શ્રી નિયમસારજી પરમાગમ શાસ્ત્ર છે. એનો શુદ્ધભાવ અધિકાર. 00:04:09.344 --> 00:04:18.840 અર્થાત્ શુદ્ધાત્માનો અધિકાર અથવા ઉપાદેયનો અધિકાર છે. 00:04:18.864 --> 00:04:24.616 આત્મા ઉપાદેય છે એવો આત્મા, આત્માને ઉપાદેય છે એવો અધિકાર છે. 00:04:24.640 --> 00:04:37.976 એની ગાથા ૪૯ પૂરી થઈ એના પછીનો એક શ્લોક છે સમયસારનો એ આવે છે. 00:04:38.000 --> 00:04:52.056
જોકે વ્યવહારનય આ પ્રથમ ભૂમિકામાં જેમણે પગ મૂક્યો છે. એવા જીવોને, અરેરે! હસ્તાવલંબરૂપ ભલે હોય, શું કહે છે? 00:04:52.080 --> 00:05:02.920 જોકે વ્યવહારનય એટલે ગુણ-ગુણીનો ભેદ, જ્ઞાન તે આત્મા, દર્શન તે આત્મા, એમ પ્રથમ અનુભવ પહેલા, 00:05:03.080 --> 00:05:17.456 અનુમાનમાં શુદ્ધાત્માનો નિર્ણય કરવાની ભૂમિકા જ્યારે હોય ત્યારે ભલે એ વ્યવહારનયનું અવલંબન લઈને નિશ્ચય સુધી નિર્ણય કરે. 00:05:17.480 --> 00:05:26.176 તો પ્રથમ ભૂમિકામાં જેમણે પગ મૂક્યો છે એટલે જેને સમ્યગ્દર્શન પ્રાપ્ત થવાનો કાળ પાકી ગયો છે, 00:05:26.200 --> 00:05:34.096 એવા જીવને પ્રથમ જ્ઞાન તે આત્મા, દેખે તે આત્મા, જાણે તે આત્મા, 00:05:34.120 --> 00:05:43.696 એના દ્વારા એ દલીલ કરે છે એવા જીવોને પણ, અરેરે! હસ્તાવલંબરૂપ ભલે હોય. 00:05:43.720 --> 00:05:49.856
જેમ સીડી ઉપર ચડતાં, ચડી ન શકાતું હોય તો ટેકો લે છે. 00:05:49.880 --> 00:05:57.936 ચૌદ પગથિયાની સીડી, ટેકો લે છે પણ એ ટેકા લઈને પણ ટેકો છોડીને આગળ વધે છે. 00:05:57.960 --> 00:06:06.536 ટેકો છોડવા માટે છે. ટેકો લઈને ટેકા પાસે ઊભો રહે તો આગળ વધે નહીં. 00:06:06.560 --> 00:06:14.136 એમ, જે શુદ્ધાત્માના સ્વરૂપને જાણતો નથી એવો અનાદિનો અજ્ઞાની જીવ, 00:06:14.160 --> 00:06:23.536 પ્રથમ ભૂમિકામાં ભલે જાણે તે આત્મા, દેખે તે આત્મા, જાણનાર આત્મા છે કરનાર નથી. 00:06:23.560 --> 00:06:32.576 જાણનારો જણાય છે, એવા ભેદથી ભલે નિર્ણય કરે પણ અરેરે! આહાહા! 00:06:32.600 --> 00:06:41.656 અને હસ્તાવલંબ તુલ્ય ભલે કહ્યો હોય; ટેકારૂપ ભલે વ્યવહારનયને નિશ્ચય સુધી પહોંચવા કહ્યો હોય, 00:06:41.680 --> 00:06:52.856
તોપણ, જે જીવો ચૈતન્યચમત્કાર માત્ર, પરથી રહિત એવા પરમ પદાર્થને અંતરંગમાં દેખે છે. 00:06:52.880 --> 00:07:03.176 એ ભેદનું લક્ષ છોડીને અભેદમાં જાય છે. એવા જીવને એ વ્યવહારનય કાંઇ પ્રયોજનવાન નથી. 00:07:03.200 --> 00:07:09.696 વ્યવહારનય કાંઇ નથી. એટલે અભેદની દ્રષ્ટિમાં ભેદ દેખાતો નથી. 00:07:09.720 --> 00:07:18.376 ભેદ દ્વારા નિર્ણય થાય છે. પણ ભેદ દ્વારા આત્માનો પ્રત્યક્ષ અનુભવ થતો નથી. 00:07:18.400 --> 00:07:31.696 ભેદ દ્વારા જેમકે, જીવવસ્તુ ઉપયોગ લક્ષણ વડે જીવને જાણે છે. એમ જ્ઞાન દ્વારા આત્મા જણાય છે. 00:07:31.720 --> 00:07:43.736 એવો ભેદ ભલે પ્રથમ આવ્યો પણ જ્યાં એ સાક્ષાત્ અભેદનો અનુભવ થાય છે, ત્યાં એ ભેદનું લક્ષ છૂટી અભેદ થઈ જાય છે. 00:07:43.760 --> 00:07:52.896
ત્યારે અરે! અરે! ખેદની વાત છે કે જ્યારે આત્મા પ્રત્યક્ષ અનુભવ કરે છે ત્યારે વ્યવહારનય કાંઇ નથી. 00:07:52.920 --> 00:08:03.536 એટલે વ્યવહારનું લક્ષ છૂટી જાય છે. ભેદનું લક્ષ છૂટી અભેદનું લક્ષ થાય છે. અરેરે! ખેદની વાત છે! ખેદ, આહાહા! 00:08:03.560 --> 00:08:09.336 આ ભેદ દ્વારા અભેદનું અનુમાન કરવું એ ખેદ છે, એ સારું નથી. 00:08:09.360 --> 00:08:16.936 ઉપયોગમાં ઉપયોગ છે એ ખેદની વાત છે. 00:08:16.960 --> 00:08:28.320 રાગમાં તો આત્મા છે નહીં, દેહમાં તો આત્મા છે નહીં, એ તો વ્યવહાર જ નથી. આહાહા! 00:08:28.480 --> 00:08:36.216 એમાં તો નિશ્ચયસ્વરૂપનું અનુમાન પણ થતું નથી. એમાં તો અજ્ઞાન દ્રઢ થઈ જાય છે. 00:08:36.240 --> 00:08:43.176 પણ ઉપયોગમાં ઉપયોગ છે, અને ઉપયોગમાં ક્રોધાદિ નથી, 00:08:43.200 --> 00:08:53.136 એવા ભેદજ્ઞાનનો વિચાર કરી, ભેદ દ્વારા અભેદનું અનુમાન કરે છે અરેરે! એ પણ ખેદની વાત છે. 00:08:53.160 --> 00:08:56.496
એ પણ વિકલ્પ છે, એમાં આત્માનો અનુભવ નથી. 00:08:56.520 --> 00:09:08.336 પણ એ ભેદનું લક્ષ છોડીને, જ્યારે પ્રત્યક્ષ જ્ઞાયક ચિદાનંદ ભગવાન આત્માને અંતરમાં દેખે છે, ત્યારે તે સમયે વ્યવહારનય કાંઇ નથી. 00:09:08.360 --> 00:09:12.376 એટલે કે ભેદનું લક્ષ છૂટી જાય છે, આહાહા! 00:09:12.400 --> 00:09:29.016 તોપણ જે જીવો ચૈતન્યચમત્કારમાત્ર, પરથી રહિત અને પરિણામથી રહિત. પરિણામ માત્ર પર છે, પરભાવ છે અને પરદ્રવ્યો છે, અહાહા!. 00:09:29.040 --> 00:09:34.576 આ જ્ઞાન તે આત્મા' એ જ્ઞાન પરદ્રવ્ય છે. 00:09:34.600 --> 00:09:43.816 એ જ્ઞાન પર્યાય પણ પરદ્રવ્ય છે અને ગુણ એ પણ પરદ્રવ્ય છે. 00:09:43.840 --> 00:09:51.456 કેમકે ગુણીમાં ગુણનો ભેદ કર્યો તો તેને પરદ્રવ્ય કહેવામાં આવે છે. 00:09:51.480 --> 00:10:01.336
૨૫૨ માં આવ્યું છે. શું કહ્યું? કે ઉપયોગમાં ઉપયોગ છે એટલે જ્ઞાનની પર્યાયમાં આત્મા છે. 00:10:01.360 --> 00:10:05.296 એ તો પર્યાય છે, એ પર્યાયથી તો આત્મા રહિત છે. 00:10:05.320 --> 00:10:17.336 પણ જ્ઞાન તે આત્મા, એવો ગુણનો ભેદ કરે છે એમાં પણ આત્માનો અનુભવ થતો નથી. એ પણ વિકલ્પ છે 00:10:17.360 --> 00:10:26.296 અરે! અરે! પણ સીધો અનુભવ થતો નથી એટલે આત્માર્થી જીવને, મોક્ષાર્થી જીવને, 00:10:26.320 --> 00:10:33.096 સમ્યક્ સન્મુખ જીવને આટલો ભેદ દ્વારા અભેદના નિર્ણયનો કાળ આવે છે. 00:10:33.120 --> 00:10:44.576 તો પણ જ્યારે અભેદમાં પહોંચે છે, આહાહા! ત્યારે જ્ઞાન તે આત્મા એવા ભેદ અને ભેદના લક્ષવાળો વિકલ્પ 00:10:44.600 --> 00:10:51.376 અને ઇન્દ્રિયજ્ઞાન, અનુમાન જ્ઞાન, માનસિક જ્ઞાનનો અભાવ થઈને અનુભવ થાય છે, આહાહા! 00:10:51.400 --> 00:10:54.696 તે સમયે વ્યવહારનય કાંઇ નથી, આહાહા! 00:10:54.720 --> 00:11:04.336
તે સમયે વ્યવહારનય કાંઇ નથી અને જ્યાંસુધી અભેદમાં ન પહોંચે ત્યાંસુધી ભેદની અધિકતા ન હોય. 00:11:04.360 --> 00:11:13.656 જ્ઞાન તે આત્માનો વિચાર આવે પણ સમજે કે જ્ઞાન તે આત્મા નથી. 00:11:13.680 --> 00:11:18.936 જ્ઞાનગુણ પણ પરદ્રવ્ય છે અને જ્ઞાન ઉપયોગ પણ પરદ્રવ્ય છે. 00:11:18.960 --> 00:11:26.536 એ ક્યાં લખ્યું હશે? કે જ્ઞાનગુણ પરદ્રવ્ય છે એ ૨૫૨ કળશમાં લખ્યું છે, કળશ ટીકાકારે. 00:11:26.560 --> 00:11:34.336 અને ઉપયોગ પરદ્રવ્ય છે એ ક્યાં લખ્યું છે? કે ૫૦ નંબરની ગાથામાં હમણાં આજ આવવાનું છે, આહાહા! 00:11:34.360 --> 00:11:37.496
પર્યાય માત્ર પરદ્રવ્ય છે. આવશે હમણાં. 00:11:37.520 --> 00:11:45.776 એ ગુણભેદ અને પર્યાયભેદને ઓળંગી અને અભેદ, સામાન્ય, ટાંકોત્કીર્ણ, આહાહા! 00:11:45.800 --> 00:11:51.456 એ દ્રષ્ટિમાં જ્ઞાયક અભેદ સામાન્ય જણાય છે, બીજું કાંઇ હવે જણાતું નથી. 00:11:51.480 --> 00:12:00.536 એ સમયે જયારે આવે છે ત્યારે ભેદરૂપ વ્યવહાર હોતો નથી. એટલે વ્યવહાર કાંઇ છે નહીં. 00:12:00.560 --> 00:12:07.016 વ્યવહારનો લોપ થઈ ગયો. કે વ્યવહારનો લોપ કરો છો? કે હાં! (વ્યવહારનો) લોપ કર તો નિશ્ચયની પ્રાપ્તિ થશે. 00:12:07.040 --> 00:12:13.176 જ્યાંસુધી વ્યવહારમાં ઊભો રહીશ ત્યાંસુધી નિશ્ચય હાથમાં નહીં આવે. 00:12:13.200 --> 00:12:18.336 લોપ કરો છો? કે હાં! સર્વજ્ઞ ભગવાને લોપ કરવાનું કહ્યું છે. 00:12:18.360 --> 00:12:27.096 એમ લખે છે વ્યવહારનય કાંઇ નથી. અનુભવના કાળે ભેદનું લક્ષ છૂટી જાય છે. એ કળશ થયો. 00:12:27.120 --> 00:12:30.856
