096 ચેતન, ચિદ્દવિવર્તન કહો કે ચેતન કહો. એક જ વાત છે. 00:47:27.120 --> 00:47:31.056 મુમુક્ષુ:- નિર્ણયમાં જ એને કાઢી નાખ્યો, તો અનુભવમાં તો ક્યાંથી આવે? 00:47:31.080 --> 00:47:34.296 ઉત્તર:- ક્યાંથી આવે? નિર્ણયમાં કાઢી નાખ્યો. 00:47:34.320 --> 00:47:38.856 કેમકે ત્યાં (અરિહંતમાં) રાગ નથી, એમ! એટલે અહીં (મારામાં) રાગ નથી. 00:47:38.880 --> 00:47:44.256 એની (અરિહંતની) પર્યાયમાં રાગ નથી એટલે અહીંની (મારી) પર્યાયમાં રાગ નથી. 00:47:44.280 --> 00:47:46.816 તો જ મળે ને નહિતર મળે ક્યાંથી? 00:47:46.840 --> 00:47:49.096 મુમુક્ષુ:- ખરેખર એ પુદ્દ્ગલના પરિણામ છે. જીવના નથી. 00:47:49.120 --> 00:48:05.936 ઉત્તર:- પુદ્દ્ગલના પરિણામ છે. જીવના પરિણામ નથી, એમ જ છે. 00:48:05.960 --> 00:48:20.136 હવે આપણે અમૃતચંદ્રાચાર્યની (ટીકા) છે એમાં લઈ લ્યો ભેગાભેગ. સાથે-સાથ. 00:48:20.160 --> 00:48:29.336 એ પણ કર્તા-કર્મ ને ક્રિયાનો ભેદ ઉત્તરોત્તર ક્ષણે વિલીન પામતો જાય છેને 00:48:29.360 --> 00:48:36.776 એ કરણલબ્ધિના પ્રોસેસની જ વાત કરી છે એણે. કરણલબ્ધિની, એણે કરણલબ્ધિ શબ્દ નથી વાપર્યો. 00:48:36.800 --> 00:48:49.776 પણ એ પ્રોસેસ જ બતાવી છે. એનું તો હિન્દી છે ને? હા, વાંચો હિન્દી. 00:48:49.800 --> 00:49:18.416 આગળ, પ્રવચનસાર શાસ્ત્ર ગાથા નંબર ૮૦. એની અમૃતચંદ્રાચાર્ય ભગવાનની ટીકા. 00:49:18.440 --> 00:49:21.336 જયસેન આચાર્ય ભગવાનની ટીકાનો આપણે સ્વાધ્યાય કર્યો. 00:49:21.360 --> 00:49:27.376 હવે એજ ગાથાનો અમૃતચંદ્રાચાર્ય ભગવાન જે ટીકા કરેલ છે એનો આપણે સ્વાધ્યાય ચાલે છે. 00:49:27.400 --> 00:49:39.136 એનું મથાળું. હવે, ‘મારે મોહની સેનાને કઈ રીતે જીતવી’ - એમ (તેને જીતવાનો) ઉપાય વિચારે છે. 00:49:39.160 --> 00:49:45.416 મોહની સેનાને જીતવાનો ઉપાય શું છે એ આચાર્ય ભગવાન બતાવે છે. 00:49:45.440 --> 00:50:07.536 अर्थ: जो पुरुष द्रव्य गुण पर्यायों से पूज्य वीतराग देव को जानता है वह पुरुष अपने स्वरूप को जानता है 00:50:07.560 --> 00:50:16.296 और निश्चयकर उसीका मोह कर्म नाश को प्राप्त होता है । 00:50:16.320 --> 00:50:22.976 નાશની જ ધ્વનિ છે આમાં. लयं નો અર્થ नाशको. નાશને પ્રાપ્ત થાય છે. 00:50:23.000 --> 00:50:30.256 ભાવાર્થ :- ભાવાર્થ એટલે ટીકા એની. સંસ્કૃત ટીકાનું હન્દી. 00:50:30.280 --> 00:50:44.176 जैसे पिछली आंच का पकाया हुआ सोना निर्मल होता है उसी प्रकार अर्हंत का स्वरूप है । 00:50:44.200 --> 00:50:48.296 સોનું અશુદ્ધ હોય, એને શુદ્ધ કરે છે. 00:50:48.320 --> 00:50:52.576 કુંડલીમાં નાખીને તપાવે છે અને પરિપૂર્ણ શુદ્ધ થઈ જાય છે. 00:50:52.600 --> 00:51:02.736 એમ, उसी प्रकार अर्हंत का स्वरूप है. સુવર્ણ જેમ શુદ્ધ છે સોનું, અને શુદ્ધ સો ટચનું સોનું થઈ ગયું 00:51:02.760 --> 00:51:06.156 એમ અરહંતના દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય શુદ્ધ થઈ ગયા. 00:51:06.180 --> 00:51:09.576 હવે એની પર્યાયમાં પણ અશુદ્ધતા ક્યાંય રહી નથી. 00:51:09.600 --> 00:51:15.456 उसी प्रकार अर्हंत का स्वरूप है, સોનાનાં દાખલાએ. 00:51:15.480 --> 00:51:26.336 और निश्चयकर जैसा अर्हंत का स्वरूप है वैसा ही आत्मा का शुद्ध स्वरूप है । 00:51:26.360 --> 00:51:31.056 એના જેવો જ આત્માનું શુદ્ધ સ્વરૂપ છે. 00:51:31.080 --> 00:51:34.856 શુદ્ધ એટલે દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય, ત્રણે શુદ્ધ સ્વરૂપ છે. 00:51:34.880 --> 00:51:42.336 इसलिए अर्हंत के जानने से आत्मा जाना जाता है । 00:51:42.360 --> 00:51:47.856 અર્હંતના દ્રવ્ય-ગુણ–પર્યાયને જાણતાં પોતાના આત્માને જાણી શકાય છે. 00:51:47.880 --> 00:51:53.296 वह गुण पर्यायों के आधार को द्रव्य कहते हैं। 00:51:53.320 --> 00:51:58.736 ગુણો અને પર્યાયોનો જે આધાર હોય તેને દ્રવ્ય કહેવામાં આવે છે. 00:51:58.760 --> 00:52:11.936 तथा द्रव्य के ज्ञान आदिक विशेषणों को गुण कहते हैं । 00:52:11.960 --> 00:52:24.376 तथा द्रव्य के ज्ञान आदिक ज्ञान दर्शन आदि विशेषणों को गुण कहते हैं। 00:52:24.400 --> 00:52:38.736 और एक समयमात्र काल के प्रमाण से चैतन्य आदि के परिणति भेदों को पर्याय कहते हैं। 00:52:38.760 --> 00:52:47.076 જ્ઞાનને ગુણ કહેવાય અને ચૈતન્યની પર્યાયને, એક સમયની પર્યાય, એને પર્યાય કહેવાય, 00:52:47.100 --> 00:52:51.256 परिणति भेदों को पर्याय, જ્ઞાન જાણવું-દેખવું ઇત્યાદિ. 00:52:51.280 --> 00:52:59.536 चैतन्य आदि के परिणति भेदों को पर्याय कहते हैं। ગુણ ને પર્યાય બેની વ્યાખ્યા કરી. 00:52:59.560 --> 00:53:04.376 જ્ઞાનને ગુણ કહ્યું અને જાણવાની ક્રિયા થાય છે એને પર્યાય કહી. 00:53:04.400 --> 00:53:12.816 प्रथम ही अर्हंत के द्रव्य-गुण-पर्याय अपने मन में अवधारण करे। 00:53:12.840 --> 00:53:17.856 મન વડે કળી લે છે, દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયને પહેલા. 