આજથી દસ દિવસ સુધી પર્યુષણ પર્વાધિરાજના માંગલિક દિવસો શરૂ થાય છે. 00:01:36.520 --> 00:01:49.296 ગુરુદેવે તો પર્યુષણ પર્વ એટલે, શુદ્ધાત્માની આરાધના કરવી, તેની સેવા કરવી, 00:01:49.320 --> 00:01:57.576 એને અંતર સન્મુખ થઇને અનુભવ કરવો આત્માનો, એનું નામ પર્યુષણ પર્વ કહેવામાં આવે છે. 00:01:57.600 --> 00:02:05.696 દ્રવ્યથી, ક્ષેત્રથી, કાળથી, અને ભાવથી, ચારે તરફથી અંતર્મુખ થઇને, 00:02:05.720 --> 00:02:14.816 અને એના ભેદોને પણ લક્ષમાંથી છોડીને, અભેદ આત્માનો અનુભવ કરવો, આરાધના કરવી, 00:02:14.840 --> 00:02:19.816 આ એનું નામ પર્યુષણ પર્વ કહેવામાં આવે છે. 00:02:19.840 --> 00:02:31.416
અનંત-અનંત કાળથી આત્મા પોતાના સ્વભાવને ભૂલીને વિરાધના કરી રહ્યો છે 00:02:31.440 --> 00:02:36.776 અને વિરાધના કરીને એ અહીંયા જન્મ્યો છે. 00:02:36.800 --> 00:02:42.256 સમ્યગ્દ્રષ્ટિનો જન્મ અહીંયાં થતો નથી. 00:02:42.280 --> 00:02:52.176 અહીંયા જન્મ્યા પછી સમ્યગ્દ્રષ્ટિ થઇ શકે છે પણ એ આવે તો મિથ્યાત્વ લઇને જ અહીંયા આવે છે. 00:02:52.200 --> 00:03:05.936 પૂર્વ ભવમાં સમ્યગ્દર્શન હોય અને એનું આયુષ્ય પૂરું થાય તો એ સ્વર્ગમાં જાય પણ અહીંયા ન આવે, મનુષ્ય તરીકે, એવો નિયમ છે. 00:03:05.960 --> 00:03:18.376 તો અનંત-અનંત કાળથી જે આત્માને ભૂલીને પરને પોતાનું માનવું એનું નામ વિરાધના છે. એનું નામ અપરાધ છે. 00:03:18.400 --> 00:03:28.936
અને પુણ્ય-પાપના પરિણામથી અને ઇન્દ્રિયજ્ઞાનથી ભિન્ન, અતીન્દ્રિય જ્ઞાનમય આત્માનો અનુભવ કરવો, 00:03:28.960 --> 00:03:34.136 એનું નામ આરાધના છે. આ આરાધનાના દિવસો છે. 00:03:34.160 --> 00:03:41.536 એમાં આજે પ્રથમ ઉત્તમ ક્ષમાનો દિવસ છે. 00:03:41.560 --> 00:03:50.376 એના ઉપર પૂજ્ય ગુરુદેવના વ્યાખ્યાનો તો થઇ ચૂક્યા છે. એ થોડું પહેલા એમાંથી લેવામાં આવે છે. 00:03:50.400 --> 00:04:06.016
ઉત્તમ ક્ષમા ધર્મ-દસ લક્ષણ પર્વ.
આજથી દસલક્ષણ પર્વ શરૂ થાય છે. પહેલો દિવસ ઉત્તમ ક્ષમાનો છે. 00:04:06.040 --> 00:04:15.296 ચારિત્ર દશામાં વર્તતા મુનિઓને ઉત્તમ ક્ષમા આદિ દસ પ્રકારના ધર્મો હોય છે. 00:04:15.320 --> 00:04:25.176 એ ઉત્તમ ક્ષમા વગેરેથી ચારિત્રદશા શોભે છે, હોય છે. તે ચારિત્ર મોક્ષનું કારણ છે. 00:04:25.200 --> 00:04:32.216 સમ્યગ્દર્શન અને સમ્યક્જ્ઞાન તે ચારિત્રનું કારણ છે. 00:04:32.240 --> 00:04:38.376 સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાનને મોક્ષમાર્ગમાં કહેવો તે ઉપચાર છે. 00:04:38.400 --> 00:04:46.536 કેમકે જેને સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન થયા હોય તેને સમ્યકચારિત્ર અલ્પકાળે અવશ્ય પ્રગટે છે. 00:04:46.560 --> 00:04:53.016 તેથી સમ્યક્દર્શન થતાં જ મોક્ષમાર્ગ કહેવામાં આવ્યો છે. 00:04:53.040 --> 00:05:02.376 પણ મોક્ષ માટે સાક્ષાત્ કારણ તો વીતરાગી ચારિત્ર, એટલે શુદ્ધોપયોગની દશા. 00:05:02.400 --> 00:05:06.296 શુદ્ધ પરિણતી પણ પરંપરા કારણ છે. 00:05:06.320 --> 00:05:12.096