હવે બીજો કળશ, આહાહા! 00:12:30.880 --> 00:12:42.256 આ પાંચ નંબરના કળશમાં કળશ ટીકાકારે આ ભેદ દ્વારા અભેદનું અનુમાન થાય છે, એ વાત એણે લીધી છે. 00:12:42.280 --> 00:12:47.416 કળશ ટીકાકારે પાંચ નંબરના કળશમાં એમ લીધું છે. 00:12:47.440 --> 00:12:50.936 દેહ તે આત્મા અને રાગ તે આત્મા એ તો છે જ નહીં વાત. 00:12:50.960 --> 00:13:00.536 એ તો સ્થૂળ બિલકુલ જે અજાણ હોય તત્વનો, એના માટે મોક્ષમાર્ગ પ્રકાશક કર્તાએ પણ લીધું છે. અને લઈ શકાય છે. 00:13:00.560 --> 00:13:07.856 પણ જ્યારે અધ્યાત્મની વાતમાં આવ્યો ત્યારે ગુણ અને ગુણીનો ભેદ તેટલો વ્યવહાર છે. 00:13:07.880 --> 00:13:18.416 રાગ અભેદનો ભેદ નથી, માટે રાગ આત્માને અનુભવમાં તો કામ નથી આવતો પણ અનુમાનમાંએ કામ નથી આવતો. 00:13:18.440 --> 00:13:27.336 આહાહા! કેમકે રાગ તો જડ છે. જડ દ્વારા આત્માનું અનુમાન ન થાય. જ્ઞાન દ્વારા આત્માનું અનુમાન થાય. 00:13:27.360 --> 00:13:35.616 અનુભવ વખતે ગુણભેદ પણ દેખાતો નથી. વ્યવહારનય કાંઇ નથી, આહાહા! વ્યવહારનય છે જ નહીં, આહાહા! 00:13:35.640 --> 00:13:47.776
હવે, ૭૩ નંબરનો કળશ. ટીકાકાર પોતે કહે છે. હવે ઓલો અમૃતચંદ્રાચાર્યનો શ્લોકનો આધાર આપે છે. 00:13:47.800 --> 00:13:59.096 સમયસારની આત્મખ્યાતિ નામની ટીકામાં પાંચમા શ્લોક દ્વારા, લ્યો! આ એ જ શ્લોક છે. પાંચમો શ્લોક. 00:13:59.120 --> 00:14:04.496 ...એ જ નીકળ્યો. પાંચમો શ્લોક સમયસારમાં છેને? એ જ છે. 00:14:04.520 --> 00:14:10.656 પણ એનો વધારે સારો અર્થ ખોલ્યો છે. કળશ ટીકાકારે. સારો અર્થ કર્યો છે. 00:14:10.680 --> 00:14:17.696
મુમુક્ષુ:- એમાં લીધું છે, ગુણ ગુણીનો ભેદ એ જ્ઞાન ઉપજવાનું એક અંશ છે. ઉત્તર:- અંશ છે. અંગ છે-અંગ છે. 00:14:17.720 --> 00:14:21.936 તો પણ અનુભવકાળમાં કાંઇ નથી. 00:14:21.960 --> 00:14:28.576 એ કળશ, જ્યારે બાબુભાઇ ફતેહપુરવાળા સંઘ લઈને દક્ષિણમાં ગયા હતા 00:14:28.600 --> 00:14:35.656 અને ગુરુદેવ ત્યાં બેંગલોર પધાર્યા, ત્યારે હું પણ ત્યાં હતો બેંગલોર પ્રતિષ્ઠા વખતે, 00:14:35.680 --> 00:14:43.296 ત્યારે આખો સંઘ આવ્યો તો અને સવારના બાબુભાઇએ કહયું કે 00:14:43.320 --> 00:14:51.016 તમે આ કાંઈક લ્યો સવારના, કલાક, કારણ કે અહીંયા પ્રવૃત્તિ તો બીજી કાંઇ હોય નહીં. 00:14:51.040 --> 00:14:56.096
એટલે ગુરુદેવના વ્યાખ્યાન પછી મેં આ પાંચમો કળશ લીધો હતો. 00:14:56.120 --> 00:15:09.536 એ પાંચમો કળશ લીધો ત્યારે હીરાભાઈ દહેગામવાળા બોલ્યા, કે જાત્રા, આટલો ટાઈમ જાત્રા પછી આજે સંતોષ થયો. 00:15:09.560 --> 00:15:22.896 પાંચમો કળશ. કળશ ટીકામાંથી લીધું હતું. ‘ગુણ-ગુણીનો ભેદ પણ એ જ્ઞાન ઉપજવાનું એક અંગ છે.’ 00:15:22.920 --> 00:15:28.296 વ્યવહાર – વ્યવહાર અંગ, આહાહા! એ વ્યવહાર છે. 00:15:28.320 --> 00:15:36.536 રાગ ને દેહ ને કર્મ, એતો વ્યવહાર છે જ નહીં કેમકે એ જાત જુદી છે, કજાત છે. 00:15:36.560 --> 00:15:40.056
મુમુક્ષુ:- એ તો ભિન્ન વસ્તુ છે.
ઉત્તર:- એ તો ભિન્ન વસ્તુ છે. એ તો જડ છે. 00:15:40.080 --> 00:15:45.576 જડમાં ચેતનનું અનુમાન ક્યાંથી થાય? અનુભવ તો ન થાય પણ અનુમાન ન થાય. 00:15:45.600 --> 00:15:56.016 અનુમાન થાય, ગળી તે સાકર, ઘોળી તે સાકર, પીળું તે સોનું. એના દ્વારા સોનાનું અનુમાન થઈ શકે. 00:15:56.040 --> 00:16:00.776 એમ જ્ઞાન તે આત્મા, જાણે તે આત્મા, દેખે તે આત્મા, આહાહા! 00:16:00.800 --> 00:16:13.976 ‘जानूँ मैं जाननहारा, देखूँ मैं देखनहारा', એટલો ભેદ આવે એ પણ અનુભવના કાળે વ્યવહાર કાંઇ છે જ નહીં, 00:16:14.000 --> 00:16:21.696 આહાહા! ૭૩ નંબરનો કળશ, બોલો બેન. 00:16:21.720 --> 00:16:40.256
शुद्धनिश्चयनयेन विमुक्तौ
संसृतावपि च नास्ति विशेषः। 00:16:40.280 --> 00:16:58.056
एवमेव खलु तत्त्वविचारे
शुद्धतत्त्वरसिकाः प्रवदन्ति ।।७३।। 00:16:58.080 --> 00:17:10.096
૪૮ નંબરની ગાથાનો જે આપણે જે સ્વાધ્યાય થયો કે સંસારી જીવ અને સિદ્ધ જીવમાં કાંઇ તફાવત નથી એનો લગતો જ આ એક કળશ છે. 00:17:10.120 --> 00:17:20.736
શુદ્ધનિશ્ચયનયથી એટલે જ્ઞાનને અંતરમાં વાળીને શુદ્ધ આત્માને જ્યારે જોવામાં આવે છે ત્યારે,આહાહા! 00:17:20.760 --> 00:17:27.136 મારામાં અને સિદ્ધમાં કાંઇ તફાવત મને લાગતો નથી, આહાહા! 00:17:27.160 --> 00:17:33.856 શાસ્ત્ર સન્મુખના જ્ઞાનથી તફાવત લાગશે. વિકલ્પથી તફાવત લાગશે. 00:17:33.880 --> 00:17:39.896 ઇન્દ્રિયજ્ઞાનથી તફાવત લાગશે. અનુમાનમાં ઊભો રહેશે તો તફાવત લાગશે. 00:17:39.920 --> 00:17:48.616 પણ શુદ્ધ નિશ્ચયનયથી એટલે જ્ઞાનને અંદરમાં વાળીને, એ ઉપયોગને ઉપયોગમાં જોડતાં શુદ્ધઉપયોગ થાય, 00:17:48.640 --> 00:17:58.656 ઉપયોગને ઉપયોગમાં જોડતાં, ઉપયોગમાં ઉપયોગ તો છે, પણ ઉપયોગને ઉપયોગમાં જ્યારે જોડી દયે છે, 00:17:58.680 --> 00:18:06.536 ત્યારે શુદ્ધ ઉપયોગની દશા થઈ, ત્યારે શુદ્ધ નિશ્ચયનયથી જોવામાં આવે તો, જોઉં છું મારા આત્માને, 00:18:06.560 --> 00:18:13.336 તો મારામાં અને સિદ્ધમાં કાંઇ તફાવત અત્યારે મને લાગતો નથી, આહાહા! 00:18:13.360 --> 00:18:23.256 જેવો સિદ્ધનો આત્મા, તેવો મારો આત્મા, અને જેવો નિગોદમાં, એવો સિદ્ધમાં, અને એવો મારામાં, કાંઇ તફાવત નથી. 00:18:23.280 --> 00:18:26.976 કાલે બોલ્યા તા શ્લોક, આહાહા! નિગોદ મંજાર, શું? 00:18:27.000 --> 00:18:35.736
મુમુક્ષુ :- जो निगोद में सो ही मुझमें सो ही मोक्ष मँझार, निश्चय भेद कछु है नाहीं, भेद गिने संसार। 00:18:35.760 --> 00:18:39.736
ઉત્તર :- कछु है नाहीं, भेद गिने (संसार)। 00:18:39.760 --> 00:18:51.496 નિગોદમાં, સિદ્ધમાં અને પોતામાં ભેદ નથી, છતાં ભેદ ગણે તો સંસાર, એટલે મિથ્યાત્વ, અજ્ઞાન, આહાહા! 00:18:51.520 --> 00:19:00.776 ત્રણે જગ્યાએ આત્મા તો ચિદાનંદ જ્ઞાયક પરમાત્મા બિરાજમાન છે. એ કહે છે. 00:19:00.800 --> 00:19:10.576 શુદ્ધનિશ્ચયનયથી એટલે અંતર્મુખ જ્ઞાયક તરફ નજર કરીને, ઉપયોગમાં ઉપયોગને જોડીને, 00:19:10.600 --> 00:19:14.216 એકાગ્ર થઈને શુદ્ધ ઉપયોગ દશા પ્રગટ થાય 00:19:14.240 --> 00:19:25.856 એવી દશામાં જોવામાં આવે તો મુક્તિમાં, મોક્ષમાં, તેમજ સંસારમાં, આહાહા! તફાવત નથી. 00:19:25.880 --> 00:19:33.216 એ બે પર્યાયનો તફાવત છે પણ બેયની પર્યાયમાં શુદ્ધાત્મા છે, એમાં તફાવત નથી, આહાહા! 00:19:33.240 --> 00:19:39.256 સોનાના બે ઘાટ હોય સોનાના, એક બંગડી અને એક હાર. 00:19:39.280 --> 00:19:51.136 પણ એ બંગડીનો ઘાટ અને હારનો ઘાટ ન જુઓ તો બેયમાં સોનું-સોનું જ છે, ઘાટ દેખાતો નથી. 00:19:51.160 --> 00:19:59.376 એમ ભગવાન આત્મામાં દ્રષ્ટિ અંદરમાં ગઈ, મારામાં અને મોક્ષમા કાંઇ મને તફાવત નથી. 00:19:59.400 --> 00:20:09.016 કેમકે અભેદના લક્ષ જતાં પોતાના પરિણામનો ભેદ દેખાતો નથી અને સિદ્ધ પર્યાયનો ભેદ પણ દેખાતો નથી. 00:20:09.040 --> 00:20:17.256 બેય સરખા છે, આહાહા! સિદ્ધ પરમાત્મા, એનો આત્મા અને મારો આત્મા બેય સરખા છે. 00:20:17.280 --> 00:20:22.096 એના જેવો હું છું પછી મારા જેવા એ છે. 00:20:22.120 --> 00:20:32.616