00:53:17.880 --> 00:53:25.696 એના દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય કેવા છે એ એના મનમાં લે છે, ધારે છે અનુભવ પહેલાં માનસિક જ્ઞાનમાં. 00:53:25.720 --> 00:53:36.936 प्रथम ही अर्हंत के द्रव्य-गुण-पर्याय अपने मन में अवधारण करे । કરવું, પહેલાં અવધારણ કરવું. 00:53:36.960 --> 00:53:41.976 એના દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય કેવા છે એ અહિયાં મનમાં લેવા પહેલા. 00:53:42.000 --> 00:53:50.656 ત્યાં જોઈને અહીંયાં મનમાં નિર્ણય કરવો કે ચેતન, ચૈતન્ય અને ચિદ્દવિવર્તન એમાં એટલું જ છે તો એ લઈ લેવું. 00:53:50.680 --> 00:53:52.736 ઉપર કહ્યું, ગુણ અને પર્યાયની વાત. 00:53:52.760 --> 00:54:04.496 पीछे आप को इन गुण पर्यायों से जाने । 00:54:04.520 --> 00:54:11.756 મારામાં જ્ઞાનગુણ છે અને સમયે-સમયે જાણવાની ક્રિયા મારામાં થાય છે. 00:54:11.780 --> 00:54:15.056 એમ પોતાના ગુણ અને પર્યાયને પોતે જાણે. 00:54:15.080 --> 00:54:18.936 કેમકે ગુણ-પર્યાયનો આધાર તે દ્રવ્ય છે, એતો આવી ગયું. એતો આવી ગયું. 00:54:18.960 --> 00:54:24.816 ગુણ-પર્યાય જેને આધારે થાય તે દ્રવ્ય, એ તો આવી ગયું એટલે ગુણ અને પર્યાયને જાણે. 00:54:24.840 --> 00:54:30.176 ગુણ તો જ્ઞાનગુણ છે અને પર્યાય જાણવાની ક્રિયા થાય છે. બરાબર! 00:54:30.200 --> 00:54:41.136 जाने और उसके बाद निज स्वरूप को अभेदरूप अनुभवे । પહેલા ભેદરૂપ જાણે. 00:54:41.160 --> 00:54:50.496 प्रथम ही अर्हंत के द्रव्य-गुण-पर्याय अपने मन में अवधारण करे । 00:54:50.520 --> 00:54:54.176 पीछे એ અરિહંતના દ્રવ્ય-ગુણ–પર્યાયને અવધાર્યું. 00:54:54.200 --> 00:55:00.736 હવે पीछे પોતામાં, आप को इन गुण पर्यायो से जाने। 00:55:00.760 --> 00:55:05.576 કે મારામાં પણ જ્ઞાનગુણ છે અને મારામાં પણ જાણવાની ક્રિયા થાય છે, ઉપયોગ લક્ષણ. 00:55:05.600 --> 00:55:15.216 जाने और उसके बाद એ ભેદથી, ગુણ ને પર્યાયને ભેદથી જાણ્યું, એ વ્યવહાર થઈ ગયો. 00:55:15.240 --> 00:55:23.736 उसके बाद निज स्वरूप को अभेदरूप अनुभवे । જાણે અને પછી અનુભવે. 00:55:23.760 --> 00:55:32.416 "જાણે"માં અનુમાન આવ્યું. "અનુભવ"માં પ્રત્યક્ષ, ઓલું પરોક્ષ અને આ પ્રત્યક્ષ. 00:55:32.440 --> 00:55:41.816 મુમુક્ષુ:- પરોક્ષમાં ભેદરૂપ જાણવું થાય છે। ઉત્તર:- પરોક્ષમાં ભેદરૂપ. 00:55:41.840 --> 00:55:45.336 ગુણ અને પર્યાયને જાણ્યું. પોતે પોતાના જ્ઞાનમાં લીધું. 00:55:45.360 --> 00:55:49.936 મારામાં જ્ઞાન-દર્શન ગુણ છે અને જાણવા-દેખવાની મારામાં દશા થાય છે. 00:55:49.960 --> 00:55:59.336 એમ ગુણ અને પર્યાયને ભેદથી જાણ્યું, પછી અભેદ કરી નાખ્યું. તે પ્રોસેસ લેશે પછી. 00:55:59.360 --> 00:56:08.696 अभेदरूप अनुभवे। इस आत्मा के त्रिकाल सबंधी पर्याय एक काल में अनुभवन करे। 00:56:08.720 --> 00:56:15.336 इस आत्मा के त्रिकाल संबंधी पर्याय एक काल में अनुभवन करे। 00:56:15.360 --> 00:56:19.656 વળી એમાં આપણે એનો અનુવાદ જોવો પડશે જરાક. જોવો પડશે. 00:56:19.680 --> 00:56:24.656 હમણાં વાંચી લઉં છું પછી જોઈ લેજો તમે. થોડો અનુવાદમાં ફેર લાગે છે. 00:56:24.680 --> 00:56:32.776 મુમુક્ષુ:- નહીં, બરાબર નથી. નહીં બરાબર નથી. ઉત્તર:- નથી. એ આપણું જે ગુજરાતી થયું છેને એ બરાબર છે. 00:56:32.800 --> 00:56:37.816 इस आत्मा के त्रिकाल संबंधी पर्याय एक काल में अनुभवन करे । 00:56:37.840 --> 00:56:44.576 जैसे हार में मोती पोए जाते हैं वहाँ भेद नहीं करते हैं। 00:56:44.600 --> 00:56:53.136 तैसे ही आत्मा में चित् पर्याय को अभेद करे । પર્યાયને અભેદ કરી નાખી દ્રવ્યમાં. 00:56:53.160 --> 00:57:02.296 जैसे हार में उज्ज्वलगुण का भेद नहीं करते हैं, तैसे ही आत्मा में चेतना गुण को गोपन करे । 00:57:02.320 --> 00:57:06.496 ચેતના ગુણને પણ દ્રવ્યમાં અંતર્લિન કરે. એમ આવે છે. 00:57:06.520 --> 00:57:18.856 जैसे पहिरने वाला पुरुष अभेदरूप हार की शोभा के सुख को वेदता है, 00:57:18.880 --> 00:57:24.296 वैसे ही केवल ज्ञान से अभेदरूप आत्मिक सुख को वेदे। 00:57:24.320 --> 00:57:33.856 ऐसी अवस्था के होने पर अगले अगले જુઓ, अगले अगले समयों में ઉત્તરોત્તર 00:57:33.880 --> 00:57:41.056 अगले अगले समयों में कर्ता-कर्म-क्रिया का भेद क्षीण होता है। 00:57:41.080 --> 00:57:46.416 આ અધ:કરણ, અપૂર્વકરણના પરિણામ આવી ગયા, આવી ગયા. 00:57:46.440 --> 00:57:53.616 क्षीण होता है । तभी क्रिया रहित નિષ્ક્રિય હતુંને? क्रिया रहित। 00:57:53.640 --> 00:58:01.736 મુમુક્ષુ:- એટલે ભેદ રહિત। ઉત્તર:- ભેદ રહિત. क्रिया रहित, सभी क्रिया रहित, આહાહા! 00:58:01.760 --> 00:58:08.416 કર્તા-કર્મ-ક્રિયાનો ભેદ રહિત चैतन्य स्वभाव को प्राप्त होता है । 00:58:08.440 --> 00:58:22.096 जैसे चोखे खरे रत्न का अकंप निर्मल प्रकाश है तैसे ही चैतन्य प्रकाश जब निर्मल निश्चल होता है 00:58:22.120 --> 00:58:29.056 तब आश्रय के बिना मोहरूपी अंधकार का अवश्य ही नाश होता है। 