છઠ્ઠાની પરિણતિ જે શુદ્ધ છે ત્રણ કષાયના અભાવપૂર્વક મુનિરાજની, 00:05:12.120 --> 00:05:18.936 અંદરમાં ભાવલિંગ પ્રગટ થઇ ગયું છે અને બહારમાં દ્રવ્યલિંગ હોય. 00:05:18.960 --> 00:05:30.496 એને વસ્ત્રનો તાણોવાણો ન હોય. એને મોરપીંછી અને કમંડળ ઉપકરણ સહિતના બહારના સાધનો હોય છે. 00:05:30.520 --> 00:05:38.776 એવી કોઇ શુદ્ધોપયોગની દશા સાતમે, આઠમે, નવમે, દસમે, બારમે, 00:05:38.800 --> 00:05:45.936 એને ખરેખર સાક્ષાત મોક્ષનું કારણ કહેવામાં આવે છે. 00:05:45.960 --> 00:05:51.936 ચોથા ગુણસ્થાનથી શુદ્ધપરિણતિ પણ પરંપરા મોક્ષનું કારણ છે 00:05:51.960 --> 00:06:00.416 અને સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન પણ ચોથા-પાંચમાવાળાને પણ પરંપરા મોક્ષનું કારણ છે. 00:06:00.440 --> 00:06:09.136 રાગ તો પરંપરાએ પણ મોક્ષનું કારણ નથી. એ તો વર્તમાનમાં પણ બંધનું કારણ 00:06:09.160 --> 00:06:15.216 અને પરંપરા લંબાવે રાગ, તો પણ એ બંધના કારણરૂપે રહેલો રાગ છે. 00:06:15.240 --> 00:06:21.416
તે ચારિત્ર દશાના ઉત્તમક્ષમા આદિ દસ પ્રકાર છે. 00:06:21.440 --> 00:06:31.216 તે ઉત્તમક્ષમા આદિ દસ પ્રકારના ધર્મની આરાધનાનું પર્વ આજથી શરૂ થાય છે, આહાહા! 00:06:31.240 --> 00:06:44.096 એટલે આ દસ (દિવસ) જે, ૧૦ દિવસ જ છે એટલી જ આરાધના કરવી અને બાકીના દિવસોમાં વિરાધના કરવી, એમ છે નહીં. 00:06:44.120 --> 00:06:52.976 પણ એ બાર મહિનામાં એને અલ્પ ટાઇમ મળ્યો હોય તો આ દસ દિવસમાં પૂરો ટાઇમ કાઢીને 00:06:53.000 --> 00:06:58.136 એની આરાધના કરવાનો ટાઇમ કાઢવો જોઇએ. 00:06:58.160 --> 00:07:06.336 દસ દિવસ તો ખરેખર વેપારથી પણ નિવૃત્તિ લેવી જોઇએ, આહાહા! 00:07:06.360 --> 00:07:13.296 અને એકલી આરાધના સ્વરૂપમાં, સ્વરૂપનો વિચાર અને સ્વરૂપનો અનુભવ કરવાનો પ્રયત્ન 00:07:13.320 --> 00:07:21.736 અને અનુભવ થાય તો વિશેષ ઠરવાનો પ્રયત્ન, એ પ્રકારની આરાધનાના દિવસો છે. 00:07:21.760 --> 00:07:31.416
દસ લક્ષણ પર્વ એટલે મોક્ષની આરાધનાનો મહોત્સવ. આજથી આ મહોત્સવ શરૂ થયો છે. 00:07:31.440 --> 00:07:41.696 ઉત્તમ ક્ષમાની વ્યાખ્યા, ગુરુદેવના શ્રીમુખે થયેલી વ્યાખ્યા છે, આહાહા! 00:07:41.720 --> 00:07:57.256 પંચમકાળમાં આ પુરુષ પાક્યો. જાણે આપણા માટે જ એણે અહીંયા જન્મ લીધો હોય, એવો બનાવ બની ગયો. 00:07:57.280 --> 00:08:06.456 તદ્દન અંધારું હતું, આહાહા! આજનો દિવસો ઉત્તમ ક્ષમાનો ગણાય છે. 00:08:06.480 --> 00:08:16.296 સમ્યગ્દર્શન વગર ઉત્તમ ક્ષમા હોય જ નહીં. લૌકિકમાં શુભભાવને ક્ષમા કહેવાય છે. 00:08:16.320 --> 00:08:28.256 પરસ્પર વેરભાવ થયો હોય તો પરસ્પર ક્ષમા પ્રદાન કરે એટલે એનું મન હળવું થઇ જાય કષાયથી, એ પ્રકારનો શુભભાવ હોય છે. 00:08:28.280 --> 00:08:35.736 એ શુભભાવને ક્ષમા કહેવાય છે તેનો નિષેધ કરવા અહીંયા ઉત્તમ ક્ષમા એમ કહ્યું છે. 00:08:35.760 --> 00:08:44.896