એના જેવો હું છું પ્રથમ, નિમિત્ત નમૂનો. હે ભગવાન! આપના જેવો જ મારો સ્વભાવ છે. 00:20:32.640 --> 00:20:39.656 અને જ્યાં અનુભવ કર્યો અને અનુભવની બહાર નીકળ્યો અરે! મારા જેવા આપ છો. 00:20:39.680 --> 00:20:47.496 આપના જેવો હું નહીં. જેવો મારો આત્મા છેને એવા આપ છો. 00:20:47.520 --> 00:20:51.656 ઉપાદાનનું જોર જોઈ લેજો. નિમિત્ત ગૌણ થઈ ગયું. 00:20:51.680 --> 00:20:55.416 પહેલા નિમિત્તની મુખ્યતાથી, આહાહા! 00:20:55.440 --> 00:21:04.936 બાળક હતો, ત્યાં સુધી, અનુભવ નહોતો ત્યાં સુધી પ્રભુ! જેવા આપ પરમાત્મા છોને એવો હું છું, આહાહા! 00:21:04.960 --> 00:21:19.856 પછી જ્યાં અનુભવ થયો, અરે! આહાહા! આજ તો મને, આપના જેવો અનુભવ થયો તો હું જેવો છું એવા આપ છો, આહાહા! આખી વાત ફરી. 00:21:19.880 --> 00:21:36.376
'શુદ્ધ નિશ્ચયનયથી મુક્તિમાં જ તેમજ સંસારમાં તફાવત નથી;’ તફાવત ગિને સંસારી, તફાવત ગિને તે (સંસારી). 00:21:36.400 --> 00:21:42.336 શું કહો છો? આ નિગોદમાં અને સિદ્ધના આત્મામાં કાંઇ તફાવત નથી? 00:21:42.360 --> 00:21:48.256 આત્મામાં તફાવત નથી, એમ અમે કહીએ છીએ. અમારી વાત ધ્યાન દઈને જરા સાંભળ. 00:21:48.280 --> 00:21:54.376 પર્યાયમાં તફાવત નથી, એમ અમે કહેતા નથી. તું સાંભળતો જ નથી. 00:21:54.400 --> 00:22:00.536 અમે પર્યાયમાં તફાવત નથી એવું અમારી વાણી ક્યાં નીકળી? 00:22:00.560 --> 00:22:09.216 અમે કહીએ છીએ કે બેયના આત્મામાં તફાવત નથી, આહાહા! અનાત્મામાં ભલે તફાવત હોય પણ આત્મામાં તફાવત નથી. 00:22:09.240 --> 00:22:14.736
પરદ્રવ્યમાં ભલે તફાવત હો, પણ સ્વદ્રવ્યમાં તફાવત નથી. આહાહા! 00:22:14.760 --> 00:22:18.296 સિદ્ધની પર્યાય પણ પરદ્રવ્ય અને અહીંની પર્યાય પણ પરદ્રવ્ય. 00:22:18.320 --> 00:22:22.856 પરદ્રવ્યમાં ભલે તફાવત હોય પણ સ્વદ્રવ્યમાં મને અને એને તફાવત નથી. 00:22:22.880 --> 00:22:34.536 તફાવત ગિને એટલે સંસારી. સામાન્યને જોને? અહીંનું સામાન્ય અને ત્યાંનું સામાન્ય બેય સરખું છે. 00:22:34.560 --> 00:22:39.776 પછી જરાક જ્ઞાન લંબાવીશ તો પર્યાય પણ તને સરખી દેખાશે, આહાહા! 00:22:39.800 --> 00:22:51.096 શુદ્ધનયથી મુક્તિમાં તેમ જ સંસારમાં તફાવત નથી. આમ જ ખરેખર, તત્ત્વ વિચારતાં 00:22:51.120 --> 00:22:54.816 એટલે તત્ત્વનો અનુભવ કરતાં, વિચારતાં એટલે અનુભવ, 00:22:54.840 --> 00:23:01.936 'કર વિચાર તો પામ' જ્ઞાન વિચાર એટલે જ્ઞાન, અતીન્દ્રિય જ્ઞાન. વિચાર એટલે માનસિક જ્ઞાન નહીં. 00:23:01.960 --> 00:23:09.296
તત્ત્વ વિચારતાં (-પરમાર્થ વસ્તુ સ્વરૂપનો વિચાર અથવા નિરૂપણ કરતાં), 00:23:09.320 --> 00:23:17.896 અથવા અનુભવ કરતાં, શુદ્ધ તત્ત્વના રસિક પુરુષો કહે છે. ૭૩. મારામાં અને મુક્તિમાં તફાવત નથી. 00:23:17.920 --> 00:23:28.936 જેવો મારો આત્મા છે, આહાહા! બે પ્રકારના સોના છે. એક બંગડીનો અને એક પોંચીનો. બેયમાં સોનામાં તફાવત નથી. 00:23:28.960 --> 00:23:39.216 પણ તફાવત દેખાય છેને? તું એકવાર મારી વાત સાંભળ, કે સોનામાં તફાવત નથી. 00:23:39.240 --> 00:23:45.856 મેં એમ ક્યાં કહ્યું કે ઘાટમાં તફાવત નથી. તું ઘાટને સોનું માની રહ્યો છો. 00:23:45.880 --> 00:23:57.536 અમે તો કહીએ કે સોનામાં ઘાટ હોય નહીં તેથી બેય સોનું સરખું છે. ઘાટને ન જો. સોનાને સામાન્યને જો બેયમાં, આહાહા! 00:23:57.560 --> 00:24:02.856
મુમુક્ષુ:- કેમકે ઘાટ તે સોનું નથી.
ઉત્તર:- નથી, આહાહા! 00:24:02.880 --> 00:24:12.016 (-પરમાર્થ સ્વરૂપ વિચાર કરતાં, નિરૂપણ કરતાં) શુદ્ધ તત્ત્વના રસિક પુરુષો, આહાહા! 00:24:12.040 --> 00:24:21.336 શુદ્ધાત્માના રસિલા, અનુભવી પુરુષો, આમ કહે છે કે અમારામાં અને સિદ્ધમાં કોઈ તફાવત નથી. 00:24:21.360 --> 00:24:28.216 હે ભવ્ય આત્માઓ! તમે તમારી પર્યાયને અને સિદ્ધની પર્યાયને ન જુઓ. 00:24:28.240 --> 00:24:34.656 તમારી પર્યાય ગૌણ કરો અને એની પર્યાય પણ ગૌણ કરો, 00:24:34.680 --> 00:24:39.496 તો બેયનો આત્મા સમાન સિદ્ધ જેવો અત્યારે બિરાજમાન છે. 00:24:39.520 --> 00:24:47.376 લ્યો! આટલી વાત થઈ. હવે ૫૦ નંબરની આવે છે, ગાથા ઊંચામાં ઊંચી છે. આહાહા! 00:24:47.400 --> 00:24:54.976 આ વખતનું કલોસન્ગ (closing) થાય છે. બે મહિના થયા. 00:24:55.000 --> 00:25:08.296 આપણે, પરમ દિવસે જવાનું છે, એટલે હરખજમણ છે, હરખજમણ. બે મહિના પછી હરખજમણ આવે છે. આહાહા! 00:25:08.320 --> 00:25:20.576 હરખજમણ કહેવાયને? અહાહા! હરખજમણમાં બદામનો મેસૂબ, લોટનો મેસૂબ નહીં ને અડદિયા જામનગરના નહીં, આહાહા! 00:25:20.600 --> 00:25:29.236 શારદાબેનનો મેસૂબ નહીં, લોટનો ચણાનો. 00:25:29.360 --> 00:25:38.976 આ તો બદામના મેસૂબની અત્યારે વાત ચાલે છે. ઇ મેસૂબ બનાવીને લઈ આવે છે ને આ અડદિયા લાવે છે ... આહાહા! 00:25:39.000 --> 00:25:45.576
પ્રભુ સાંભળ! તારા ભવના અંતની વાત હું કરું છું. ધ્યાન દઈને સાંભળજે. 00:25:45.600 --> 00:25:50.856 તું પર્યાય પર નજર રાખીશ, તો આ નહીં સમજાય તને. 00:25:50.880 --> 00:25:56.176 પર્યાયને ગૌણ કર. પર્યાયને પર્યાયમાં રહેવા દે. 00:25:56.200 --> 00:26:03.176 પર્યાયની અસ્તિ પણ મારામાં નાસ્તિ. એવી મારી અસ્તિ. અસ્તિ ઉપર આવી જાને. 00:26:03.200 --> 00:26:13.776 અસ્તિની મસ્તી તને, આહાહા! એવી ૫૦ નંબરની ગાથા, બદામના મેસૂબની. હરખજમણની ગાથા આવે છે. 00:26:13.800 --> 00:26:31.536
पुव्वुत्तसयलभावा परदव्वं परसहावमिदि हेयं।
सगदव्वमुवादेयं अंतरतच्चं हवे अप्पा।।५०।। 00:26:31.560 --> 00:26:55.376
પૂર્વોક્ત ભાવો પર-દરવ પરભાવ, તેથી હેય છે;
આત્મા જ છે આદેય, અંતઃતત્વરૂપ નિજદ્રવ્ય જે. ૫૦. 00:26:55.400 --> 00:27:04.776
આહાહા! એક શુદ્ધાત્મા ઉપાદેય છે. બાકી બધા પરભાવો હોવાથી પરદ્રવ્ય છે, પ્રભુ! 00:27:04.800 --> 00:27:16.736 અન્વયાર્થ:- પૂર્વોકત સર્વ ભાવો, આહાહા! ચાર ભાવો મુખ્યપણે, ઉદય, ઉપશમ, ક્ષય, અને ક્ષયોપશમ, અહાહા! 00:27:16.760 --> 00:27:26.056 એ, પૂર્વોકત સર્વ ભાવો પરસ્વભાવો છે. આત્મસ્વભાવો નથી. આત્માનો સ્વભાવ નથી. 00:27:26.080 --> 00:27:33.056 પરિણામને પરસ્વભાવ કહે છે. અને ત્રિકાળી દ્રવ્યને સ્વસ્વભાવ કહે છે 00:27:33.080 --> 00:27:44.976 અને પર પર્યાયો પરસ્વભાવ હોવાથી, એ પરદ્રવ્ય છે, આહાહા! અને પરદ્રવ્ય છે તેથી હેય છે. 00:27:45.000 --> 00:27:52.776 પરસ્વભાવ છે, પરભાવ છે, પરભાવ હોવાથી પરદ્રવ્ય છે, પરદ્રવ્ય હોવાથી હેય છે. 00:27:52.800 --> 00:28:00.656 એનું લક્ષ કરવા યોગ નથી. હેય છે એનો અર્થ શું? કે એનું જાણવું બંધ કરી દે, આહાહા! 00:28:00.680 --> 00:28:08.616
પરિણામ છે પણ પરિણામની સામે જોવાનું બંધ કરી દે, એનું નામ હેય. 00:28:08.640 --> 00:28:15.736 એ પર્યાયને કટકો કરીને અલોકમાં પાર્સલ કરી દેવો પોષ્ટ ઓફિસમાં જઈને, એમ નથી કહેવાનો આશય. 00:28:15.760 --> 00:28:18.576 પરિણામને પરિણામમાં રહેવા દે, આહાહા! 00:28:18.600 --> 00:28:24.456 પરદ્રવ્યને પરદ્રવ્યમાં રહેવા દે અને સ્વદ્રવ્યનું અવલંબન લઈ લે, આહાહા! 00:28:24.480 --> 00:28:30.856 દેહને દેહમાં રહેવા દે. કર્મને કર્મમાં રહેવા દે, એ તો સ્થૂળ. 00:28:30.880 --> 00:28:37.896 પણ પરિણામ જે પ્રગટ થાય છે સમયે-સમયે, એ પ્રગટ થાય છે એ પરભાવ છે. 00:28:37.920 --> 00:28:45.216 અને પ્રગટ થાય છે માટે તે પરદ્રવ્ય છે. અને જે પ્રગટ છે તે સ્વદ્રવ્ય છે, આહાહા! 00:28:45.240 --> 00:28:50.536 એક પ્રગટ છે અને અનેક ભાવો પ્રગટ થાય છે. 00:28:50.560 --> 00:28:57.936 પ્રગટ થાય ને નાશ થાય, પ્રગટ થાય ને નાશ થાય, પ્રગટ થાય ને નાશ થાય અને એક પ્રગટ છે-છે-છે-છે, અવિનાશી. આહાહા! 00:28:57.960 --> 00:29:08.376