00:58:29.080 --> 00:58:36.656 મોહને પરનો આશ્રય હતો. હવે, અંદરમાં સ્વનો આશ્રય આવ્યો તો મોહ નિરાધાર થઈ ગયો. નિરાશ્રય થઈ ગયો. 00:58:36.680 --> 00:58:43.976 नाश होता है । आचार्य महाराज कहते हैं जो इस भान्ति स्वरूप की प्राप्ति होती है 00:58:44.000 --> 00:58:50.016 तो मैंने मोह की सेना के जीतने का उपाय पाया । 00:58:50.040 --> 00:58:55.976 હવે, જરા સંસ્કૃત વાંચીને તમે જુઓ તો ખરા બરાબર છે કે નહીં? 00:58:56.000 --> 00:59:06.176 એનાં ઉપયોગમાં કેવળ શુદ્ધાત્મા જણાય છે, તો અહીંયા પણ શુદ્ધઉપયોગ ... આત્મા જ જણાય છે. 00:59:06.200 --> 00:59:16.056 સ્વપર કે લોકાલોકનું કાંઇ લીધું નથી. ત્યારે જ અભેદ થાયને પણ? 00:59:16.080 --> 00:59:20.416 જ્ઞાન આત્માને જાણવામાં આવી જાય ત્યારે અભેદ થઈ જાયને? 00:59:20.440 --> 00:59:21.956 ત્યાં જાણવા જાય તો અભેદ ક્યાંથી થાય? 00:59:21.980 --> 00:59:29.436 એ તો વિકલ્પની જાળ ઊભી થાય છે, આહાહા! આબેહૂબ પ્રોસેસ છે. આબેહૂબ. 00:59:29.760 --> 00:59:36.576 મુમુક્ષુ:- બે વાતો લઈ લીધી આમાં. રાગની વાત ન લીધી એક તો, કેમકે રાગ થવાનો પ્રશ્ન નથી આત્મામાં. 00:59:36.600 --> 00:59:37.976 એમાં નથી તો અહીંયાં ક્યાંથી થાય? 00:59:38.000 --> 00:59:43.976 ઉત્તર:- ક્યાંથી થાય? ન જ હોય. મુમુક્ષુ:-એક વાત. બીજી વાત. એના જ્ઞાનમાં એનો આત્મા જ જણાય છે, ભગવાનને. 00:59:44.000 --> 00:59:49.016 તેમ મારા ઉપયોગમાં, મારા જ્ઞાનમાં પણ આ જ્ઞાયક જ જણાય છે. બે વાત આવી. 00:59:49.040 --> 00:59:56.016 ઉત્તર:- ત્યારે અભેદ થાય. પર જણાય તો અહીંયાં અભેદ ન થાય, એમ મારું કહેવું છે. આહાહા! 00:59:56.040 --> 01:00:09.416 કર્તા પણ નથી અને જ્ઞાતા પણ નથી પરનો. ખરેખર દિગંબર સંતોએ બહુ ઉપકાર કર્યો છે શાસ્ત્રથી. 01:00:09.440 --> 01:00:14.096 મુમુક્ષુ:- ઘણો ઉપકાર. આત્માને આમ બહાર લાવીને બતાવ્યો. ઉત્તર:- બતાવ્યો, હથેળીમાં. 01:00:14.120 --> 01:00:20.576 તું આંખ ખોલ એટલી વાર, બસ તને પણ દેખાશે. તું રુચિની આંખ ઉઘાડી રાખ. 01:00:20.600 --> 01:00:27.696 મુમુક્ષુ:- અનુભવની વિધિ પ્રત્યક્ષ બતાવે છે. ઉત્તર:- આબેહૂબ! આબેહૂબ! 01:00:27.720 --> 01:00:31.576 મુમુક્ષુ:- આત્મામાં જ્ઞાન થાય છે અને જ્ઞાનમાં આત્મા જણાય છે. ઉત્તર:- જણાય છે. 01:00:31.600 --> 01:00:37.656 મુમુક્ષુ:- બસ, એટલું જ છે. ઉત્તર:- આત્માનો સ્વભાવ જ્ઞાન અને જ્ઞાનનો સ્વભાવ આત્માને જાણવું તે. 01:00:37.680 --> 01:00:43.256 મુમુક્ષુ:- ભેદ નીકળી જાય તો મોહ ક્ષય થઈ જાય. ઉત્તર:- (હાં). 01:00:43.280 --> 01:01:11.856 જેવું કેવળજ્ઞાનમાં સ્વરૂપ ભાષે છે એવું મતિ-શ્રુતમાં (સ્વરૂપ) ભાષે. એનાથી જુદું ન ભાષે. 01:01:11.880 --> 01:01:19.216 મુમુક્ષુ:- કેમકે એજ કેવળજ્ઞાનમાં કન્વર્ટ થશેને? 01:01:19.240 --> 01:01:22.616 ઉત્તર:- એજ થવાનો છેને? એ મતિ શ્રુતવાળો જ કેવળજ્ઞાની થવાનો છે પાછો. 01:01:22.640 --> 01:01:34.216 જેવું અરિહંતે કેવળજ્ઞાનમાં જાણ્યું, એવું જ આ જાણે ત્યારે અરિહંત થાયને? આહાહા! 01:01:34.240 --> 01:02:17.736 मोह लयं। અને અમૃતચંદ્રાચાર્યે મોહની સેનાને જીતવાનો ઉપાય હાથમાં લીધો, મોહને જીતવાનો નહીં. 01:02:17.760 --> 01:02:19.936 મુમુક્ષુ:- એ (દર્શનમોહ) તો જીતાઈ ગયો છે. 01:02:19.960 --> 01:02:30.816 ઉત્તર:- મોહની સેના એટલે મોહ ક્ષય થાય અને પાછળથી સેના રહે ચારિત્રમોહની, એને જીતવાનો ઉપાય હાથમાં આવી ગયો છે. 01:02:30.840 --> 01:02:35.656 મુમુક્ષુ:- એને જીતવાનો ઉપાય પણ આ જ છે. એક જ ઉપાય છે. 01:02:35.680 --> 01:02:41.016 ઉત્તર:- (હાં.) જે મિથ્યાત્વને જીતવાનો ઉપાય છે એ અવ્રત-કષાયને જીતવાનો ઉપાય છે. 01:02:41.040 --> 01:02:48.376 એટલે સેના લીધી એની. સેનાપતિની સાથે સેના હોય. તો સેનાપતિને તો જીત્યો છે મે. 01:02:48.400 --> 01:02:54.616 તો સેનાપતિને જે રીતે જીત્યો, તો સેનાને જીતવી તો સામાન્ય છે હવે મને, મારા મન તો. 01:02:54.640 --> 01:02:59.376 મુમુક્ષુ:- એમણે એમ કીધું કે જો એવી રીતે જ જીતે તો એ ઉપાય તો મેં પ્રાપ્ત કરી લીધો છે. 01:02:59.400 --> 01:03:06.096 ઉત્તર:- પ્રાપ્ત કરી લીધો છે બસ! શું શબ્દ વાપર્યો છે? સેનાને જીતવાનો ઉપાય. 01:03:06.120 --> 01:03:10.456 મોહની સેનાને. મોહ તો જીતી લીધો છે. હેં? 01:03:10.480 --> 01:03:14.216 મુમુક્ષુ:- મોહ તો જીતી લીધો છે. બરાબર. ઉત્તર:- એટલે એમાં બેય પ્રકાર લઈ લીધા, 01:03:14.240 --> 01:03:19.536 બેય પ્રકાર એટલે મૂળ લઈ લીધા, આહાહા! મન વડે પહેલા કળી લે છે આત્માને. 01:03:19.560 --> 01:03:28.336 એ જે શબ્દ છેને? મન વડે કળી લે છે. એ યથાર્થ નિર્ણયની ભૂમિકા છે. 01:03:28.360 --> 01:03:33.616 મુમુક્ષુ:- અપૂર્વ નિર્ણય. ઉત્તર:- અપૂર્વ નિર્ણય અને અફર નિર્ણય છે. 01:03:33.640 --> 01:03:40.296 એની પાછળ અનુભૂતિ બંધાયેલી છે. એ એવો નિર્ણય છે. મન વડે જાણી લે છે. બોલો! 