આહાહા! ક્ષમાની આગળ જે "ઉત્તમ" શબ્દ વાપરવામાં આવ્યો છે, લખવામાં આવ્યો છે તે વીતરાગી ક્ષમા છે. 00:08:44.920 --> 00:08:56.936 શુભભાવની ક્ષમા, એ તો બંધનું કારણ છે અને ચારિત્રવંત ધર્માત્માઓને વીતરાગી ક્ષમા હોય છે. 00:08:56.960 --> 00:09:01.856 એ ક્ષમા, એ ચારિત્ર, એ મોક્ષનું કારણ છે. 00:09:01.880 --> 00:09:07.696 પછી કહેશે ચોથે, પાંચમે પણ જઘન્ય એવી ઉત્તમ ક્ષમા હોય છે. 00:09:07.720 --> 00:09:16.416 નિશ્ચયથી પોતાનો આત્મસ્વભાવ ત્રિકાળ જ્ઞાયક મૂર્તિ છે. જાણનાર-જાણનાર-જાણનાર છે. 00:09:16.440 --> 00:09:26.256 તેની ઓળખાણ અને બહુમાન કરવું, આત્માનું, તથા રાગ-દ્વેષ ક્રોધાદિની રૂચિ છોડવી. 00:09:26.280 --> 00:09:32.736
રાગ-દ્વેષને છોડવા એમ કહેતા નથી પણ રાગની રૂચિ છોડવી. 00:09:32.760 --> 00:09:41.376 ઇન્દ્રિયજ્ઞાન છોડવું એમ નહીં પણ ઇન્દ્રિયજ્ઞાનની રૂચિ છોડવી, આહાહા! 00:09:41.400 --> 00:09:46.576 કે ઇન્દ્રિયજ્ઞાન તે જ્ઞાન નથી એમ જાણવું. 00:09:46.600 --> 00:09:52.656 અને રાગ તે એકલા બંધનું કારણ છે પણ મોક્ષનું કારણ નથી એમ જાણવું. 00:09:52.680 --> 00:09:56.536 તે ઉત્તમ ક્ષમાની આરાધના છે. 00:09:56.560 --> 00:10:03.856 આત્મસ્વભાવનો અનાદર કરીને પુણ્ય પાપની રૂચિ કરવી તે તો ક્રોધ છે. 00:10:03.880 --> 00:10:15.816 સ્વભાવને છોડીને પુણ્યની રૂચિ કરવી, શુભભાવ મીઠો લાગે, એ હિતનું કારણ લાગે, એ તો કહે છે કે એ ક્રોધ છે. 00:10:15.840 --> 00:10:19.616 આત્માની અરૂચિ એનું નામ ક્રોધ છે. 00:10:19.640 --> 00:10:28.936 અને આત્મસ્વભાવના આદર વડે પુણ્ય પાપની રૂચિ છોડી દેવી એ ઉત્તમ ક્ષમા છે. 00:10:28.960 --> 00:10:34.296
દસ દિવસને પર્વ કહેવું તે તો ઉપચાર છે. 00:10:34.320 --> 00:10:43.856 આત્માના સ્વભાવની ઓળખાણ પૂર્વક, ચારિત્ર ધર્મની દસ પ્રકારે આરાધના કરવી તે સાધક જીવનું સાચું પર્વ છે. 00:10:43.880 --> 00:10:51.696 પર્વ એટલે આરાધના. તે આરાધનાનો આરોપ કરીને અમુક દિવસને પણ પર્વ કહેવું તે વ્યવહાર છે. 00:10:51.720 --> 00:11:01.056 વળી આત્મા પોતામાં આરાધકભાવ પ્રગટ કરે, નિશ્ચય મોક્ષમાર્ગ, તેને માટે દિવસને વ્યવહારથી પર્વ કહેવાય. 00:11:01.080 --> 00:11:09.816 પણ જેને આત્માનું ભાન નથી, જ્ઞાન નથી, તેને પોતામાં જ પર્વ નથી તો દિવસોમાં ઉપચાર કોનો કરવો? 00:11:09.840 --> 00:11:16.536 એટલે આજે ઉત્તમ ક્ષમાનો પ્રથમ દિવસ છે. વીતરાગી ક્ષમા. 00:11:16.560 --> 00:11:27.576
હવે, એ ચારિત્રના જે દસ ધર્મ કહ્યા, એ વીતરાગી ચારિત્રનું કારણ સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન છે. 00:11:27.600 --> 00:11:38.536 એ સમ્યગ્દર્શન અને જ્ઞાન કેમ પ્રગટ થાય પ્રથમ, એના માટે સમયસારની રચના થઇ ગઇ છે. 00:11:38.560 --> 00:11:47.056 અનાદિ અપ્રતિબુદ્ધ જીવને (માટે છે), મુનિરાજ માટે નથી આ સમયસાર, પણ અનાદિ અજ્ઞાની 00:11:47.080 --> 00:11:55.256 જે પોતાના શુદ્ધાત્માનો અજાણ છે, મિથ્યાદ્રષ્ટિ, વિપરીત દ્રષ્ટિ છે એવા જીવોને પ્રથમ 00:11:55.280 --> 00:12:04.816 ભેદજ્ઞાન કરી, અભેદનો અનુભવ કરી અને સમ્યગ્દર્શન અને જ્ઞાન કેમ પ્રગટ થાય 00:12:04.840 --> 00:12:09.616 એના માટે આ શાસ્ત્રની રચના કરવામાં આવી છે. 00:12:09.640 --> 00:12:17.096 આચાર્ય ભગવાન પોતે જ કહે છે, કે હું એકત્વ-વિભક્ત આત્માની વાત કહીશ. 00:12:17.120 --> 00:12:19.096