તેથી હેય છે. અંત:તત્ત્વ એવું સ્વદ્રવ્ય લ્યો! પરદ્રવ્ય અને સ્વદ્રવ્યની વહેંચણી. 00:29:08.400 --> 00:29:14.296 સ્વદ્રવ્ય અને પરદ્રવ્યની વહેંચણી, વિભાવ, આહાહા! 00:29:14.320 --> 00:29:25.736 અંત:તત્ત્વ એવું સ્વદ્રવ્ય-આત્મા-ઉપાદેય છે. એ સાતે તત્ત્વના સમૂહને પરદ્રવ્ય કહ્યું હતું. 00:29:25.760 --> 00:29:35.816 તો કાઢો ૩૮મી ગાથા. જરા જોઈ લઈએ. આની સાથે મેળવવા જેવી છે? ૩૮ ને ૫૦ બેય ગાથામાં માલ બધો ભર્યો છે, આહાહા! 00:29:35.840 --> 00:29:55.696 જીવાદિ બાહ્યતત્ત્વ હેય છે; આહાહા! જીવાદિ બાહ્યતત્ત્વ હેય છે; 00:29:55.720 --> 00:30:03.736 કર્મોપાધિજનિત ગુણપર્યાયોથી વ્યતિરિકત રહિત આત્મા આત્માને ઉપાદેય છે. આહાહા! 00:30:03.760 --> 00:30:17.736
ટીકાકાર કહે છે:- જીવાદિ સાત તત્ત્વોનો સમૂહ પરદ્રવ્ય હોવાને લીધે, મોક્ષની પર્યાય પરદ્રવ્ય છે. 00:30:17.760 --> 00:30:28.936 તારો શુભભાવ તો ક્યાંયનો ક્યાંય રહ્યો, આહાહા! આ જાત્રા અને ભગવાનની પુજા અને દાન અને શિયળ(-શીલ) અને તપ અને 00:30:28.960 --> 00:30:39.456 બ્રહ્મચર્ય અને સામાયિક અને પ્રતિક્રમણ, પ્રત્યાખ્યાન અને આલોચના આહાહા! એતો શુભભાવ છે, પ્રભુ! 00:30:39.480 --> 00:30:43.776 એતો શુભભાવ તો પરદ્રવ્ય છે, હેય છે 00:30:43.800 --> 00:30:49.256 પણ સંવર, નિર્જરા અને મોક્ષની પર્યાયના જે ભેદો ઉત્પન્ન થાય છે, 00:30:49.280 --> 00:30:58.416 એ પણ, આહાહા! બહિર્તત્ત્વ હોવાને કારણે પરદ્રવ્ય છે અને પરદ્રવ્ય હોવાને કારણે ઉપાદેય નથી, એટલે હેય છે, આહાહા! 00:30:58.440 --> 00:31:05.016 કુંદકુંદ ભગવાને હેય કહ્યું આણે કહ્યું ઉપાદેય નથી. એકની એક વાત. 00:31:05.040 --> 00:31:11.856
હેય છે એમ કહ્યું, જુઓ! છેને ૩૮ મી ગાથામાં, જીવાદિ બાહ્ય તત્ત્વ હેય છે. 00:31:11.880 --> 00:31:15.976 કુંદકુંદ ભગવાને હેય કહ્યું. ટીકાકાર શું કહે છે? 00:31:16.000 --> 00:31:23.336 કે જીવાદિ સાત તત્ત્વોનો સમૂહ પરદ્રવ્ય હોવાને લીધે ખરેખર ઉપાદેય નથી, આહાહા! 00:31:23.360 --> 00:31:39.856 બોલો! સમ્યગ્દર્શનની પ્રાપ્તિનો નવતત્ત્વ નિમિત છે. ઉપાદાન નથી. શું કહ્યું? 00:31:39.880 --> 00:31:48.416 'तत्त्वार्थश्रद्धानं सम्यग्दर्शनम्’, નવતત્ત્વનું શ્રદ્ધાન તેને સમ્યગ્દર્શન કહેવામાં આવે છે, 00:31:48.440 --> 00:31:55.216 પણ સાત તત્ત્વ અથવા નવ પદાર્થ એ ઉપાદાન નથી, એનો આશ્રય કરવા યોગ્ય નથી. 00:31:55.240 --> 00:32:00.816 એ નિમિત્ત છે અને ત્રિકાળીસ્વભાવ ઉપાદાન છે. 00:32:00.840 --> 00:32:07.576 પર્યાય છે તે નિમિત્ત છે. નિમિત્ત એટલે સંયોગ છે, સ્વભાવ નથી. 00:32:07.600 --> 00:32:13.976
બહિર્તત્ત્વ હોવાને કારણે એ સંયોગ છે અને અંત:તત્ત્વ તે સ્વભાવ છે. 00:32:14.000 --> 00:32:20.976 એક સ્વભાવ છે અને એક પરભાવ છે. એક અંત:તત્ત્વ છે અને એક બહિર્તત્ત્વ છે. 00:32:21.000 --> 00:32:26.856 એક શુદ્ધાત્મા ઉપાદેય છે અને સાત તત્ત્વોના ભેદો હેય છે, આહાહા! 00:32:26.880 --> 00:32:36.736 અંદરને અંદરમાં છે. સાત તત્ત્વ નિમિત્ત છે. નિમિત્ત એટલે પરયોગને નિમિત્ત કહેવામાં આવે છે. 00:32:36.760 --> 00:32:42.976 પરિણામનું નામ નિમિત્ત છે. દ્રવ્યનું નામ ઉપાદાન છે. 00:32:43.000 --> 00:32:51.656 અહીંયાં પર્યાયને ક્ષણિક ઉપાદાન કહેતા નથી. કેમકે એ પરદ્રવ્ય છે માટે ક્ષણિક ઉપાદાન નથી. 00:32:51.680 --> 00:32:59.216
મુમુક્ષુ:- બરાબર! પરદ્રવ્યને જ નિમિત્ત કહેવાય.
ઉત્તર:- આ તો હરખજમણ છે આજની. 00:32:59.240 --> 00:33:10.136 ગોસરભાઈ કહે એકદમ જેટલું સૂક્ષ્મ હોય ને એટલું હવે કહી દેજો. 00:33:10.160 --> 00:33:20.856 પછી ત્યારે યોગ થાય ન થાય, એ તો, આહાહા! સ્વકાળને આધીન છે. આત્માને આધીન નથી, આહાહા! 00:33:20.880 --> 00:33:30.096 રહસ્યપૂર્ણ ચિઠ્ઠીમાં લખે છે: મળવું થાય ન થાય, એ તો પ્રારબ્ધ આધીન છે પણ પત્ર તો લખતા રહેજો. 00:33:30.120 --> 00:33:42.216 એમ ચિઠ્ઠીમાં છે, આહાહા! એમ મળવું તો થાય કે ન થાય, પણ અહીંયાં કહે છે કે એક સ્વદ્રવ્ય અને એક પરદ્રવ્ય. 00:33:42.240 --> 00:33:49.776 પણ કોઈ જગ્યાએ એને ક્ષણિક ઉપાદાન કહ્યું છે? અહીંયાં કહે છે કે એ ક્ષણિક ઉપાદાન નથી પણ પરદ્રવ્ય છે. 00:33:49.800 --> 00:33:54.256 અને પરદ્રવ્યને નિમિત્ત કહેવાય અને સ્વદ્રવ્યને ઉપાદાન કહેવાય. 00:33:54.280 --> 00:34:04.976
નવતત્ત્વ એ સંયોગ છે, માટે પરદ્રવ્ય છે. પરદ્રવ્ય છે માટે નિમિત્ત છે પણ ઉપાદાન નથી. 00:34:05.000 --> 00:34:11.096 કેમકે ક્ષણિક ઉપાદાન કહે તો જીવના પરિણામ થઈ જાય અને પરદ્રવ્ય કહે તો નિમિત થઈ જાય. 00:34:11.120 --> 00:34:17.856 આ (ક્લિપ-clip) નિમિત્ત છે, સાંભળજો! આ ઉપાદાન છે કે નિમિત્ત? 00:34:17.880 --> 00:34:26.296 દેવ, ગુરુ, શાસ્ત્ર નિમિત્ત છે કે ઉપાદાન?
મુમુક્ષુ:-- નિમિત.
ઉત્તર:- તો સાત તત્ત્વોનો સમૂહ નિમિત્ત. 00:34:26.320 --> 00:34:32.096 નિમિત્ત શુંકામ-કેમ કહ્યું? કે પરદ્રવ્ય છે, માટે નિમિત્ત, આહાહા! 00:34:32.120 --> 00:34:43.216 ક્ષણિક ઉપાદાન નહીં અત્યારે. અત્યારે નૈમિતિક નહીં અને ક્ષણિક ઉપાદાન પણ નહીં. 00:34:43.240 --> 00:34:50.456 પણ તે પરસ્વભાવ હોવાથી પરદ્રવ્ય છે. એક સ્વદ્રવ્ય અને એક પરદ્રવ્ય. બસ! આહાહા! 00:34:50.480 --> 00:34:59.856 બે ભાગલા થઈ ગયા? બે…(ભાગલા).. એક સ્વદ્રવ્ય અને એક પરિણામ માત્ર પરદ્રવ્ય, આહાહા! 00:34:59.880 --> 00:35:05.296
મુમુક્ષુ:- અધ્યાત્મની મસ્તી છે.
ઉત્તર:- અધ્યાત્મની મસ્તી છે. 00:35:05.320 --> 00:35:14.376
મુમુક્ષુ:- એક માત્ર શુદ્ધ અંત:તત્ત્વ ઊભું રહ્યું.
ઉત્તર:- એક ઊભું રહ્યું, તે સ્વદ્રવ્ય છે અને એ સ્વદ્રવ્ય હોવાથી ઉપાદેય છે. 00:35:14.400 --> 00:35:19.336 પરદ્રવ્ય ઉપાદેય નથી. પરદ્રવ્યને આશ્રયે ધર્મ નહીં થાય. 00:35:19.360 --> 00:35:24.936 જેમ નિમિત્તના આશ્રયે ધર્મ ન થાય એમ સાતતત્ત્વ પરદ્રવ્ય હોવાને કારણે, 00:35:24.960 --> 00:35:28.976 એનું લક્ષ જ્યાં સુધી કરીશ ભેદનું, એ ભેદ છે એ પરદ્રવ્ય છે. 00:35:29.000 --> 00:35:34.736 ભેદ તે જીવના પરિણામ નહીં અને ક્ષણિક ઉપાદાન પણ અત્યારે નહીં, આહાહા! 00:35:34.760 --> 00:35:39.816 અત્યારે તને પરદ્રવ્ય કહે છે. આચાર્ય ભગવાનને મસ્તી ચડી ગઈ છે, આહાહા! 00:35:39.840 --> 00:35:45.656 પરદ્રવ્યને નિમિત્ત કહેવાય. પરદ્રવ્યને ઉપાદાન ન કહેવાય. આહાહા! 00:35:45.680 --> 00:35:52.016 એ પરદ્રવ્ય શું છે, અધ્યાત્મનું? પરિણામ માત્ર પરદ્રવ્ય છે, આહાહા! 00:35:52.040 --> 00:35:59.056
કેમકે પરસ્વભાવો છે. નિમિતે જેમ પર છે એમ પરિણામ પણ પર છે. 00:35:59.080 --> 00:36:04.536 દ્રવ્યને પર્યાયો અડતી નથી, આહાહા! ઉપાદાનને નિમિત અડે નહીં. 00:36:04.560 --> 00:36:10.616 ઉપાદાન ભિન્ન ને નિમિત્ત ભિન્ન. બંને વચ્ચે અત્યંત અભાવ છે, આહાહા! 00:36:10.640 --> 00:36:23.096
મુમુક્ષુ:- દ્રવ્યને પર્યાય ચુંબતી નથી.