01:03:40.320 --> 01:03:47.576 આને મન વડે જાણી લે છે એમ કહ્યું અને ઓને (જયસેન આચાર્યની ટીકામાં) સવિકલ્પ સ્વસંવેદન લીધું છે. 01:03:47.600 --> 01:03:51.216 મુમુક્ષુ:- એક જ વાત છે. ઉત્તર:- એક જ વાત છે. સવિકલ્પ સ્વસંવેદન કહો કે મન વડે. 01:03:51.240 --> 01:03:58.936 કે જ્ઞાનમાં પરોક્ષ આત્મા આવી ગયો, એક જ વાત છે. 01:03:58.960 --> 01:04:01.096 મુમુક્ષુ:- અનુમાન જ્ઞાન કહો. ઉત્તર:- અનુમાન જ્ઞાન. 01:04:01.120 --> 01:04:05.776 મુમુક્ષુ:- શબ્દો જુદા જુદા છે ભાઈ! પ્રક્રિયા તો એક જ છે ને? ઉત્તર:- એક જ હોય ને? 01:04:05.800 --> 01:04:16.776 આહાહા! આવા સ્વરૂપની ચર્ચાય પણ કોઈ કરતું નથી. 01:04:16.800 --> 01:04:23.056 ચર્ચા કરવા જેવી તો આ છે, જેમાં મોહનો ક્ષય થઈ જાય. 01:04:23.080 --> 01:04:47.376 મોહ ક્ષયની ચર્ચા છે. એ સંસ્કૃત જરા વાંચજો તમે, મનમાં તમારા મનમાં. 01:04:47.400 --> 01:05:02.616 મુમુક્ષુ:- यो हि नामार्हन्तं द्रव्यत्वगुणत्वपर्ययत्वैः परिच्छिनत्ति स खल्वात्मानं परिच्छिनत्ति, उभयोरपि निश्चयेनाविशेषात् । 01:05:02.640 --> 01:05:11.896 પોતાને અને અર્હંતને બેયને નિશ્ચયથી જાણે. દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય. 01:05:11.920 --> 01:05:22.496 ઉત્તર:- બરાબર. નિશ્ચયથી, એના (અરિહંતના) દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય છે, એવો મારો આત્મા છે 01:05:22.520 --> 01:05:25.016 એમ નિશ્ચયથી મળી જાય છે. બરાબર. જાણ્યું. 01:05:25.040 --> 01:05:38.816 મુમુક્ષુ:- अर्हतोऽपि पाककाष्ठागतकार्तस्वरस्येव परिस्पष्टमात्मरूपं, 01:05:38.840 --> 01:05:46.576 અર્હંત સો ટચના સોનાની ભાંતિ પરિપૂર્ણ પરિસ્પષ્ટ એકદમ શુદ્ધ સ્વરૂપ છે આત્માનું. 01:05:46.600 --> 01:05:56.256 ततस्तत्परिच्छेदे सर्वात्मपरिच्छेदः। એવો જ આત્મા છે. 01:05:56.280 --> 01:06:04.256 ત્યાં तत्र ત્યાં, तत्रान्वयो द्रव्यं અન્વયરૂપ દ્રવ્ય, 01:06:04.280 --> 01:06:09.896 अन्वयविशेषणं गुण:, અન્વયનો વિશેષણ, દ્રવ્યનો વિશેષણ ગુણ છે. 01:06:09.920 --> 01:06:16.096 अन्वयव्यतिरेका: पर्याया: । અન્વયનો વ્યતિરેક એ પર્યાય 01:06:16.120 --> 01:06:25.696 ઉત્તર:- અન્વયનો ભેદ એ પર્યાય. દ્રવ્યનો ભેદ તે પર્યાય. એમ લીધું એણે સમજી ગયા? 01:06:25.720 --> 01:06:28.536 ગુણનો ભેદ પર્યાય નહીં, દ્રવ્યનો (ભેદ) લીધો. 01:06:28.560 --> 01:06:32.696 મુમુક્ષુ:- એટલે એમાં વ્યંજનપર્યાય લેવિ? ઉત્તર:- વ્યંજનપર્યાય લેવિ છે. હું બોલવા જતો હતો હમણાં. 01:06:32.720 --> 01:06:44.856 એ બરાબર છે. ખરા છો તમે પણ. મુમુક્ષુ:- બધું આપે શીખડાવ્યું છેને? 01:06:44.880 --> 01:07:01.776 तत्र भगवत्यर्हति सर्वतो विशुद्धे त्रिभूमिकमपि स्वमनसा समयमुत्पश्यति। 01:07:01.800 --> 01:07:10.936 એટલે તે અરહંત ભગવાનને સર્વ પ્રકારે શુદ્ધ પોતાના મન દ્વારા દેખી લે છે. મનથી દેખી લે છે. 01:07:10.960 --> 01:07:21.656 ઉત્તર:- કેમકે મનનો વિષય રૂપી અને અરૂપી બેય છેને, એટલે. મનમાં આવી જાય છે, અરૂપી આત્મા. 01:07:21.680 --> 01:07:28.576 તત્વાર્થસૂત્રનો પાઠ છે, મનનો વિષય રૂપી અને અરૂપી બેય છે. 01:07:28.600 --> 01:07:43.576 ક્યાંય દોષ નથી આવતો. આ બધો અભ્યાસ કરેલો છેને? આવા ટાઈમે હાજર થાય. 01:07:43.600 --> 01:07:48.736 બરાબર છે. મન વડે જણાઈ જાય છે આત્મા. 01:07:48.760 --> 01:08:06.936 મુમુક્ષુ:- અરહંતનો આત્મા. ઉત્તર:- અરહંતનો આત્મા. બરાબર છે. ચાલો. 01:08:06.960 --> 01:08:29.656 મુમુક્ષુ:- यश्चेतनोऽयमित्यन्वयस्तद्द्रव्यं, જે આ ચેતન અન્વયરૂપ છે એ દ્રવ્ય છે. 01:08:29.680 --> 01:08:34.576 ઉત્તર:- ચેતન-ચેતન-ચેતન. ચેતનને દ્રવ્ય કહેવાય. મુમુક્ષુ:- અન્વય, અન્વય રૂપ, ઉત્તર:- અન્વય રૂપ. 01:08:34.600 --> 01:08:40.016 મુમુક્ષુ:- ચેતન એ દ્રવ્ય છે. ઉત્તર:- અન્વય એટલે છે-છે-છે ને છે જ, બસ! 01:08:40.040 --> 01:08:46.336 મુમુક્ષુ :- यच्चान्वयाश्रितं चैतन्यमिति विशेषणं स गुण: 01:08:46.360 --> 01:08:53.496 ઉત્તર:- અન્વયને આશ્રયે રહેલું ચૈતન્ય તે ગુણ છે. એટલે ચેતન અને ચૈતન્ય એવા દ્રવ્ય અને ગુણમાં નામ ફેર પડયો. 01:08:53.520 --> 01:08:55.656 મુમુક્ષુ:- નામ ફેર પાડયો છે. ઉત્તર:- બરાબર છે. 01:08:55.680 --> 01:09:00.756 મુમુક્ષુ:- ચેતન તો અભેદ છે. અને આ ચૈતન્યમાં દર્શન-જ્ઞાન બે ગુણ છે. 01:09:00.780 --> 01:09:08.016 ઉત્તર:- બે જ ગુણ મુખ્યપણે. ઓમાં તો અનંત ગુણ આવી જાય, દ્રવ્યમાં. બરાબર છે. 01:09:08.040 --> 01:09:27.976 મુમુક્ષુ:- ये चैकसमयमात्रावधृतकालपरिमाणतया परस्परपरावृत्ता अन्वयव्यतिरेकास्ते पर्यायाश्चिद्विवर्तनग्रंथय इति यावत् । 01:09:28.000 --> 01:09:34.196 ઉત્તર:- ચિદ્દવિવર્તન શબ્દ વાપર્યો છેને? ચિદ્દ એટલે ચૈતન્યનો વિવર્તન પલટો થાય છે, 01:09:34.220 --> 01:09:41.696 ઉપયોગનો પરિણમન લીધું. વિવર્તન પરિણમન લીધું. ઉપયોગ, એ ઉપયોગ લક્ષણ છે. બરાબર છે. 01:09:41.720 --> 01:09:48.256 ચિદ્દવિવર્તન ઉપયોગનો પલટો થાય છેને? એક સમયનો જ ઉપયોગ છે. 