હમણાં આપણે ટેપમાં પણ સાંભળ્યું. 00:12:19.120 --> 00:12:32.416 કે રાગાદિથી ભિન્ન જ્ઞાયકનું લક્ષ કરવું અને રાગાદિ પરભાવનું લક્ષ છોડવું, એનું નામ એકત્વ-વિભક્ત કહેવામાં આવે છે. 00:12:32.440 --> 00:12:40.096 અનંતગુણથી આત્મા એકરૂપ છે અને સર્વ પ્રકારના વિભાવભાવથી વિભક્ત નામ ભિન્ન છે. 00:12:40.120 --> 00:12:43.136 એ વિભાવના બે પ્રકાર છે. 00:12:43.160 --> 00:12:51.416 એક રાગને પણ વિભાવ કહેવાય અને એક રાગને જાણનારું જે ઇન્દ્રિયજ્ઞાન, એ પણ વિભાવભાવ છે. 00:12:51.440 --> 00:12:57.696 એ સ્વભાવભાવ નથી કેમકે ઇન્દ્રિયજ્ઞાનનો તો અભાવ થાય છે કેવળજ્ઞાન થાય ત્યારે. 00:12:57.720 --> 00:13:01.016 જો ઇન્દ્રિયજ્ઞાન સ્વભાવ હોય અને રાગ સ્વભાવ હોય 00:13:01.040 --> 00:13:06.976 તો રાગને ઇન્દ્રિયજ્ઞાન બેય રહેવા જોઇએ, પણ રહેતા નથી માટે એ વિભાવ છે. 00:13:07.000 --> 00:13:10.816 નીકળી જાય છે, દ્રવ્યમાં તો એ નથી, 00:13:10.840 --> 00:13:23.696 પણ બહુ ઊંડેથી લાંબો વિચાર કરવામાં આવે તો એ પર્યાયનો પણ સ્વભાવ નથી કેમકે નીકળી જાય છે. 00:13:23.720 --> 00:13:38.336
દ્રવ્યસ્વભાવમાં, અતિન્દ્રિયજ્ઞાનમય આત્મામાં, ઇન્દ્રિયજ્ઞાનનો તો અભાવ છે, સર્વથા અભાવ છે, સર્વથા ભિન્ન છે. કથંચિત્ ભિન્ન-અભિન્ન નથી. 00:13:38.360 --> 00:13:41.616 એમ રાગાદિ સર્વથા ભિન્ન છે આત્મામાં. 00:13:41.640 --> 00:13:45.256 આત્મામાં તો સર્વથા ભિન્ન છે 00:13:45.280 --> 00:13:55.056 પણ એક સમયની પર્યાયમાં જ્યાં સુધી હોય, ત્યાં સુધી એમાં એનો સદ્ભાવ હોય છે. 00:13:55.080 --> 00:13:59.016 શું કહ્યું? અજમેરાભાઇ! 00:13:59.040 --> 00:14:08.216 ભગવાન આત્મામાં તો ઇન્દ્રિયજ્ઞાન અને રાગ, એનો તો ત્રણે કાળ અભાવ છે. 00:14:08.240 --> 00:14:17.576 જ્યારે સદ્ભાવ પર્યાયમાં છે, પરલક્ષી ઉઘાડ ઇન્દ્રિયજ્ઞાનનો અને પરલક્ષી રાગ, 00:14:17.600 --> 00:14:22.976 એનો પર્યાયમાં જ્યાં સુધી સદ્ભાવ છે અજ્ઞાનીને પણ, 00:14:23.000 --> 00:14:36.656 ત્યાં સુધી પણ એ પર્યાયમાં એ ભાવો સમય પૂરતા છે, પણ એ આત્મામાં એનો સર્વથા અભાવ છે. 00:14:36.680 --> 00:14:45.216 એ દ્રવ્યમાં તો નથી અને પર્યાયમાં પણ સમયવર્તી છે, ત્રિકાળવર્તી નથી. 00:14:45.240 --> 00:14:55.096
શું કહ્યું? આ મિથ્યાત્વ છેને? એ પર્યાયમાં પણ ત્રિકાળવર્તી નથી, સમયવર્તી છે. 00:14:55.120 --> 00:14:58.696 મનુભાઇ! આ સમજવા જેવું છે. 00:14:58.720 --> 00:15:07.776 મિથ્યાત્વનો રાગ, ભગવાન જ્ઞાયક પરમાત્મામાં તો એનો અભાવ છે, આહાહા! 00:15:07.800 --> 00:15:21.296 અને પર્યાયમાં સદ્ભાવ છે પણ પર્યાયમાં પણ સમયવર્તી સદ્ભાવ છે. ત્રિકાળવર્તી મિથ્યાત્વ રહેતું નથી. 00:15:21.320 --> 00:15:28.696 અને ઇન્દ્રિયજ્ઞાનનો પણ, છે ત્યાં સુધી પર્યાયમાં સદ્ભાવ છે. 