ઉત્તર:- ચુંબતી નથી, સ્પર્શતી નથી, અડતી નથી, આહાહા! કેમકે પરદ્રવ્ય છે. 00:36:23.120 --> 00:36:29.936 સ્વદ્રવ્ય ને પરદ્રવ્ય અડી જાય તો સ્વદ્રવ્યનો નાશ થઈ જાય, આહાહા! 00:36:29.960 --> 00:36:39.736 પરદ્રવ્ય છે, તેથી હેય છે અને અંત:તત્ત્વ, અંદરનું તત્ત્વ, આ બધું બહિર્તત્ત્વ છે. 00:36:39.760 --> 00:36:45.536 એવું સ્વદ્રવ્ય-આત્મા ઉપાદેય છે, આહાહા! 00:36:45.560 --> 00:36:56.576
એની ટીકા:- આ હેય-ઉપાદેય. હેય શું ને ઉપાદેય શું? ભેદજ્ઞાનની વાત ચાલે છે, આહાહા! 00:36:56.600 --> 00:37:08.896 અરે! શુભાશુભભાવ બહિર્તત્ત્વ તો હેય છે, આહાહા! પણ અહીંયાં તો કહે સાત તત્ત્વોનો સમૂહ (હેય છે). 00:37:08.920 --> 00:37:20.496 વ્યવહાર રત્નત્રયના પરિણામ તો હેય છે પણ નિશ્ચય રત્નત્રયના પરિણામ પણ પરસ્વભાવ હોવાથી પરદ્રવ્ય છે. 00:37:20.520 --> 00:37:26.216 આહાહા! કોણ કહે સમર્થ આચાર્ય સિવાય? 00:37:26.240 --> 00:37:34.616 અને મહાવિદેહમાં જઇને સાંભળી વાણી, આવી મસ્તી ચડી ગઈ અને લખી નાખ્યા શાસ્ત્રો, ઓહોહોહો! 00:37:34.640 --> 00:37:45.896
પ્રભુ! સાંભળ તારા ઘરની વાત છે. એક સ્વદ્રવ્ય અને એક પરદ્રવ્ય. 00:37:45.920 --> 00:37:51.216 પરદ્રવ્ય અને સ્વદ્રવ્યમાં મિલાન કરીશ માં. કે ક્યાંક અનન્ય લખ્યું છેને? 00:37:51.240 --> 00:37:56.456 એ અનન્ય લખ્યું છે એ વ્યવહાર છે. અન્ય લખ્યું છે એ નિશ્ચય છે. 00:37:56.480 --> 00:38:11.496
આ, એટલે આ ગાથામાં હેય શું અને ઉપાદેય શું? અથવા હેયનો other word હેયનો બીજો શબ્દ, ત્યાગ. 00:38:11.520 --> 00:38:19.896 અને ઉપાદેયનો બીજો શબ્દ, ગ્રહણ. ત્યાજ્ય શું છે અને ગ્રાહ્ય શું છે? 00:38:19.920 --> 00:38:30.376 ગ્રહણ કરવા યોગ્ય શું છે આત્માપણે? આત્માપણે કોને માનવો? આહાહા! અને કોણ આત્મા નથી? 00:38:30.400 --> 00:38:35.256 આત્મા નથી માટે એનું લક્ષ છોડી દેવું. આત્મબુદ્ધિ છોડી દેવી, આહાહા! 00:38:35.280 --> 00:38:47.136 ગ્રહણ-ત્યાગના સ્વરૂપનું કથન છે. જે કોઈ વિભાવગુણપર્યાયો છે, વિશેષ ગુણ નામ પર્યાયો છે, આહાહા! 00:38:47.160 --> 00:39:00.696
દ્રવ્યપર્યાય ન લેતાં ગુણ પર્યાયો લીધી. કેમકે ચાર ભાવ છેને, એ ગુણ પર્યાય છે, વ્યંજનપર્યાય નથી. 00:39:00.720 --> 00:39:07.176 દ્રવ્યને વ્યંજનપર્યાય કહેવાય. વ્યંજનપર્યાય બંધ મોક્ષનું કારણ નથી. 00:39:07.200 --> 00:39:15.616 અને ગુણપર્યાય છે, ચારે અર્થપર્યાય છે, આહાહા! ઉદય-ઉપશમ-ક્ષય ને ક્ષયોપશમ. 00:39:15.640 --> 00:39:22.856 વિભાવ એટલા માટે કે વિશેષ છે, આહાહા! વિભાવ એટલે વિકાર ન લેવો, વિશેષ. 00:39:22.880 --> 00:39:28.376 વિશેષ એટલે ચારે ભાવ એમાં, ક્ષાયિક ભાવ પણ એમાં આવી જાય. 00:39:28.400 --> 00:39:38.976 જે કોઈ વિભાવગુણપર્યાયો છે, છે ખરા પણ સ્વદ્રવ્યપણે છે કે પરદ્રવ્યપણે?
મુમુક્ષુ:- પરદ્રવ્યપણે. 00:39:39.000 --> 00:39:51.056
ઉતર:- આહાહા! આ સમ્યક્દર્શન! પ્રગટ કરવું છે એનું શું કરવું? રહેવા દે. 00:39:51.080 --> 00:40:01.096 પરદ્રવ્યને પ્રગટ કરવાની ભાવના ન હોય, આહાહા! ધ્યાન ધ્યેય બની જશે અને ધ્યેય રહી જશે. 00:40:01.120 --> 00:40:14.696 કહે છે કે એક શુદ્ધાત્મા દેખાય છે, બીજું કાંઇ દેખાતું નથી. અમને તો. 00:40:14.720 --> 00:40:24.496
વિભાવગુણપર્યાયો છે તેવો પૂર્વે (૪૯મી ગાથામાં) વ્યવહારનયના કથન દ્વારા ઉપાદેયપણે કહેવામાં આવ્યા હતા, 00:40:24.520 --> 00:40:29.416 જાણવા માટે, કહેવામાં આવ્યા હતા. જાણવા યોગ્ય છે. 00:40:29.440 --> 00:40:36.256 અહીંયાં કહે છે કે પરદ્રવ્ય જાણવા યોગ્ય પણ નથી, આહાહા!. 00:40:36.280 --> 00:40:42.016 આશ્રય કરવા યોગ્ય તો નથી પણ જાણવા યોગ્ય પણ નથી. 00:40:42.040 --> 00:40:44.696 એને જાણવા જાઈશ તો આત્મા નહીં જણાય. 00:40:44.720 --> 00:40:53.456 જાણવાની વાત તો ૪૯ માં કરી હતી. ઉપાદેયપણે, એટલે જાણવા માટે કહ્યું હતું. 00:40:53.480 --> 00:40:58.616 પરંતુ શુદ્ધનિશ્ચયનયના બળે (શુદ્ધનિશ્ચનયે) તેઓ હેય છે. 00:40:58.640 --> 00:41:04.056 જાણવાલાયક પણ નથી. જાણવાલાયક તો સ્વદ્રવ્ય છે, આહાહા! 00:41:04.080 --> 00:41:07.656 એક જ્ઞાનાનંદ પરમાત્મા! પોતાનો આત્મા 00:41:07.680 --> 00:41:16.856 એ જ્ઞાનમાં જ્ઞેય, ધ્યાનમાં ધ્યેય, આહાહા! અને આચરણમાં એ આચરણ એક જ આત્માનું છે, બીજું કાંઇ છે નહીં. 00:41:16.880 --> 00:41:32.376 તેઓ હેય છે. શુદ્ધનિશ્ચયનયના બળે, આ ખાસ વાત છે. શું કહ્યું? કે આ સાત તત્ત્વના જે ભેદો છે, એ પરભાવ છે અને પરદ્રવ્ય છે. 00:41:32.400 --> 00:41:42.056 એ આ હેય છે, આ હેય છે, આ હેય છે, આ હેય છે, એમ હેય ન થાય. લક્ષ ત્યાં રહેશે? 00:41:42.080 --> 00:41:47.776 પણ શુદ્ધનિશ્ચયનયના બળે એટલે ઉપયોગ ત્યાંથી ફરી જાય છે. 00:41:47.800 --> 00:41:51.976 ભેદ ઉપરથી હટી જાય છે અને જ્યાં અભેદ ઉપર ઉપયોગ આવ્યો, 00:41:52.000 --> 00:41:58.536 ત્યાં જ્ઞેયનું લક્ષ છૂટી ગયું એને હેય થયું કહેવામાં આવે છે. 00:41:58.560 --> 00:42:01.056 એ જ્ઞેય છે ત્યાંસુધી ઉપાદેય છે. 00:42:01.080 --> 00:42:06.416 આત્મા જ્ઞેય થાય અને એ જ્ઞેય ન થાય, એનું નામ હેય છે. 00:42:06.440 --> 00:42:09.496 ફરીને, શું કહ્યું? 00:42:09.520 --> 00:42:17.456
શુદ્ધનિશ્ચયનયના બળે એમ, એવો પાઠ છે, આહાહા! 00:42:17.480 --> 00:42:21.496 નિશ્ચયનયના આશ્રયે વ્યવહારનયનો નિષેધ થઈ શકે છે. 00:42:21.520 --> 00:42:26.176 અધ્ધરથી વ્યવહારનયના લક્ષે વ્યવહારનયનો નિષેધ ન થાય. 00:42:26.200 --> 00:42:29.336 ગ્રહણપૂર્વક ત્યાગ છે. એ સમજાવે છે. 00:42:29.360 --> 00:42:42.336 પરંતુ શુદ્ધનિશ્ચયનયના બળે એટલે અંતર્મુખ ઉપયોગ ગયો અને શુદ્ધાત્મા ઉપાદેયપણે દ્રષ્ટિમાં અનુભવમાં આવ્યો, 00:42:42.360 --> 00:42:55.456 ત્યારે જ્ઞાયક તે હું છું એમ જ્યાં અનુભવ થયો, ત્યાં પર્યાયના ભેદોનું લક્ષ છૂટી ગયું. એનું જાણવું છૂટી ગયું. 00:42:55.480 --> 00:43:05.736 પર્યાયાર્થિકચક્ષુ સર્વથા બંધ થઈ ગયા ને દ્રવ્યાયાર્થિક ચક્ષુ ઉઘડી ગયા, ત્યારે અભેદ દેખાય છે ભેદ દેખાતો નથી. 00:43:05.760 --> 00:43:08.656 અભેદમાં ભેદ અવિદ્યમાન છે, આહાહા! 00:43:08.680 --> 00:43:18.336 અભેદમાં પર્યાયના ભેદો દેખાતા નથી અને ગુણભેદ પણ દેખાતા નથી, આહાહા! 00:43:18.360 --> 00:43:23.776 એકલો અભેદ સામાન્ય-સામાન્યને અવલોકતો અને વિશેષને નહીં અવલોકતો, આહાહા! 00:43:23.800 --> 00:43:29.216
આ ધ્યાનના કાળે આત્મા ઉપાદેય થાય છે. 00:43:29.240 --> 00:43:33.656 ધ્યાનમાં આત્મા ધ્યેય થાય છે, આહાહા! 00:43:33.680 --> 00:43:38.056 ધ્યાનમાં ધ્યેય થાય છે ત્યારે પર્યાય હેય થઈ જાય છે. 00:43:38.080 --> 00:43:46.816 પર્યાય જ્ઞેયપણે રહેતી નથી. પર્યાય જો જ્ઞેયપણે રહે તો હેય ન થાય, ઉપાદેય થઈ જાય. 00:43:46.840 --> 00:43:51.296 આ તો પર્યાયની આંખ ઉઘાડી રાખી. 00:43:51.320 --> 00:43:53.056 રાગ છોડવા યોગ છે, આ રાગ છોડવા યોગ છે. 00:43:53.080 --> 00:43:59.656 આ રાગ (છોડવા યોગ છે), એમ નથી. રાગ જણાતો જ નથી એમાં અંદરમાં જતાં, આહાહા! 00:43:59.680 --> 00:44:10.056
શુદ્ધનિશ્ચયનયના બળે, અંતર અનુભવના બળે, અનુભવના બળે હેય છે, આહાહા! 00:44:10.080 --> 00:44:18.656 શા કારણથી હેય છે? એ હેય કેમ છે? એનું કારણ બતાવે છે. 00:44:18.680 --> 00:44:25.136 કારણ કે તેઓ - હેય છે એનું કારણ બતાવો. હેય શા માટે? 00:44:25.160 --> 00:44:30.816 અમે તો એને આત્મા કહીએ છીએ. સ્વદ્રવ્ય કહીએ છીએ, આહાહા! હેય શા માટે? 00:44:30.840 --> 00:44:34.296 કારણ કે તેઓ પરસ્વભાવો છે. 00:44:34.320 --> 00:44:43.416 એ ચારમાં ક્યાંય પારિણામિક ભાવ લક્ષણ નથી, આહાહા! લક્ષણ ભેદે મોટો ભેદ, આહાહા! 00:44:43.440 --> 00:44:51.656 ભાવ ભેદે-ભેદ, પ્રદેશ ભેદે-ભેદ, લક્ષણ ભેદે-ભેદ, એ ચાર ભાવના પ્રદેશ ભિન્ન છે, આહાહા! 00:44:51.680 --> 00:44:57.816