01:09:48.280 --> 01:09:58.016 બીજા સમયે બીજો ઉપયોગ. એમ! બરાબર છે. કેવું સંકલન કર્યું છે એમણે! આહાહા! 01:09:58.040 --> 01:10:02.336 મુમુક્ષુ:- અહીયાં તો અન્વયના વ્યતિરેક. ઉત્તર:- હાં, અન્વયના વ્યતિરેક. 01:10:02.360 --> 01:10:08.976 મુમુક્ષુ:- અન્વયના વ્યતિરેક જે પર્યાય ચિદ્દવિવર્તન એને પર્યાય લીધી. ઉત્તર:- પર્યાય લીધી, બરાબર. ઠીક છે. 01:10:09.000 --> 01:10:14.016 મુમુક્ષુ:- એટલે દ્રવ્યની પણ તે પર્યાય, ઉપયોગ લીધી અહીંયાં. ઉત્તર:- હાં, ઉપયોગ લીધો. 01:10:14.040 --> 01:10:18.576 મુમુક્ષુ:- ચિદ્દવિવર્તન. ઉત્તર:- ચિદ્દવિવર્તન! ઉપયોગ જ લીધો. એમાં એણે વ્યંજનપર્યાય નથી લીધી. 01:10:18.600 --> 01:10:33.176 મુમુક્ષુ:- નહીં, ઉપયોગ જ લીધો. ઉત્તર:- બરાબર. આ વ્યંજનપર્યાય તો જયસેન આચાર્યે લીધી છે. 01:10:33.200 --> 01:10:35.216 આમણે (અમૃતચંદ્રાચાર્યએ) નથી લીધી. 01:10:35.240 --> 01:10:42.936 મુમુક્ષુ:- આ પ્રકારે જાણ્યુંને? ચેતન, ચૈતન્ય અને ... ઉત્તર:- ચિદ્દવિવર્તન જાણ્યું. 01:10:42.960 --> 01:10:45.696 મુમુક્ષુ:- ચિદ્દવિવર્તન. ત્રણેને જાણ્યું. હવે શું કહે છે? 01:10:45.720 --> 01:11:02.056 કે अथ આના પછી, अथैवमस्य त्रिकालमप्येककालमाकलयतो ત્રિકાળીને કળી લે છે. 01:11:02.080 --> 01:11:04.880 ઉત્તર :- કળી લે છે. જાણી લે છે. મુમુક્ષુ:- ત્રિકાળીને. ઉત્તર:- ત્રિકાળીને. 01:11:04.880 --> 01:11:08.376 મુમુક્ષુ:- ત્રિકાળી એટલે ત્રિકાળી દ્રવ્ય લેવું જોઈએને? 01:11:08.400 --> 01:11:12.216 ઉત્તર:- ત્રિકાળી દ્રવ્ય. દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાય નહીં. ત્રિકાળીને. 01:11:12.240 --> 01:11:18.496 મુમુક્ષુ :- એમાં આ અર્થ બરાબર નથી. આત્માની-ત્રિકાળ સબંધી, પર્યાય એક કાળમાં અનુભવ કરી લે છે. 01:11:18.520 --> 01:11:21.856 ઉત્તર :- એ અર્થ નથી કર્યો. આપણામાં ત્રિકાળીને જાણી લે છે. 01:11:21.880 --> 01:11:34.496 મુમુક્ષુ:- चिद्विवर्तांश्चेतन एव संक्षिप्य विशेषणविशेष्यत्ववासनान्तर्धानाद्धवलिमानमिव 01:11:34.520 --> 01:11:40.336 प्रालम्बे चेतन एव चैतन्यमन्तर्हितं विधाय केवलं प्रालम्बमिव 01:11:40.360 --> 01:11:57.256 केवलमात्मानं परिच्छिन्दतस्तदुत्तरोत्तरक्षणक्षीयमाणकर्तृकर्मक्रियाविभागतया निष्क्रियं કેટલું મોટું વાક્ય લખ્યું છે. 01:11:57.280 --> 01:12:04.856 ઉત્તર:- બહુ મોટું છે, હાં. મુમુક્ષુ:- निष्क्रियं चिनमात्रं भावमधिगतस्य जातस्य 01:12:04.880 --> 01:12:14.216 मणेरिवाकम्पप्रवृत्तनिर्मलालोकस्यावश्यमेव निराश्रयतया मोहतम: प्रलीयते। 01:12:14.240 --> 01:12:25.416 કહે છે ત્રિકાળીને લઈ લે છે પછી मुक्ताफलानीव प्रलम्बे। મુકતાફળની જગ્યાએ પર્યાયને લીધી. 01:12:25.440 --> 01:12:31.816 ઉત્તર :- પર્યાય કહ્યું. બરાબર. મોતી. મોતી ને આમાં અંતર્ધાન કરે છે, હારમાં. મુમુક્ષુ:- સંક્ષેપે છે. 01:12:31.840 --> 01:12:38.576 ઉત્તર:- સંક્ષેપે છે. મેળવી દયે છે. મુમુક્ષુ:- મોતીની જેમ જે ચિદ્દવિવર્તન છે તેને ચેતનમાં સંક્ષેપે છે. 01:12:38.600 --> 01:12:42.776 ઉત્તર:- સંક્ષેપે છે. બરાબર. એમ દ્રવ્ય સન્મુખ થઈને અભેદ કરી નાખે છે. 01:12:42.800 --> 01:12:45.536 દ્રવ્ય કરી નાખે છે. પર્યાયને દ્રવ્યરૂપ કરી નાખે છે. 01:12:45.560 --> 01:12:48.456 મુમુક્ષુ:- એટલે દ્રવ્યનો અનુભવ કરી લે છે પર્યાયમાં. ઉત્તર:- બરાબર છે. 01:12:48.480 --> 01:12:54.696 પર્યાયમાં એકાગ્ર થઈ જાય છે તો પર્યાયનો ભેદ ન દેખાય. પર્યાય પોતે દ્રવ્યરૂપ થઈ જાય છે, એમ! 01:12:54.720 --> 01:13:00.516 મુમુક્ષુ:- પર્યાયનો ભેદ છોડીને દ્રવ્યમાં એકાગ્ર થતાં, પર્યાય દ્રવ્યરૂપ થઈ જાય છે. 01:13:00.540 --> 01:13:05.256 ઉત્તર:- બસ-બસ! જે અનુભૂતિ તે આત્મા, એમ કહ્યું તે આ. બરાબર. 01:13:05.280 --> 01:13:12.096 મુમુક્ષુ:- चिद्विवर्तांश्चेतन एव संक्षिप्य ચિદ્-વિવર્તનને ચેતનમાં સંક્ષેપ કરીને 01:13:12.120 --> 01:13:18.136 અને विशेषणविशेष्यत्ववासना ગુણ અને ગુણીને જે વાસના. 01:13:18.160 --> 01:13:23.676 ઉત્તર:- એને અંતર્ધાન કરે છે. એમાં લીન કરે છે. ગુણભેદને કાઢી નાખે છે. 01:13:23.700 --> 01:13:29.136 પર્યાય ભેદ કાઢે છે. પછી ગુણભેદ ભેદ કાઢીને, અભેદ કરી નાખે છે. પર્યાયને દ્રવ્યમાં અભેદ કરે છે. 01:13:29.160 --> 01:13:35.896 પર્યાયના ભેદને અને ગુણભેદને છોડીને એ દ્રવ્યને જુએ છે તો ગુણ ને દ્રવ્ય એક થઈ જાય છે, એમ! બરાબર. 01:13:35.920 --> 01:13:39.936 મુમુક્ષુ:- એટલે પર્યાયનો ભેદ દેખાતો નથી અને ગુણભેદ દેખાતો નથી. ઉત્તર:- ગુણભેદ દેખાતો નથી, બસ! 01:13:39.960 --> 01:13:43.216 મુમુક્ષુ:- એકલો સ્વભાવ દેખાય છે. ઉત્તર:- એકલો અભેદનયે આત્મા છે. બરાબર છે. 01:13:43.240 --> 01:13:54.056 એ બરાબર છે. એ શબ્દ આવ્યો. ત્રિકાળીકને પણ એક સમયે કળી લે છે. 01:13:54.080 --> 01:13:58.536 એનો એક વિચાર આવે છે. કહું વિચાર. 01:13:58.560 --> 01:14:03.136 ઓમ તો ત્રિકાળીને કળી લે છે, એ તો ત્રિકાળી દ્રવ્ય જ છે 01:14:03.160 --> 01:14:10.856 અને એની સન્મુખ થાય છે ત્યારે જ મોહ ક્ષપણનો સમર્થપણું થાય છે. 