00:15:28.720 --> 00:15:37.696 જરા પર્યાય ધર્મને જો લંબાવીને, દ્રવ્ય પર દ્રષ્ટિ રાખીને, એ શર્ત છે. 00:15:37.720 --> 00:15:44.856 દ્રવ્ય ઉપર દ્રષ્ટિ રાખીને, દ્રવ્યને જોતાં-જોતાં જો પર્યાયને જોઇશને, 00:15:44.880 --> 00:15:49.696 દ્રવ્યને જોતાં-જોતાં જો પર્યાયને જોઇશને, 00:15:49.720 --> 00:16:02.616 તો તને પર્યાયમાં પણ ઇન્દ્રિયજ્ઞાન અને રાગ લાંબો કાળ રહેશે, એમ દેખાતું નથી. એનો અભાવ થઇ જશે એમ દેખાય છે. 00:16:02.640 --> 00:16:05.496 એવા પર્યાયના દર્શન થઇ જાય છે. 00:16:05.520 --> 00:16:16.416
ભગવાનઆત્મામાં તો ઇન્દ્રિયજ્ઞાન, અતીન્દ્રિય જ્ઞાનમય આત્મા છે એમાં પરલક્ષી ઇન્દ્રિયજ્ઞાન ક્યાં છે? 00:16:16.440 --> 00:16:22.176 એ તો વિભાવ છે, એનો તો સ્વભાવમાં ત્રિકાળ અભાવ છે. 00:16:22.200 --> 00:16:32.656 પણ એક સમયની પરલક્ષવાળી, શાસ્ત્રના લક્ષવાળું જે જ્ઞાન, એ શાસ્ત્રના સંબંધવાળું જે જ્ઞાન, 00:16:32.680 --> 00:16:46.056 ઇન્દ્રિયજ્ઞાન, માનસિકજ્ઞાન, એ ઇન્દ્રિયજ્ઞાનનો પણ એક પર્યાયમાં પણ, આહાહા! એ ક્ષણિક તાદાત્મ્ય છે. 00:16:46.080 --> 00:16:57.936 શું કહ્યું? ઇન્દ્રિયજ્ઞાન પણ, અતિન્દ્રિય જ્ઞાનમય ભગવાન આત્મામાં તો એ નથી પણ, પર્યાયમાં છે ત્યાં સુધી છે. 00:16:57.960 --> 00:17:01.376 અને પર્યાયમાં રાગ છે ત્યાં સુધી છે. 00:17:01.400 --> 00:17:09.136 પણ પર્યાયમાં પણ ત્રિકાળ રહે રાગ, અજ્ઞાનીની પર્યાયમાં પણ ત્રિકાળ, 00:17:09.160 --> 00:17:16.136 અનાદિઅનંત રાગ રહે પર્યાયમાં કે પર્યાયમાં ઇન્દ્રિયજ્ઞાન રહે એવો પર્યાયનો સ્વભાવ નથી. 00:17:16.160 --> 00:17:24.456
એકલું સ્વભાવનું લક્ષ કરીને, અરે! અનુભવ પહેલા સ્વભાવનું અધિકતા કરીને, સ્વભાવ ઉપર, આહાહા! 00:17:24.480 --> 00:17:36.616 સ્વભાવને જેાતાં-જોતાં પર્યાયને જોઇશને તો પર્યાયમાં રાગ લંબાતો નહીં દેખાય, ઇન્દ્રિયજ્ઞાન લંબાતું નહીં દેખાય. 00:17:36.640 --> 00:17:40.696 કેવળજ્ઞાન દેખાશે તને, યથાખ્યાતચારિત્ર દેખાશે. 00:17:40.720 --> 00:17:48.576 પર્યાયમાં અત્યારે, હોં! આહાહા! એવો પર્યાયનો સ્વભાવ છે. 00:17:48.600 --> 00:18:00.176 પર્યાયમાં મિથ્યાત્વ રહે? આહાહા! ભલે એક સમય પૂરતો હો પણ ત્રિકાળવર્તી નથી. 00:18:00.200 --> 00:18:04.016
પાણી ઉષ્ણ થાય કેટલો ટાઇમ રહે? થોડા ટાઇમ. 00:18:04.040 --> 00:18:12.056 શરીરમાં તાવ આવે તો કેટલો ટાઇમ? થોડો ટાઇમ, પછી નોર્મલ થઇ જાય છે કે નહીં? 00:18:12.080 --> 00:18:17.696 એ પર્યાયમાં ઉષ્ણતા આવીને? એ ઉષ્ણતા લાંબો ટાઇમ રહેતી નથી. 00:18:17.720 --> 00:18:21.656 એ ડોક્ટરનું કહેવું માને કે ત્રણ દિવસે તાવ ઉતરી જશે. 00:18:21.680 --> 00:18:29.496 જ્ઞાનીઓ કહે છે કે પર્યાયમાં મિથ્યાદર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્ર છે, સમયવર્તી છે, ત્રિકાળવર્તી નથી, માટે નીકળી જશે. 00:18:29.520 --> 00:18:36.616 સ્વભાવનું અવલંબન લેતાં એનો અભાવ ચપટી માત્રમાં થઇ જશે. ક્ષણ માત્રમાં, આહાહા! 00:18:36.640 --> 00:18:45.256
ઉપજે મોહ મોહ વિકલ્પથી સમસ્ત આ સંસાર!