એલા! પણ રાગના પ્રદેશ તો ભિન્ન, શુદ્ધ પર્યાયના પ્રદેશ (પણ) ભિન્ન, કેમકે પરદ્રવ્ય છે. 00:44:57.840 --> 00:45:00.976 સ્વદ્રવ્ય અને પરદ્રવ્ય એક પ્રદેશી ન હોય. 00:45:01.000 --> 00:45:18.536 સ્વદ્રવ્ય, એનું દ્રવ્ય, ક્ષેત્ર, કાળ, ભાવ ભિન્ન અને પરદ્રવ્ય ક્ષેત્ર, કાળ, ભાવ ભિન્ન. બેય ભિન્ન છે. અધ્યાત્મની પરાકાષ્ઠા છે આ. 00:45:18.560 --> 00:45:26.456 આહાહા! આત્મા પોતે અભેદ અનંત ગુણનો પિંડ તે સ્વદ્રવ્ય છે. 00:45:26.480 --> 00:45:30.936 અસંખ્યાત પ્રદેશી અભેદ એક પ્રદેશ તે સ્વક્ષેત્ર છે. 00:45:30.960 --> 00:45:37.656 એ સ્વકાળ એટલે એની અવસ્થિત સ્થિતિ છે, એ સ્વકાળ. 00:45:37.680 --> 00:45:44.256 અને ભાવ એટલે શક્તિ, આહાહા! એને સ્વભાવ કહેવામાં આવે છે. 00:45:44.280 --> 00:45:48.056 એ સ્વદ્રવ્ય છે. એ સ્વદ્રવ્યના ચાર ભેદ પણ નથી. 00:45:48.080 --> 00:45:54.016 પરદ્રવ્ય તો નથી પણ સ્વદ્રવ્યના ચાર ભેદ તો સમજાવવા માટે શિષ્યોને કહ્યા. 00:45:54.040 --> 00:46:03.016
પણ આત્મા પોતે સ્વદ્રવ્ય, આત્મા પોતે સ્વક્ષેત્ર, આત્મા પોતે સ્વકાળ અને આત્મા પોતે સ્વભાવ. 00:46:03.040 --> 00:46:08.736 એમાં ભેદ-બેદ છે નહીં અને સામે બીજી પર્યાયો છે, એ પરદ્રવ્ય છે. 00:46:08.760 --> 00:46:18.376 પરદ્રવ્ય, પરક્ષેત્ર, પરકાળ અને પરભાવ. પરદ્રવ્ય અને પરભાવ તો ચોખ્ખું આમાં છે. 00:46:18.400 --> 00:46:23.176 પરદ્રવ્ય છે અને પરભાવ છે, એતો (ચોખ્ખું) આમાં લખેલું છે. 00:46:23.200 --> 00:46:30.056 જો પરદ્રવ્ય અને પરભાવ હોય તો એનું ક્ષેત્ર પણ ભિન્ન અને કાળ પણ ભિન્ન હોય. 00:46:30.080 --> 00:46:38.816 આ હરખજમણ ચાલે છે. ભેદજ્ઞાનની પરાકાષ્ઠા છે. 00:46:38.840 --> 00:46:51.656 ભલે ચાર દિ' માટે આવ્યા હોય પણ એક દિ' માં ચાર દિ'નો માલ મળી જાય, એવું છે. પ્રફુલ્લાબેન! 00:46:51.680 --> 00:47:00.056
અરે પ્રભુ! એક વાર વાત તો સાંભળ. આ ભેદજ્ઞાનની વાત તો સાંભળ. 00:47:00.080 --> 00:47:06.056 તારા મકાન અને બાયડી, છોકરા અને કુટુંબ અને પૈસો ટકો તો, આહાહા! 00:47:06.080 --> 00:47:17.136 એને તો અમે પરદ્રવ્યમાં કહેતા નથી કેમકે એ હેય તત્ત્વ નથી. એ તો પૃથ્થક તત્ત્વ હોવાથી, આહાહા! એ તો શું કહીએ? 00:47:17.160 --> 00:47:21.176 એ વ્યવહાર જ્ઞેય કહીએ તો કહીએ, બાકી તો કાંઇ (નથી). આહાહા! 00:47:21.200 --> 00:47:24.976 અહીંયાં તો દ્રવ્ય અને પર્યાય વચ્ચેના ભેદજ્ઞાનની વાત ચાલે છે. 00:47:25.000 --> 00:47:34.136
દ્રવ્ય તે સ્વદ્રવ્ય, સામાન્ય તે સ્વદ્રવ્ય અને વિભાવ-વિશેષ પર્યાયો, એ બધા પરભાવો હોવાથી પરદ્રવ્ય છે. 00:47:34.160 --> 00:47:39.856 પરદ્રવ્યનું કારણ આપ્યું કે પરભાવ હોવાથી પરદ્રવ્ય. 00:47:39.880 --> 00:47:49.416 કેમકે કોઈ તો ઉદયભાવે, કોઈ ઉપશમભાવે, કોઈ ક્ષયોપશમ અને કોઈ ક્ષાયિકભાવ, આત્માની સાથે લક્ષણ મળતું નથી. 00:47:49.440 --> 00:47:59.136
તેઓ પરસ્વભાવો છે, અને તેથી જ, જ કહ્યું છે હોં! 00:47:59.160 --> 00:48:01.936 કારણ આપીને પરદ્રવ્ય સિદ્ધ કર્યું. 00:48:01.960 --> 00:48:07.896 પરદ્રવ્ય છે, એમ નહીં. પરદ્રવ્ય છે, એમ નહીં. 00:48:07.920 --> 00:48:18.536 પરદ્રવ્ય કેમ? કે પરસ્વભાવો છે, આહાહા! એ આત્માના સ્વભાવ નથી. એ આત્માનો વિભાવ છે. 00:48:18.560 --> 00:48:29.336
સમ્યગ્દર્શન છેને? એ આત્માનો વિભાવ છે. હેં? અને વિભાવ હોવાથી તે પરદ્રવ્ય છે. 00:48:29.360 --> 00:48:40.296 આહાહા! ક્યાં લઈ જવા છે, પ્રભુ! આત્મામાં લઈ જવા છે, ભાઈ! તારું સ્વરૂપ આવું છે, બાપુ! આહાહા! 00:48:40.320 --> 00:48:45.136 પર્યાયનું લક્ષ છોડી દે. પર્યાય પ્રગટ કરવી છે, મારે. નહીં થાય. 00:48:45.160 --> 00:48:49.856 પર્યાય પ્રગટ કરવી છે એટલે પરદ્રવ્યનો કર્તા બની ગયો. 00:48:49.880 --> 00:48:53.536 સમ્યગ્દર્શનનો કર્તા તે પરદ્રવ્યનો કર્તા છે. 00:48:53.560 --> 00:48:58.936 લોકાલોકનો કર્તા, સમ્યગ્દર્શનનો કર્તા, આત્મા છે નહીં, અકર્તા છે. આહાહા! 00:48:58.960 --> 00:49:08.296 એને જાણનાર કહેવું એ પણ વ્યવહાર છે. આહાહા! અકારક અને અવેદક આત્મા છે. 00:49:08.320 --> 00:49:13.496 બંધ અને મોક્ષનો કરનાર નથી, પ્રભુ! સાંભળ વાત તારી, આહાહા! 00:49:13.520 --> 00:49:21.976
મોટા ઘરના કહેણ આવ્યા છે, આહાહા! ના પાડીશ માં! 00:49:22.000 --> 00:49:26.576 ગુરુદેવ કહેતા હતા, મોટા ઘરના કહેણ આવ્યા છે. 00:49:26.600 --> 00:49:34.576 કન્યા લઈને આવ્યા છે, મોટા ઘરની તારે ઘરે દેવા માટે. ના પાડીશ માં, આહાહા! 00:49:34.600 --> 00:49:40.896 એમ કુંદકુંદભગવાન કહે છે (કે) સ્વદ્રવ્ય અને પરદ્રવ્યની વહેંચણી અમે કરીએ છીએ. 00:49:40.920 --> 00:49:43.256 અત્યારે ના પાડીશ માં. 00:49:43.280 --> 00:49:51.016 એ કથંચિત્ તો જીવના પરિણામ છે કે નહીં? (નથી) કેમ કે પરદ્રવ્યમાં કથંચિત્ લાગુ પડતું નથી. સર્વથા ભિન્ન છે. 00:49:51.040 --> 00:50:00.616 ધીમે-ધીમે બધી વાત (આવે છે). ધીમે-ધીમે બધી વાત આવે, આહાહા! 00:50:00.640 --> 00:50:04.736 પર્યાય જો કહીએ તો કથંચિત્ ભિન્ન-અભિન્ન તને ભાસે. 00:50:04.760 --> 00:50:10.216 પણ અમે તો એને પર્યાય કહેતા નથી. અમે પરદ્રવ્ય કહીએ છીએ. 00:50:10.240 --> 00:50:17.096 આની (ક્લિપની) સાથે આત્માને કથંચિત્ ભિન્ન-અભિન્નપણું લાગુ પડતું નથી, એ સર્વથા ભિન્ન છે. 00:50:17.120 --> 00:50:28.536 એવી રીતે, પર્યાય માત્ર પરદ્રવ્ય હોવાને કારણે, સર્વથા ભિન્ન છે, અત્યંત ભિન્ન છે, (એવું માનશે) ત્યારે દ્રષ્ટિ પ્રાપ્ત થશે. 00:50:28.560 --> 00:50:38.416 અને દ્રષ્ટિ પ્રાપ્ત થયા પછી તે સંવર, નિર્જરા, મોક્ષના પરિણામ કથંચિત્ ભિન્ન-અભિન્ન એવું જ્ઞાન તને થઈ જશે. આહાહા! 00:50:38.440 --> 00:50:48.456 એવું જ્ઞાન થયા વિના પણ રહેશે નહીં. પણ એવું જ્ઞાન થાય તો પણ એ જ્ઞેય છે. 00:50:48.480 --> 00:50:54.376 એ જ્ઞેયનો મહિમા અને અધિકતા મને આવશે નહીં. આહાહા! 00:50:54.400 --> 00:51:04.976 ફરીથી-ફરીથી. કે સ્વદ્રવ્ય અને પરદ્રવ્યની વહેંચણી જ્યાં કરી, 00:51:05.000 --> 00:51:09.936 પરિણામ માત્રથી લક્ષ છૂટી ગયું અને ભગવાન આત્મામાં લક્ષ આવ્યું. 00:51:09.960 --> 00:51:14.816 દ્રષ્ટિ અભેદમાં ગઈ, અનુભૂતિ થઈ, એ અનુભૂતિ થવાના કાળે, 00:51:14.840 --> 00:51:20.456 અનુભૂતિ કેમ થઈ? કે (પરિણામ માત્ર) પરદ્રવ્ય છે એમ માનવાથી, અનુભૂતિ થઈ. 00:51:20.480 --> 00:51:23.976 એ પરદ્રવ્ય છે એમ માનવાથી અનુભૂતિ જ્યાં થઈ, 00:51:24.000 --> 00:51:26.176 ત્યાં અનુભૂતિથી આત્મા અનન્ય, 00:51:26.200 --> 00:51:32.856 ક્ષણિક અભેદપણે, અનુભવમાં આવ્યો ત્યારે જ્ઞાન પ્રગટ થયું, દ્રષ્ટિની સાથે જ્ઞાન. 00:51:32.880 --> 00:51:38.016 એ જ્ઞાન એમ જાણે છે કે અતીન્દ્રિય આનંદની પર્યાયથી મારો આત્મા સહિત છે. 00:51:38.040 --> 00:51:45.776 પણ સહિત ઉપર વજન નથી, રહિતનું વજન અને સહિતનું હળવેથી જ્ઞાન કરજે. 00:51:45.800 --> 00:51:57.376 એના ઉપર વજન આપીશ નહીં.,આહાહા! હળવેકથી, વજન આપીશ નહીં. અભેદ કથંચિત્ છે, આહાહા! 00:51:57.400 --> 00:52:00.496
સર્વથા ભિન્ન છે એના ઉપર વજન આપ. 00:52:00.520 --> 00:52:07.376 પછી અભેદ-હળવેકથી જોઈ લેજે, જાણી લેજે. કથંચિત્ અભિન્ન છે, દ્રવ્યથી. 00:52:07.400 --> 00:52:13.896 કોઈ સાંભળે નહીં એમ બોલજે. અને સર્વથા અભિન્ન, બધા સાંભળે એ રીતે દાંડી પીટીને કહેજે. 00:52:13.920 --> 00:52:16.696 સ્વદ્રવ્ય-પરદ્રવ્યની ભિન્નતા છે. 00:52:16.720 --> 00:52:28.216
મુમુક્ષુ:- ફરીથી, સ્વતંત્રતાનો ઢંઢેરો. એ જ મકમતાથી.