01:14:10.880 --> 01:14:14.736 એટલે એ વાત તો રાખીને ઉપરાંત વિચારો તો આવે ને ઘણાં. 01:14:14.760 --> 01:14:28.256 તો અત્યારે જેવો આત્મા મારા અનુભવમાં આવ્યોને, દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયરૂપ, ભૂતકાળમાં (પણ) મારું જ્ઞેય એવું હતું. 01:14:28.280 --> 01:14:36.936 અને ભવિષ્યકાળમાં એવું જ જ્ઞેય રહેવાનું છે. ખાલી વિચાર હતો. 01:14:36.960 --> 01:14:45.496 જ્ઞેયની પ્રધાનતા છે, એ ધ્યાન રાખવાનું. અત્યારે જે જ્ઞેય જણાણું મને, આલોચના થઈને? 01:14:45.520 --> 01:14:54.136 દ્રવ્ય, ગુણ અને પર્યાય, કેમકે પર્યાયમાં તો ચિદ્દવિવર્તન જ લીધું છે, ઉપયોગ લીધો છે. 01:14:54.160 --> 01:14:58.976 એને મતિજ્ઞાન, કે અશુદ્ધ ઉપયોગ કે મિથ્યાજ્ઞાન એવું લીધું નથી. 01:14:59.000 --> 01:15:07.056 ભૂતકાળમાં પણ મારો આત્મા, આજે મેં જોયોને, ભલે મારા જ્ઞાનમાં નહોતો આવ્યો, એ જુદી વાત છે. 01:15:07.080 --> 01:15:10.240 મુમુક્ષુ:- એ જુદી વાત છે. એ ડિપાર્ટમેન્ટ આખું અલગ છે. ઉત્તર:- અલગ છે, એ ડિપાર્ટમેન્ટ અલગ છે. 01:15:10.240 --> 01:15:18.576 વસ્તુ કેવી હતી પૂર્વે? પૂર્વે હું રાગરૂપ થયો હતો? કે નહી! હું જ્ઞાનથી અનન્ય જ હતો પૂર્વે. 01:15:18.600 --> 01:15:21.416 વર્તમાનમાં અનન્યનો અનુભવ થયો. 01:15:21.440 --> 01:15:26.856 પ્રતિક્રમણ, પ્રત્યાખ્યાન ને આલોચનાના વિચારો આવ્યા મને. 01:15:26.880 --> 01:15:36.896 ભૂતકાળમાં પણ હું જ્ઞાનથી અનન્ય હતો. જેમ વર્તમાનમાં જ્ઞાનથી અનન્ય અનુભવ થયો મને પ્રત્યક્ષ. 01:15:36.920 --> 01:15:40.616 મુમુક્ષુ:- જેવો અત્યારે છું એવો ત્રણે કાળ છું. ઉત્તર:- એવો ભૂતકાળમાં, ત્રિકાળ છું. 01:15:40.640 --> 01:15:51.936 આ જ્ઞેયની પ્રધાનતાથી વાત છે. એમ વિચાર, બે ચાર વાર આવેલો ખરો. 01:15:51.960 --> 01:16:15.816 બે ચાર વાર હો! એક વખત નહીં. ત્રણે કાળ હું જ્ઞાનથી અનન્ય છું, ત્રણે કાળ. 01:16:15.840 --> 01:16:21.336 એક સમય રાગથી અનન્ય થયો નથી. તો-તો જડ થઈ જાય. 01:16:21.360 --> 01:16:27.736 એને ભાન ન હતું એ તો અલગ વાત છે. વસ્તુની સ્થિતિ કેવી હતી? 01:16:27.760 --> 01:16:30.000 મુમુક્ષુ:- વસ્તુની વાત ચાલે છે. ઉત્તર:- વસ્તુની વાત ચાલે છે. 01:16:30.000 --> 01:16:46.616 મુમુક્ષુ:- હું કેવો હતો? એ તો ભાન તો નવું થાય છે અહીંયા. ઉત્તર:- ભાન નવું થાય છે. 01:16:46.640 --> 01:16:48.960 મુમુક્ષુ:- ધ્યેયનું ભાન પણ નવું થાય છે અને જ્ઞેયનું ભાન પણ નવું થાય છે. 01:16:48.960 --> 01:16:51.080 ઉત્તર:- જ્ઞેયનું ભાન પણ નવું થાય. બેય ભાન નવું થાય છે. 01:16:51.080 --> 01:16:53.696 કાંઇ જાણતો નહોતો. કાંઇ જાણતો નહોતો. 01:16:53.720 --> 01:16:57.456 મુમુક્ષુ:- ધ્યેયનું ભાન થયું એનું નામ સમ્યગ્દર્શન અને જ્ઞેયનું ભાન થયું એનું નામ સમ્યક્જ્ઞાન. 01:16:57.480 --> 01:16:59.600 ઉત્તર:- બરાબર, બરાબર. મુમુક્ષુ:- સમ્યગ્દર્શન ને સમ્યક્જ્ઞાન નવા થાય, 01:16:59.600 --> 01:17:04.856 પણ હું તો અનાદિથી જેવો હતો તેવો જ છું. 01:17:04.880 --> 01:17:16.136 ઉત્તર:- આ તો એક વિચાર (છે). મુમુક્ષુ:- બરાબર છે એકદમ. 01:17:16.160 --> 01:17:18.336 ઉત્તર:- વિચાર કરવાનો, બસ! બીજું શું? 01:17:18.360 --> 01:17:29.016 કારણ કે ભૂતકાળમાં પણ જ્ઞેય રાગવાળું જ્ઞેય ન લેવાય. કેમકે અત્યારે રાગવાળું લેતો નથી. 01:17:29.040 --> 01:17:39.716 મુમુક્ષુ:- પછી ભૂતકાળમાં કેમ લેવાય? ઉત્તર:- અત્યારે રાગરહિત છે. પર્યાયમાં રાગ નથી. 01:17:39.740 --> 01:17:43.296 ત્યાં (અરિહંતમાં) પણ નથી, અહીંયાં પણ નથી. કાઢી નાખ્યોને રાગને તો? 01:17:43.320 --> 01:17:51.136 તો એક સમય પૂર્વે પણ રાગ નહોતો. ભૂતકાળમાં પણ નહોતો. પૂર્વ ભવમાં પણ નહોતો રાગ. 01:17:51.160 --> 01:17:55.656 મુમુક્ષુ:- ખરેખર નહોતો રાગ. ઉત્તર:- ખરેખર નહોતો, કેમકે એ તો પુદ્દ્ગલના જ પરિણામ (છે). 01:17:55.680 --> 01:17:59.096 ભલે સાથે-સાથે હતા. પણ ઉપયોગથી અનન્ય હતો. 01:17:59.120 --> 01:18:03.816 આજે ઉપયોગથી અનન્ય ભાષ્યો, તો ઉપયોગથી અનન્ય હતો તો ભાષ્યોને? 01:18:03.840 --> 01:18:08.916 તો કાલે પણ અનન્ય હતો, પરમ દિ પણ અનન્ય હતો . એમ તમે જરા ભૂતકાળમાં લંબાવિ દ્યો. 01:18:08.940 --> 01:18:15.696 મુમુક્ષુ:- અનાદિથી અનન્ય હતો, ઉપયોગથી અનન્ય હતો. ઉત્તર:- ઉપયોગથી અનન્ય હતો. એવો જ જ્ઞેય છે. 01:18:15.720 --> 01:18:28.136 ગુણથી અભેદ ધ્યેય છે. પર્યાયથી અભેદ જ્ઞેય છે. જ્ઞેય પણ આખો. ધ્યેય પણ આખો છે. 01:18:28.160 --> 01:18:42.896 उत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तं सत् (તત્ત્વાર્થસૂત્ર, અધ્યાય ૫, સૂત્ર ૩०) અનાદિ અનંત છે. 01:18:42.920 --> 01:18:57.576 જુઓ હવે! गुणपर्ययवत् द्रवयम् અનાદિ અનંત છે. આ જૈનદર્શન છે ને, બહુ વિશાળ છે. 01:18:57.600 --> 01:19:02.976 બહુ વિશાળ છે. જૈનદર્શન. બહુ વિશાળ છે. 