અંતર્મુખ અવલોકતાં, વિલય થતાં નહીં વાર.
આહાહા! 00:18:45.280 --> 00:18:55.096
અનાદિનું મિથ્યાત્વ હતુ. ગણેશભાઇ! એ પર્યાયમાંથી મિથ્યાત્વ જતાં કેટલા દિવસ લાગતા હશે, રમેશ? 00:18:55.120 --> 00:18:59.216
મુમુક્ષુ :- એક ક્ષણ.
ઉત્તર :- એક ક્ષણ, સમય માત્ર. આહાહા! 00:18:59.240 --> 00:19:09.936 મિથ્યાત્વની ચિંતા છોડી દે. આત્માનો સ્વભાવ જેવો છે એવું રટણ કર, આપોઆપ મિથ્યાત્વનો અભાવ થઇ જશે. 00:19:09.960 --> 00:19:17.376 જે સ્વભાવને ભૂલે છે એની પર્યાયમાં રાગ હોય. રાગની રૂચિ કરે ત્યાં સુધી રાગ હોય. 00:19:17.400 --> 00:19:21.336 પણ રાગની રૂચિ છોડીને સ્વભાવનું લક્ષ કરે 00:19:21.360 --> 00:19:28.736 ત્યારે પર્યાયમાં પણ વિભાવભાવનો અભાવ થઇ સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રાણિં મોક્ષમાર્ગ પ્રગટ થાય. 00:19:28.760 --> 00:19:33.496 એવો પર્યાયનો સ્વભાવ છે. પર્યાયમાં લાંબો ટાઇમ નહીં રહે. 00:19:33.520 --> 00:19:43.336
આવા ગુરુ મળ્યા. આવી જિનવાણી તને મળી, આહાહા! આવા સમયસાર આદિ શાસ્ત્ર મળ્યા. 00:19:43.360 --> 00:20:00.536 કુંદકુંદઆચાર્ય અને અમૃતચંદ્રાચાર્ય જેવા સંતો મળ્યા અને એને સમજાવનારા ઉપકારી ગુરુ મળે અને એને સંસાર રહે એમ ન બને. 00:20:00.560 --> 00:20:13.576 આહાહા! ગુરુની ઓળખાણ થાય અને ગુરુ કહે છે એમ કરે અને સંસાર રહે, એમ બનવાનું નથી. 00:20:13.600 --> 00:20:24.216 આહાહા! આરાધનાના દિવસ છેને આતો? હાય! હાય! અમે મિથ્યાદ્રષ્ટિ! અરે! અમે ભગવાન છીએ એમ લ્યોને? 00:20:24.240 --> 00:20:29.896 મિથ્યાદ્રષ્ટિને શું કામ યાદ કરો છો? તમે મિથ્યાદ્રષ્ટિ તો છો નહીં. તમે ભગવાન આત્મા છો. 00:20:29.920 --> 00:20:40.096
ગુરુદેવે શું કહ્યું? ભગવાન આત્મા છે બધાઈ. આહાહા! આ વિભાવને યાદ કરે છે બોલો, આહાહા! 00:20:40.120 --> 00:20:49.936 કોઇ નિર્ધન હોય એવી નિર્ધન દશા કાયમ રહે, એમ છે? આહાહા! 00:20:49.960 --> 00:20:56.496 થોડા ટાઇમમાં સારું થઇ જશે. બ્રાહ્મણ-જ્યોતિષી આવી ને કહે, કે છ મહિનામાં તારો પુણ્યનો ઉદય થશે. 00:20:56.520 --> 00:21:03.536 તો એનું માને અને સંતો કહે છે, વધારેમાં વધારે છ મહિના અભ્યાસ કર તો સમ્યગ્દર્શન થશે. 00:21:03.560 --> 00:21:06.856 એવા મોટા જ્યોતિષીનું તું માનતો નથી, આહાહા! 00:21:06.880 --> 00:21:16.256 ત્રિકાળવર્તી સર્વજ્ઞ ભગવાન અને એના સંતો મોટા જ્યોતિષી છે, હોં એ! અને જ્યોતિષ ફરે નહીં, આહાહા! 00:21:16.280 --> 00:21:25.656
આવા ચારિત્રના દિવસો છે આ. મુનિરાજને ઉત્તમ ક્ષમા હોય છે. 00:21:25.680 --> 00:21:33.936 અહીંયા હવે સમ્યગ્દર્શન કેમ પ્રગટ થાય? એના માટે સર્વવિશુદ્ધજ્ઞાન અધિકાર સમયસારનું છે, 00:21:33.960 --> 00:21:45.936 અને એની ગાથા ૩૭૩થી ૩૮૨, એવી દશ ગાથા લેવાનો ભાવ, સ્વાધ્યાય કરવાનો ભાવ આવ્યો છે. 00:21:45.960 --> 00:21:56.616 એની ઉપર મથાળું છે. ગાથા જે છેને? હરિગીત, એની ઉપર એનું મથાળું. શિર્ષક. 00:21:56.640 --> 00:22:04.576 શું આમાં આવવાનું છે? એ પંડિતજી પોતે લખે છે. જયચંદપડિંત થઇ ગયા, જયપુરમાં. 00:22:04.600 --> 00:22:10.056 પોણા બસ્સો-બસ્સો વર્ષ પહેલા. એણે આ અનુવાદ કર્યો છે. એનું આ લખાણ છે. 00:22:10.080 --> 00:22:18.256