ઉત્તર:- શું કહ્યું? 00:52:28.240 --> 00:52:33.136 કે જ્યારે સ્વદ્રવ્ય અને પરદ્રવ્યનો વિભાગ ખ્યાલમાં આવ્યો, દ્રષ્ટિ જીવમાં જાય છે, 00:52:33.160 --> 00:52:38.936 અનુભૂતિ થાય છે ત્યારે એ અનુભૂતિથી આત્મા અનન્ય (છે) એવું જ્ઞાન થાય છે. 00:52:38.960 --> 00:52:44.696 એવું શ્રદ્ધાન થતું નથી પણ એવું જ્ઞાન થાય છે. એ જ્ઞાનનું નામ વ્યવહાર છે. 00:52:44.720 --> 00:52:51.296 એ જ્ઞાનનું નામ નિશ્ચય નથી. અન્ય છે તે નિશ્ચય છે, અને અનન્યનું જ્ઞાન તે વ્યવહાર છે. 00:52:51.320 --> 00:53:00.536 એ વ્યવહારને ,આહાહા! હળવેકથી સહિત છે એમ જાણજે અને જોરથી રહિત છે, એમ માનજે. 00:53:00.560 --> 00:53:09.376
માનવામાં જોર કરજે પણ સહિતને જાણવામાં તું એનું જોર આપીશ નહીં, 00:53:09.400 --> 00:53:15.096 કેમકે અનંતગુણથી જે આત્મા સ્વદ્રવ્ય અભેદ છે. આહાહા! 00:53:15.120 --> 00:53:21.456 એમાં એ પર્યાય અભેદ થાય છે ક્ષણિક પણ એ ક્ષણિક અભેદ છે. 00:53:21.480 --> 00:53:28.696 એ અનિત્ય તાદાત્મ્ય છે, નિત્ય તાદાત્મ્ય નથી. કેમકે પર્યાય પલટે છે, આહાહા! 00:53:28.720 --> 00:53:38.296 પલટતી જ્ઞાનને જાણનારું જ્ઞાન પલટે છે પણ દ્રષ્ટિ પલટતી નથી. 00:53:38.320 --> 00:53:42.456 કેમકે (મોટેથી) સર્વથા ભિન્ન, સર્વથા ભિન્ન, સર્વથા ભિન્ન, સર્વથા ભિન્ન, સર્વથા ભિન્ન, 00:53:42.480 --> 00:53:49.576 (શાંતિથી) કથંચિત્ અભિન્ન, કથંચિત્ અભિન્ન, કથંચિત્ અભિન્ન, કથંચિત્ અભિન્ન કેમકે પર્યાય પલટે છે પણ દ્રષ્ટિ પલટતી નથી. 00:53:49.600 --> 00:53:54.616 કેમકે દ્રષ્ટિ તો સર્વથા ભિન્નમાં ગઈ છે, સૂક્ષ્મ વાત છે આ. 00:53:54.640 --> 00:53:58.256
મુમુક્ષુ:- એકદમ બરાબર છે. દ્રષ્ટિના વિષયનું જોર છે, એકમાં.
મુમુક્ષુ:- બંને પડખાનું? 00:53:58.280 --> 00:54:02.536
ઉત્તર:- બંને પડખાનું તું જેમ છે એમ જાણવું જોઈએ. 00:54:02.560 --> 00:54:10.096 હા! સમ્યક્જ્ઞાનમાં જેમ છે તેમ, રહિતનું શ્રદ્ધાન અને સહિતનું જ્ઞાન. 00:54:10.120 --> 00:54:14.856 રહિતનું શ્રદ્ધાન તે નિશ્ચય અને સહિતનું જ્ઞાન તે વ્યવહાર. 00:54:14.880 --> 00:54:20.696 અને વ્યવહાર અભૂતાર્થ અને અસત્યાર્થ જાણજે, આશ્રય કરવા યોગ્ય નથી. આહાહા! 00:54:20.720 --> 00:54:23.296 એ જ્ઞેય થયું તે આશ્રય કરવા યોગ્ય નથી. 00:54:23.320 --> 00:54:33.576 ધ્યેયનો આશ્રય અને જ્ઞેયનું જ્ઞાન. ધ્યેયનું ધ્યાન અને જ્ઞેયનું જ્ઞાન. સમય એક. આહાહા! 00:54:33.600 --> 00:54:40.896
મુમુક્ષુ:- આચાર્ય ભગવાન સુપ્રિમ કોર્ટના જજની જેમ ખુરશી પર બેઠા છે. 00:54:40.920 --> 00:54:50.496
મુમુક્ષુ:- ન્યાય આપ્યો સાચો. દ્રવ્ય-પરદ્રવ્યનો ફેંસલો ચાલે છે. 00:54:50.520 --> 00:54:55.816
ઉત્તર:- ભાઈને ભાવ આવ્યો તે બરોબર છે.
મુમુક્ષુ:- એકદમ ન્યાયવાળો ભાવ આવ્યો. 00:54:55.840 --> 00:55:02.056
ઉત્તર:-એકદમ! ન્યાયથી વાત ચાલે છેને? હેં? વીતરાગી ગાદી છે ને આતો. 00:55:02.080 --> 00:55:08.616 સામું શાસ્ત્ર છેને? પરદ્રવ્ય કહ્યું છે ને? તો પરદ્રવ્યની વ્યાખ્યા થઈને આપણી. આહાહા! 00:55:08.640 --> 00:55:17.816 આમાં લખેલું છેને? સંસ્કૃતમાં છે, સંસ્કૃતમાં છે, પરદ્રવ્ય હોં! છે જુવો જોઈએ? લખેલું છે ક્યાંય? 00:55:17.840 --> 00:55:23.056
મુમુક્ષુ:- परस्वभावत्वात्, अत एव परद्रव्यं भवति। 00:55:23.080 --> 00:55:33.056
ઉત્તર:- આહાહા! परस्वभावत्वात्, अत एव परद्रव्यं भवति। બીજી લીટી છે. સંસ્કૃતની. 00:55:33.080 --> 00:55:36.936
મુમુક્ષુ:- આ કઈ ગાથા?
ઉત્તર:- ૫૦ નંબરની ગાથા. 00:55:36.960 --> 00:55:43.736
મુમુક્ષુ:- નિયમસાર ૫૦ નંબરની.
ઉત્તર: નિયમસાર, શુદ્ધભાવ અધિકાર, ગાથા નંબર ૫૦. 00:55:43.760 --> 00:55:54.016 એમાં સાતે પર્યાયને પરભાવ હોવાથી પરદ્રવ્ય કહ્યું છે, આહાહા! અને અંત:તત્ત્વ એક શુદ્ધાત્મા સ્વદ્રવ્ય છે. 00:55:54.040 --> 00:56:00.976 અને પરદ્રવ્ય હોવાથી કથંચિત્ ભિન્ન-અભિન્ન શ્રદ્ધામાં હોતું નથી. આહાહા! 00:56:01.000 --> 00:56:07.616 સ્વદ્રવ્યને, પરદ્રવ્યને કથંચિત્ ભિન્ન-અભિન્ન લાગુ પડે નહીં. ભિન્ન જ છે. 00:56:07.640 --> 00:56:11.856 પણ એની સાથે એક જ્ઞાન પ્રગટ થાય છે, શ્રુતજ્ઞાન. 00:56:11.880 --> 00:56:21.656 એનો એક અંશ વ્યવહાર છે, એ જાણે છે કે આનંદની પર્યાયથી, સમ્યગ્દર્શનની પર્યાયથી, આત્મા સહિત છે એમ જાણે છે. 00:56:21.680 --> 00:56:30.616 પણ એ જાણવું પલટે છે કેમકે પર્યાય વૃદ્ધિગત થઈને પલટે છે પણ રહિત છે એનું પલટવું નથી. 00:56:30.640 --> 00:56:39.736
શ્રદ્ધાને પલટવાનું પ્રશ્ન નથી. રહિત છે-રહિત છે-રહિત છે, એમ જ આવ્યા કરે. 00:56:39.760 --> 00:56:41.176 ને ઓમાં (જ્ઞાનમાં) સહિત છે, સહિત છે (એમ આવે છે). 00:56:41.200 --> 00:56:48.176 પહેલા ૩૦ ડિગ્રીથી સહિત, પછી ૩૧ ડિગ્રીથી સહિત. શુદ્ધિ-શુદ્ધિની વૃદ્ધિ. 00:56:48.200 --> 00:56:55.496 શુદ્ધિની વૃદ્ધિ વધે છે અને વધતી દશાથી સહિત છે. 00:56:55.520 --> 00:57:08.896 એટલે પર્યાય વધે છે અને વધતી દશાથી સહિત- સહિત-સહિત-સહિત, તો સહિતનો વિષય ફરે છે અને રહિતનો વિષય ફરતો નથી. 00:57:08.920 --> 00:57:25.256 ખ્યાલ આવ્યો? અનુભવ થયો, નિર્જરા થાય છેને, શુદ્ધિની વૃદ્ધિ? 00:57:25.280 --> 00:57:32.896 તો શુદ્ધિની વૃદ્ધિ જે થાય છે, આનંદની વૃદ્ધિ એ પર્યાયથી અનન્ય, સહિત, એમ જ્ઞાન જાણે છે. 00:57:32.920 --> 00:57:36.936 પણ એ જ્ઞાન, વ્યવહાર જ્ઞાનનો વિષય ફરે છે. 00:57:36.960 --> 00:57:41.216 નિશ્ચય જ્ઞાનનો અને શ્રદ્ધાનો વિષય ફરતો નથી. 00:57:41.240 --> 00:57:47.056 ન ફરે તે હું છું. ફરે તે હું નથી. જાણવા માટે છે, આહાહા! 00:57:47.080 --> 00:57:57.536
ગોસરભાઈ! આ દોઢસો નંબરનું સૂતર ગંથાય છે અટાણે, ૧૨૦ નંબરનું નહીં, આહાહા! 00:57:57.560 --> 00:58:09.096 કહ્યું હતું, કે બદામનો મેસુબ છે. આ શારદાબેનનો ચણાના લોટનો મેસુબ નથી. 00:58:09.120 --> 00:58:22.816 ગુરુદેવ કહેતા હતા કે એક શેર લોટમાં બે શેર ઘી, ચણાના લોટમના મેસુબમાં. અને સક્કરપારા થાય છે, 00:58:22.840 --> 00:58:27.936 એક શેર લોટમાં ચાર શેર ઘી સમાઈ જાય છે. એ કહેતા હતા. 00:58:27.960 --> 00:58:34.336 એમણે અનુભવ કર્યો હશે. સક્કરપારા થાય છે. બોલો! એણે તો ઘણું જોયું છે ને, આહાહા! 00:58:34.360 --> 00:58:40.296
અહીંયા તો કહે છે પ્રભુ! એક વાર વાત સંભાળ! તારા શુદ્ધાત્માની વાત તે સાંભળી નથી. 00:58:40.320 --> 00:58:44.096 પર્યાય મારી છે-મારી છે-મારી છે, એમ મમતા છૂટતી નહોતી. 00:58:44.120 --> 00:58:48.256 મમતા છૂટતી નહોતી, એમ્ કુંદકુંદભગવાનને ખબર પડી. 00:58:48.280 --> 00:58:56.176 પરદ્રવ્ય છે, જા! પરદ્રવ્ય! મમતા છૂટી ગઈ. મમતા છૂટી ગઈ. 00:58:56.200 --> 00:59:02.336 આ આશિષ મારો, અરે! એ તો ક્યાંય નો ક્યાંય ગયો, પણ પર્યાય મારી! 00:59:02.360 --> 00:59:08.216 પર્યાય જીવની કે પરદ્રવ્ય છે? જીવને પરિણામ જ ન હોય, લે! 00:59:08.240 --> 00:59:16.096 હવે તો મમતા છોડ! આહાહા! પરિણામ પરદ્રવ્ય છે. મમતા કરીશ માં, આહાહા! 00:59:16.120 --> 00:59:23.776