01:19:03.000 --> 01:19:18.936 उत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तं सत् અનાદિ અનંત અને गुणपर्ययवत् द्रवयम् પણ અનાદિ અનંત. 01:19:18.960 --> 01:19:28.576 તો એ અનાદિ અનંત गुणपर्ययवत् द्रवयम् એમાં શું લેશો તમે? ઉપયોગ જ લેવાય. રાગ ન લેવાય. 01:19:28.600 --> 01:19:32.216 મુમુક્ષુ:- ન લેવાય. અત્યારે નથી લેતા. ઉત્તર:- અત્યારે પણ નથી લેતા, તો પછી? 01:19:32.240 --> 01:19:45.896 મુમુક્ષુ:- ઘણી સુંદર વાત છે. ઉત્તર:- જ્ઞેયનું જ્ઞાન થાય છે આ. જ્ઞેયનું જ્ઞાન. 01:19:45.920 --> 01:19:50.976 ધ્યેય તો બરાબર છે. એમાં તો બે મત છે નહીં કાંઈ. 01:19:51.000 --> 01:19:57.616 બે મત પડતા હોય તો જ્ઞેયમાં પડે છે જગતને. 01:19:57.640 --> 01:20:05.416 જ્ઞેયમાં પણ એક જ મત છે. બે મત છે જ નહીં. ઉપયોગથી અનન્ય છે. એ તો શાસ્ત્ર કહે છે ને. 01:20:05.440 --> 01:20:14.936 મુમુક્ષુ:- બિલકુલ ખરી વાત છે. ઉત્તર:- તો આજથી ઉપયોગથી અનન્ય તને ભાષ્યું અને રાગથી અન્ય ભાષ્યું, 01:20:14.960 --> 01:20:20.656 તો તું એવો હતો જ. એટલે ભાષ્યું. હતુંને એ ભાષ્યું ને? આહાહા! 01:20:20.680 --> 01:20:25.496 મુમુક્ષુ:- પહેલા હતું એવું નહોતું ભાષતું, એ તો અજ્ઞાન હતું. ઉત્તર:- એ તો અજ્ઞાન હતું. 01:20:25.520 --> 01:20:28.176 મુમુક્ષુ :- હવે જેવો હતો એવો ભાષયો. ઉત્તર:- એવો ભાષયો. 01:20:28.200 --> 01:20:34.576 તો गुणपर्ययवत् द्रवयम्, उत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तं सत्, અનાદિઅનંત છે. એ જ્ઞેય અનાદિઅનંત છે. 01:20:34.600 --> 01:20:40.376 મુમુક્ષુ:- એકદમ સાચી વાત. બરાબર છે. ઉત્તર:- આ તો શાસ્ત્રનો આધાર તમને આપું છું. 01:20:40.400 --> 01:20:43.576 उत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तं सत्, અને गुणपर्ययवत् द्रवयम्. 01:20:43.600 --> 01:20:47.896 મુમુક્ષુ:-એમાં આવે છે ને? સદા ઉપયોગ લક્ષણથી. ઉત્તર:- સદા ઉપયોગ લક્ષણ, બસ એ. 01:20:47.920 --> 01:20:54.696 એ ઉપયોગથી આત્મા અનન્ય છે. અને ઉપયોગથી અનન્યરૂપે પરિણમે છે. 01:20:54.720 --> 01:21:00.856 પણ એની નજર ત્યાં નથીને એટલે હું રાગરૂપે પરિણમું છું. એ તો ભ્રમણા છે. 01:21:00.880 --> 01:21:03.336 એ તો અજ્ઞાન છે. એ તો કાંઇ વાસ્તવિક છે થોડું? 01:21:03.360 --> 01:21:06.536 મુમુક્ષુ:- એ કાંઇ વસ્તુ થોડી છે? ઉત્તર:- વસ્તુ થોડી એવી થઈ ગઈ છે? એ માને છે એવી? 01:21:06.560 --> 01:21:09.416 મુમુક્ષુ:- એ તો કલ્પના છે. ઉત્તર:- કલ્પના-કલ્પના. એની કલ્પના છે. 01:21:09.440 --> 01:21:26.656 આહાહા! સ્વાધ્યાય તો સ્વાધ્યાય છે. આપણે કાંઇ વાદવિવાદમાં ક્યાંય પડવું નથી. 01:21:26.680 --> 01:21:37.176 કારણ કે પ્રવચનસાર જ્ઞાન પ્રધાન છે. જ્ઞાન પણ સમ્યક્જ્ઞાન છે. 01:21:37.200 --> 01:21:46.136 જ્ઞાન પ્રધાન એટલે સમ્યક્જ્ઞાન પ્રધાન. ત્યારે? જ્ઞાન પ્રધાનમાં દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાય ત્રણે આવે. 01:21:46.160 --> 01:21:58.636 આ બધું નીકળે છે, ધ્યેય પૂર્વક જ્ઞેયનો સ્વીકાર કર્યો તમે, એટલે કહું છું તમને. 01:21:58.660 --> 01:22:03.856 જો સ્વીકાર ન કર્યો હોત ધ્યેય પૂર્વક જ્ઞેયનો, તો આ વાત અંતરની કરાય નહીં. 01:22:03.880 --> 01:22:09.836 આવું જ્ઞેય થાય છે, થાય છે તો પૂર્વે (પણ) એવું હતું. 01:22:09.860 --> 01:22:16.256 મુમુક્ષુ:- એવું હતું. એવું ભાન થયું. ઉત્તર:- એવું ભાન થયું. નવું શું કર્યું એણે? હતું એવું જાણી લીધું, બસ! 01:22:16.280 --> 01:22:21.336 મુમુક્ષુ:- ધ્યેય પણ અનાદિનો. જ્ઞેય પણ અનાદિનો. એનું ભાન નવું થાય છે. 01:22:21.360 --> 01:22:25.216 ઉત્તર:- ભાન નહોતું. ધ્યેયનું પણ ભાન નહોતું અને જ્ઞેયનું પણ ભાન નહોતું. 01:22:25.240 --> 01:22:28.296 મુમુક્ષુ:- ભાઈ, આતો બહુ સરસ વાત છે. ટંકોત્કીર્ણ વાત છે. 01:22:28.320 --> 01:22:36.336 તો જ્ઞાનમાં, ભાઈ! કાંઇ છુપું નથી રહી શક્તું. જ્ઞાનમાં જેવું સ્વરૂપ છે એવું આવી જ જાય છે. 01:22:36.360 --> 01:22:45.936 ઉત્તર:- આવી જ જાય. આવી જ જાય. જ્યારે જ્યારે હું આ વાંચું ને ત્યારે ત્યારે એ જ ભાવ ઓલો આવે. 01:22:45.960 --> 01:22:48.776 પણ દબાવી રાખું. 01:22:48.800 --> 01:23:06.696 મારું જે ઑબ્ઝર્વેશન (observation), અથવા મારો સ્વાધ્યાય છે એ જ્ઞાનીની સાથે સાથી ચાલવાનું છે. 01:23:06.720 --> 01:23:13.416 એટલે જ્ઞાનીનું હૃદય, અહીંયા શું જ્ઞાની કહેવા માંગે છે, એ મારું લક્ષ જાય. 01:23:13.440 --> 01:23:35.496 આપણે ઓલી વાતો જે હોય દ્રષ્ટિના વિષયની, એ આગળ ન કરાય જ્ઞાન પ્રધાન કથનમાં, તો આ ન સમજાય. 01:23:35.520 --> 01:24:01.256 મુમુક્ષુ:- બહુ માંગલિક પ્રવચન છે તમારું. ઉત્તર:- સંધ્યા! મધ્યસ્થથી વિચારનારા જીવો ઓછા છે. 01:24:01.280 --> 01:24:08.296 આત્માર્થી થાય તો એ મધ્યસ્થ થાય. 01:24:08.320 --> 01:24:13.576 બાકી પક્ષપાતમાં, કાં આની કોર ખેંચાઇ જાય, કાં આની કોર ખેંચાઇ જાય. 01:24:13.600 --> 01:24:20.776 કાલે કાગળ વાંચ્યો તો એ જ થયું, ખેંચાણ ખેંચાણ, ખેંચાઇ ગયા છે. 