સ્પર્શ, રસ, ગંધ, વર્ણ, રમેશ મળ્યું? 00:22:18.280 --> 00:22:32.816 સ્પર્શ, રસ, ગંધ, વર્ણ અને શબ્દાદિરૂપે પરિણમતાં પુદ્ગલો, આ શબ્દ રૂપે કોણ પરિણમતો હશે? આત્મા કે પુદ્ગલ? 00:22:32.840 --> 00:22:41.256 આહાહા! ત્યાં ગુરુદેવ કહે વાણિયાને વિચાર કરવાનો ટાઇમ મળતો નથી. 00:22:41.280 --> 00:22:47.176 શબ્દરૂપે પુદ્ગલ પરિણમે છે. કિશોરભાઇ! 00:22:47.200 --> 00:22:55.296 આત્મા શબ્દ રૂપે પરિણમતો નથી માટે શબ્દની પર્યાયનો કર્તા આત્મા નથી. આહાહા! 00:22:55.320 --> 00:22:57.896 પુદ્ગલ પરિણમે છે એમ લખ્યું આમાં. 00:22:57.920 --> 00:23:03.536 પરિણમતાં પુદ્ગલો, આત્માને કાંઇ કહેતા નથી કે 'તું અમને જાણ', 00:23:03.560 --> 00:23:13.616 એકદમ ઊંચા પ્રકારની ગાથા છે. અતિન્દ્રિયજ્ઞાનમય આત્મા અને ઇન્દ્રિયજ્ઞાન બે વચ્ચેના ભેદજ્ઞાનનો ફેંસલો છે. 00:23:13.640 --> 00:23:17.936
આત્મા અને રાગ વચ્ચેનો ફેંસલો તો આખા સમયસારમાં, 00:23:17.960 --> 00:23:22.816 આત્મા અને આસ્રવ ભિન્ન છે એ વાત તો ઠેકઠેકાણે આવે છે. 00:23:22.840 --> 00:23:31.296 પણ ઇન્દ્રિયજ્ઞાનથી અતિન્દ્રિયજ્ઞાનમય જ્ઞાયક આત્મા ભિન્ન-ભિન્ન છે, એ બે તત્ત્વ, એ વાત થોડી આવે છે શાસ્ત્રોમાં. 00:23:31.320 --> 00:23:40.656 પણ આવી તો છે. આવી તો છે. સમયસારમાં પણ ઘણી જગ્યાએ છે, આ એક જગ્યાએ નથી, આહાહા! ઘણી જગ્યાએ છે, છૂટી છવાઇ. 00:23:40.680 --> 00:23:53.056
એ વાત કહે છે કે સ્પર્શ આદિ પદાર્થો, શબ્દાદિ પદાર્થો આત્માને કહેતા નથી કે તું અમને જાણ. 00:23:53.080 --> 00:24:04.376 શબ્દ એમ કહેતો નથી કે તું અમને જાણ. ધીરજ, શું કહ્યું? 00:24:04.400 --> 00:24:13.296 શબ્દ એમ કહેતો નથી કે તું અમને જાણ. આ જે શબ્દ નીકળ્યોને, તમારા કાન ઉપર આવ્યોને, કાન સુધી આવે છે એ. 00:24:13.320 --> 00:24:22.656 એનાથી આગળ જતો નથી. કર્ણેન્દ્રિયનો વિષય છે એ. જ્ઞાનનો વિષય નથી. 00:24:22.680 --> 00:24:27.376 સમજાશે ધીમે ધીમે. દસ દિવસ આપણા હાથમાં છે. 00:24:27.400 --> 00:24:35.296 એક દિવસ હોય તો જરા કઠણ પડે. દસ દિવસ છેને એટલે સમજાશે. નહીં સમજાય એ તો કાઢી જ નાખવાનું. 00:24:35.320 --> 00:24:41.136 આમ (ના ના) તો કરવું નહીં. અને સમજ્યા વિના આમ (હા) નહી કરવું. આમ કરવું. 00:24:41.160 --> 00:24:46.936 (સમજવું) બરાબર સમજાય ત્યારે આમ (હા) કરવું. આમ (ના) તો કરીશ મા. 00:24:46.960 --> 00:24:55.496