અદ્દભુત ગાથા છે. અદ્દભુત ગાથા છે. ચમત્કારિક ગાથા છે, આહાહા! 00:59:23.800 --> 00:59:31.816 ૩૮ ગાથા અને આ એક ૫૦ ગાથા અને એક પરમાર્થ પ્રતિક્રમણની પાંચ ગાથા, રતન! આહાહા! 00:59:31.840 --> 00:59:41.176 ટોંચ છે નિયમસારનો, આહાહા! બે ને પાંચ, સાત ગાથા! સપ્તમ ગુણસ્થાન આવી જાય, આહાહા! 00:59:41.200 --> 00:59:50.256 તેઓ પરસ્વભાવો છે. ન્યાય આપ્યો, કે પરદ્રવ્ય કેમ છે? 00:59:50.280 --> 00:59:57.616 પોતે ન્યાય આપ્યો કે પરસ્વભાવ છે માટે અમે એને પરદ્રવ્ય કહીએ છીએ. હવે આગળ. 00:59:57.640 --> 01:00:02.256
સર્વવિભાવગુણપર્યાયોથી રહિત, આહાહા! 01:00:02.280 --> 01:00:07.376 પહેલી લીટીમાં વિભાવગુણપર્યાયો લીધા હતાને, એને પાછું યાદ કરે છે. 01:00:07.400 --> 01:00:13.576 સર્વવિભાવગુણપર્યાયોથી રહિત, આહાહા! રહિત ને સહિત. આહાહા! 01:00:13.600 --> 01:00:18.896 રહિત કાયમી ચીજ છે અને સહિત ફરતી વાત છે. 01:00:18.920 --> 01:00:26.656 સહિત ફરે પણ રહિત ફરે નહીં, આહાહા! સહિતમાં ફરે છે. 01:00:26.680 --> 01:00:35.776 શુદ્ધિની વૃદ્ધિ થતી જાય છેને? પહેલા સમયે સહિત બીજા સમયે સહિત, સહિત, સહિત, એ વ્યવહારનો વિષય ફરે છે. 01:00:35.800 --> 01:00:42.816 અર્થાત્ સાધકને વ્યવહાર જ્ઞાન જે પ્રગટ થાય છે એનો વિષય ફરતો છે. 01:00:42.840 --> 01:00:47.776 અને સાધકને જે નિશ્ચયનય પ્રગટ થઈ છે એનો વિષય ફરતો નથી. 01:00:47.800 --> 01:00:55.256 કેમકે એનો વિષય તો સામાન્ય, સામાન્ય, જ્ઞાયક ચિદાનંદ આત્મા એક છે, આહાહા! એમાં કાંઇ વધઘટ થતી નથી. 01:00:55.280 --> 01:00:59.856 વ્યવહારનયના વિષયમાં ઘટતું નથી પણ વધે છે. 01:00:59.880 --> 01:01:10.376 પણ વધતી દશાને જાણનાર, જ્ઞાનને એ વધતી દશા વધે છે એને ફેરવતા-ફેરવતા, ફેરવવું પડે છે જ્ઞાનને, આહાહા! 01:01:10.400 --> 01:01:17.456 કે ચાલીસ ડિગ્રી થઈ તો બીજા સમયે ચાલીસ ડિગ્રી, એમ નથી, તો એ નિશ્ચય થઈ જાય છે. 01:01:17.480 --> 01:01:21.696 પણ પર્યાય ફરે છે અને જ્ઞાન પણ ફરે છે, માટે વ્યવહાર છે. 01:01:21.720 --> 01:01:25.856 વ્યવહારનય ફરતી વાત કરે છે, નિશ્ચયનય ફરતું નથી. 01:01:25.880 --> 01:01:34.576 અંદરની વાત છે બધી, હાં! બધી! 01:01:34.600 --> 01:01:37.936 શુદ્ધિ વૃદ્ધિ થાય છેને સાધકને? 01:01:37.960 --> 01:01:46.136 એટલે પર્યાય વૃદ્ધિગત થઈને અભેદ થાય છે તો એને જાણનારું જ્ઞાન પણ ફરે છે, આહાહા. 01:01:46.160 --> 01:01:49.056 એ જ્ઞાનનો વિષય એક નથી રહેતો. 01:01:49.080 --> 01:01:54.656 જો એ વ્યવહારનયનો વિષય એક રાખે તો સાધક સિદ્ધ ન થાય. 01:01:54.680 --> 01:02:04.976 બીજું પડખું, વૃદ્ધિગત થાય છે અને વધતી દશાને જ્ઞાન જાણે છે. એ જ્ઞાનનું નામ વ્યવહાર છે. 01:02:05.000 --> 01:02:14.816 ભેદને જાણે તે વ્યવહાર અને અભેદને જાણે તે નિશ્ચય, આહાહા! માલ ભર્યો છે, આમાં તો. 01:02:14.840 --> 01:02:25.296
મુમુક્ષુ:- આપે કહ્યું તું પરદ્રવ્ય ફરે છે. સ્વદ્રવ્ય ફરતો નથી.
ઉત્તર:- ફરે નહીં. પરદ્રવ્ય ફરે. 01:02:25.320 --> 01:02:30.456 અને એને જાણનારું જ્ઞાન પણ ફરે. 01:02:30.480 --> 01:02:35.456 પણ સ્વદ્રવ્યને જાણનારું જ્ઞાન ફરે નહીં કેમ કે સ્વદ્રવ્ય ફરતું નથી. 01:02:35.480 --> 01:02:38.456 સ્વદ્રવ્ય ફરે તો એને જાણનારું જ્ઞાન ફરે. 01:02:38.480 --> 01:02:45.256 સ્વદ્રવ્ય તો એકરૂપ છે અનાદિ અનંત. તો એને જાણનારું જ્ઞાન પણ ફરતું નથી, આહાહા!. 01:02:45.280 --> 01:02:55.576 કોઈ ગાથા છે આ તો! અદ્દભુત ગાથા છે! બહુ ઊંડાણ છે, બહુ, આહાહા! 01:02:55.600 --> 01:03:01.736 આપણે તો શક્તિ નથી આમાં, એટલો ભાવો બ્રહ્માંડના ભર્યા છે. 01:03:01.760 --> 01:03:07.336 આપણે તો શક્તિ અનુસાર, આહાહા! પ્રભુ! અમારી શક્તિ અનુસાર સ્વાધ્યાય કરીએ છીએ. 01:03:07.360 --> 01:03:11.576 આપે તો આમાં લખ્યું છે, ભાવો બ્રહ્માંડના ભર્યા છે, આહાહા! 01:03:11.600 --> 01:03:21.936
તેઓ પરસ્વભાવો છે, અને તેથી જ પરદ્રવ્ય છે. સર્વ વિભાવગુણપર્યાયોથી રહિત,, સર્વ લઈ લીધું. 01:03:21.960 --> 01:03:26.776 વિભાવગુણપર્યાયથી, ચારે પર્યાયથી, કોઈ પણ પર્યાય બાકી નહીં, બધી પર્યાયો. 01:03:26.800 --> 01:03:34.176 પરિણામ માત્રથી રહિત. બંધ-મોક્ષથી રહિત, નવતત્ત્વથી રહિત, પ્રમત્ત-અપ્રમત્તથી રહિત, ચૌદ ગુણસ્થાનથી રહિત. 01:03:34.200 --> 01:03:46.096 શુદ્ધ-અંત:તત્ત્વરૂપં સ્વદ્રવ્ય ઉપાદેય છે, આહાહા! એ ઓલું પરદ્રવ્ય છે, હવે સ્વદ્રવ્ય, સ્વદ્રવ્ય શું? 01:03:46.120 --> 01:03:53.296 કે શુદ્ધ-અંત:તત્ત્વ સ્વરૂપ સ્વદ્રવ્ય ઉપાદેય છે. હવે, એ સ્વદ્રવ્ય શું છે? 01:03:53.320 --> 01:03:56.816 પરદ્રવ્યની વ્યાખ્યા થઈ ગઈ. હવે સ્વદ્રવ્ય શું છે? 01:03:56.840 --> 01:04:04.456 પરદ્રવ્યમાં શું છે અને સ્વદ્રવ્યમાં શું છે? બેય બતાવવું જોઈએને? 01:04:04.480 --> 01:04:11.896
પરદ્રવ્ય એટલે પર્યાય માત્ર પરદ્રવ્ય. અને સ્વદ્રવ્ય કોણ? અને સ્વદ્રવ્યમાં શું? 01:04:11.920 --> 01:04:16.336 ઓમાં સાત તત્ત્વ લીધા. આમાં શું લેશો? સાંભળ! 01:04:16.360 --> 01:04:24.136 ટુંકાણમાં કહી દઈએ. વિસ્તારથી કાલ. કેમકે ભાઈ કાલ જાવાના છે, એટલે ટૂંકામાં કહી દઈએ. ભલે પાંચ મિનિટ મોડું થાય. 01:04:24.160 --> 01:04:31.776 ખરેખર! શું કહ્યું? આ શુદ્ધ-અંત:તત્ત્વ સ્વરૂપ સ્વદ્રવ્ય ઉપાદેય છે. 01:04:31.800 --> 01:04:38.496 હવે હેયની વાત પૂરી થઈ ગઈ. હવે ઉપાદેયની વાત સમજાવે છે. આત્માની વાત. 01:04:38.520 --> 01:04:55.056 ખરેખર સહજજ્ઞાન-સહજદર્શન-સહજચારિત્ર- સહજપરમ વીતરાગ-સુખાત્મક શુદ્ધઅંત:તત્ત્વસ્વરૂપ આ સ્વદ્રવ્યનો આધાર, એટલે આ ગુણોનો આધાર. 01:04:55.080 --> 01:05:03.456
સહજજ્ઞાન એ ગુણ, સહજદર્શન એ ગુણ, સહજચારિત્ર એ ત્રિકાળી ગુણ, સહજપરમવીતરાગ એ સુખ ગુણ, 01:05:03.480 --> 01:05:14.936 એવું શુદ્ધઅંત:તત્ત્વસ્વરૂપ આ સ્વદ્રવ્યનો એટલે આ સ્વગુણોનો આધાર, આહાહા! 01:05:14.960 --> 01:05:20.176 ગુણોનો આધાર ગુણી છે-ગુણોનો આધાર ગુણી છે. 01:05:20.200 --> 01:05:26.696 એ આધાર સહજપરમપારિણામિકભાવલક્ષણ (–સહજ પરમ પારિણામિક ભાવ જેનું લક્ષણ છે એવો) કારણસમયસાર છે. 01:05:26.720 --> 01:05:33.696 આ ગુણીને આધારે ગુણ છે. પર્યાયને આધારે, આહાહા! ગુણો નથી. 01:05:33.720 --> 01:05:41.896 આ જે ગુણો છે એને આધાર હોય તો પરમપારિણામિકભાવલક્ષણ કારણસમયસાર છે. 01:05:41.920 --> 01:05:50.176
સોનું સોનાને આધારે પર્યાય તો નથી કેમકે પર્યાય તો પરદ્રવ્ય છે. પણ સોનું કેવું? 01:05:50.200 --> 01:06:09.016 સોનું કેવું? કે જેમાં ચીકાશ, ભારેપણું, એ જેમાં હોય એ ગુણો છે, એ ગુણોનો આધાર પર્યાય છે કે સોની છે? કે નહીં. ગુણો ગુણને ગુણીને આધારે હોય. 01:06:09.040 --> 01:06:17.336 ગુણ ગુણીને આધારે હોય. મીઠાશ, ગળપણ, એ બધું ગોળને આધારે છે. 01:06:17.360 --> 01:06:27.176 એમ ગુણોને આધાર રૂપ પરમપારિણામિક જેનો સ્વભાવ છે એવો કારણ પરમાત્મા, એને આધારે ગુણો છે. 01:06:27.200 --> 01:06:31.416 તેને સ્વદ્રવ્ય કહેવામાં આવે છે અને એ ઉપાદેય છે. 01:06:31.440 --> 01:06:32.440