01:24:20.800 --> 01:24:31.456 મુમુક્ષુ:- મધ્યસ્થ નથી? ઉત્તર:- (ના). મુમુક્ષુ:- આ જુઓ! કેવી મધ્યસ્થતા! જુઓ ને હવે? 01:24:31.480 --> 01:24:47.376 આમાં પણ પ્રત્યક્ષ દેખાય જ છે કે આત્મા ઉપયોગમાં જ રહે છે. 01:24:47.400 --> 01:24:52.536 અનાદિથી આત્મા ઉપયોગમાં જ રહી રહ્યો છે. ઉપયોગથી બહાર ગયો જ નથી આત્મા. 01:24:52.560 --> 01:24:56.736 ઉત્તર:- જાય ક્યાંથી? મુમુક્ષુ:- આવા જ્ઞેયમાં જ આવું ધ્યેય સ્વરૂપ આત્મા રહેલું છે. 01:24:56.760 --> 01:25:01.776 ઉત્તર:- બસ! મુમુક્ષુ:- ઉપયોગમાં ઉપયોગ છે. ઉત્તર:- પરિણામીમાં અપરિણામી રહેલો છે. 01:25:01.800 --> 01:25:06.216 તે પરિણામી છે. સમયે સમયે ઉપયોગથી અનન્યરૂપે પરિણમે છે. 01:25:06.240 --> 01:25:11.496 મુમુક્ષુ:- પરિણમે છે. વસ્તુ એવી છે ને? વસ્તુ એવી છે. ઉત્તર:- વસ્તુ એવી છે-વસ્તુ એવી છે. 01:25:11.520 --> 01:25:20.096 સૂર્ય પ્રકાશમાં જ રહેલો છે. દિપક એના પ્રકાશમાં જ રહેલો છે. પ્રકાશની બહાર જાતો નથી સૂર્ય. 01:25:20.120 --> 01:25:26.816 મુમુક્ષુ:- ક્યાં જાય? કઈ રીતે જાય? ઉત્તર:- જઇ શકે જ નહીં, ખલાસ! વસ્તુ સ્થિતિ છે. 01:25:26.840 --> 01:25:34.456 વસ્તુ પોતાની મર્યાદા છોડે નહીં. તો વસ્તુનો નાશ થઈ જાય. છોડે જ નહીં. 01:25:34.480 --> 01:25:38.416 મુમુક્ષુ:- નાશ તો થયો નથી. ઉત્તર:- થયો નથી. એટલે મર્યાદામાં જ રહ્યો છે. 01:25:38.440 --> 01:25:41.056 નહિતર તો હોત નહીં અત્યારે આત્માનું અસ્તિત્વ . 01:25:41.080 --> 01:25:46.976 મુમુક્ષ :- ઉપયોગમાં ઉપયોગ રહેલો જ છે. ઉત્તર:- બસ! ઉપયોગમાં ઉપયોગ છે. ટંકોત્કીર્ણ વાત છે. 01:25:47.000 --> 01:25:51.296 મુમુક્ષુ:- ટંકોત્કીર્ણ વાત છે, અને જયસેન આચાર્યની ટીકામાં અભેદ પરિણામી લીધું છે.. 01:25:51.320 --> 01:25:53.760 ઉત્તર:- હાં અભેદ પરિણામી લીધું છે. મુમુક્ષુ:- પરિણામીમાં અપરિણામી રહેલો છે. 01:25:53.760 --> 01:25:59.616 ઉત્તર:- એ બરાબર છે. અભેદ લીધું છે. મુમુક્ષુ:- એતો આપણે પરિણામીમાં અપરિણામી છે એ તો ભેદ કરીને વાત કરીએ છે. 01:25:59.640 --> 01:26:10.616 ઉત્તર:- એટલે જયસેન આચાર્ય ભગવાનની જે ટીકા છેને એ જ્ઞાનપ્રધાન છે. અને આ દ્રષ્ટિપ્રધાન છે એટલે બેમાં થોડો ફરક છે. 01:26:10.640 --> 01:26:16.536 મુમુક્ષુ:- પણ બેય અવિરોધ છે. ઉત્તર:- બેય અવિરોધ છે. બેય સમ્યક્જ્ઞાની મહા સંત છે, આહાહા! 01:26:16.560 --> 01:26:50.056 અતિ આસન્નભવ્ય ધર્માત્મા છે, એમાં શું? એ સ્વરૂપ છે, સ્વરૂપ છે. આવું જ્ઞેય છે. 01:26:50.080 --> 01:26:57.536 મુમુક્ષુ:- કેમકે આપે એકવાર કીધું હતું મુંબઇમાં. આ થોડી સામાન્ય વાત થઈ ગઈ, 01:26:57.560 --> 01:27:03.456 કે પર્યાય વિના દ્રવ્ય નથી હોતું. અને દ્રવ્ય વિના પર્યાય નથી હોતી, 01:27:03.480 --> 01:27:08.376 તો આત્મા કઈ પર્યાયમાં રહ્યો છે આનાદિથી? વિચાર કરો. ઉત્તર:- બસ! વિચાર કરો. 01:27:08.400 --> 01:27:13.336 મુમુક્ષુ:- ઉપયોગમાં રહ્યું છે. ઉત્તર:- બસ! ઉપયોગમાં જ રહેને? બીજે ક્યાં રહે? 01:27:13.360 --> 01:27:16.640 મુમુક્ષુ:- જેવુ સામાન્ય હોય એવું જ એનું વિશેષ હોય. ઉત્તર:- એવું વિશેષ. એ વિશેષમાં રહેલો છે. 01:27:16.640 --> 01:27:23.736 અને સામાન્ય એવું વિશેષરૂપે પરિણમે છે. એવું છે, એનાથી વિશેષ... 01:27:23.760 --> 01:27:32.376 મુમુક્ષુ:- એનાથી જ સામાન્યની ઓળખાણ થાય છે. ઉત્તર:- ઓળખાણ થાય છે, બસ! એ ઉપયોગ લક્ષણ છે, એ બરાબર છે. 01:27:32.400 --> 01:27:35.016 મુમુક્ષુ:- એકદમ બરાબર છે. એમાં કાંઇ ફેર નથી. 01:27:35.040 --> 01:27:37.936 ઉત્તર :- તત્ત્વાર્થસૂત્રકારે જે કહ્યું એ સત્ય છે. 01:27:37.960 --> 01:27:40.800 મુમુક્ષુ :- કેવી વાત કરી છે એણે. उपयोगो लक्षणम् (તત્ત્વાર્થસૂત્ર, અધ્યાય ૨ , સૂત્ર ૮). 01:27:40.800 --> 01:27:49.216 ૧૭-૧૮ ગાથામાં પણ ઉપયોગમાં આત્મા જાણવામાં આવે છે. ઉત્તર:- હાં! 01:27:49.240 --> 01:27:55.056 મુમુક્ષુ:- કેટલી સ્પષ્ટ ચોખી વાત કરી છે. ઉત્તર:- પોતે પોતાને જાણવારૂપે પરિણમી રહ્યો છે. પરિણામી છે આત્મા બોલો! 01:27:55.080 --> 01:28:01.816 મુમુક્ષુ:- એનો પરિણામ લીધો છે. ઉત્તર:- લીધો છે, ત્યારે! એ જ્ઞેય છે. એ જ્ઞેય અનાદિ અનંત છે. 01:28:01.840 --> 01:28:07.176 એ ૧૭-૧૮ ગાથાનો જે ભાવ છે એ અનાદિ અનંત છે. મુમુક્ષુ:- વસ્તુની સ્થિતિ એવી છે. 01:28:07.200 --> 01:28:12.216 ઉત્તર:- વસ્તુની સ્થિતિ એવી છે કે ઉપયોગમાં આત્માનો અનુભવ થાય છે, આહાહા! એ જ્ઞેય છે. 01:28:12.240 --> 01:28:17.936 એ જ્ઞેય અનાદિઅનંત છે. સ્વીકાર ન કરે તો એની ભૂલ છે. એ અલગ વાત છે. 01:28:17.960 --> 01:28:38.816 એ તો અલગ વ્યક્તિગત વાત થઈ ગઈ. વ્યક્તિગત. સમસ્તીગત શું છે? વસ્તુનું સ્વરૂપ. બસ! 01:28:38.840 --> 01:28:44.656 મુમુક્ષુ:- આમાં કેટલા બધા ન્યાયો છે. उत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तं सत् એ અનાદિ અનંત છેને ? 01:28:44.680 --> 01:28:48.776 ઉત્તર:- गुणपर्ययवत् द्रवयम् પણ .. મુમુક્ષુ:- અનાદિ અનંત છે.