આ જિનેન્દ્રભગવાનની વાણી, ત્રણ લોકના નાથની વાણી, કુંદકુંદાચાર્ય ભગવાનની વાણી આવી છે. આહાહા! 00:24:55.520 --> 00:25:02.856 કે એમ કહેતા નથી કે 'તું અમને જાણ’, અને આત્મા પણ, ઓલા (પુદ્ગલ) પક્ષથી કહ્યું. હવે આ (જીવ) પક્ષથી વાત કરે છે. 00:25:02.880 --> 00:25:14.936 શબ્દો નીકળે છે, એ એમ કહેતા નથી શબ્દો-જડ, આત્માને એમ કહેતા નથી કે તું મને સાંભળ. 00:25:14.960 --> 00:25:19.148 તું મને જાણ. એમ શબ્દ જડ છે. 00:25:19.172 --> 00:25:27.428 એ કાંઇ કહે આત્માનેકે તું મને જાણ? એમ કહેતા નથી. 00:25:27.452 --> 00:25:29.896 અને અહીંયા (જીવ) પક્ષે વાત કરે છે. 00:25:29.920 --> 00:25:41.656
અને આત્મા પણ પોતાના સ્થાનથી છૂટીને, પોતાને જાણવાનું છોડીને, આહાહા! અમૃત જેવી ગાથા છે. 00:25:41.680 --> 00:25:50.096 આત્મા જ્ઞાનાનંદ પરમાત્મા, એનું લક્ષણ ઉપયોગ છે. ઉપયોગમાં નિરંતર બાળ-ગોપાળ (બધાને) ભગવાન આત્મા એમાં જણાઇ રહ્યો છે. 00:25:50.120 --> 00:25:57.616 એ પોતાને જાણવાનું છોડીને એ શબ્દને જાણવા જતો નથી. 00:25:57.640 --> 00:26:01.496 ત્યારે કોણ એને જાણે છે? એવા પ્રશ્નો ઘણાં આવશે. 00:26:01.520 --> 00:26:09.976 એના પ્રશ્નનો ઉત્તર પણ આમાં બધા આવશે ધીમે-ધીમે-ધીમે. ધીમે ધીમે આવેને? એક સાથે બધી વાત ન થાય. 00:26:10.000 --> 00:26:17.136 બે વાત કરી. શબ્દ એમ કહેતો નથી કે તું મને જાણ. અને આ આત્મા છે, બધાના આત્માની વાત છે હોં! 00:26:17.160 --> 00:26:24.816 આ આત્માનો સ્વભાવ આાત્માને જાણવાનો છે. શબ્દને જાણવાનો નથી. 00:26:24.840 --> 00:26:28.736 શબ્દને જાણવાનો હોય તો-તો શબ્દને જાણે. 00:26:28.760 --> 00:26:36.616 પણ આચાર્ય ભગવાન કહે છે કે શબ્દને જાણનારું જ્ઞાન જુદું ને આત્માને જાણનારું જ્ઞાન જુદું. 00:26:36.640 --> 00:26:43.136 અંદર બે ભાગ પડેલા છે. સાંભળ તું! આહાહા! એકત્વ-વિભક્ત આત્માની વાત હું કહીશ. 00:26:43.160 --> 00:26:49.616 શબ્દ એમ કહેતા નથી કે તું મને સાંભળ 00:26:49.640 --> 00:27:00.976 અને આત્મા પણ પોતાના સ્થાનથી એટલે પોતાને જાણવાનું છોડીને, આહાહા! એને જાણવા જતો નથી. 00:27:01.000 --> 00:27:07.336 એટલે એનું લક્ષ કરીને જાણે એવો આત્મા સ્વભાવ નથી. આહાહા! 00:27:07.360 --> 00:27:20.376 આત્માને જાણવાનું છોડે નહીં અને શબ્દને જાણવા જાય નહીં અને શબ્દ કહેતું નથી કે 'તું અમને જાણ’. આહાહા! 00:27:20.400 --> 00:27:33.496 અંદરમાંથી હા આવી જશે એવી વાત છે આ. કુંદકુંદની વાણી છે. તેમને જાણવા જતો નથી, આહાહા! 00:27:33.520 --> 00:27:37.856
બન્ને તદ્દન સ્વતંત્રપણે પોતપોતાના સ્વભાવથી જ પરિણમે છે. 00:27:37.880 --> 00:27:43.536 પુદ્ગલ શબ્દરૂપે પરિણમે છે અને આત્મા પોતાને જાણવારૂપે પરિણમે છે. 00:27:43.560 --> 00:27:48.376 પોતાને પણ જાણે અને પરને જાણે એવું સ્વરૂપ છે નહીં. 00:27:48.400 --> 00:27:54.736 અમને બધી ખબર છે. આવશે સ્વપરપ્રકાશકનો, ખુલાસો તો આવશે. આવે તો ખરોને, ભાઈ! 00:27:54.760 --> 00:28:00.296 સ્વને જાણે અને શબ્દને પણ જાણે. વ્યવહારે એ બધું આવે છે, શાસ્ત્રમાં આવે છે, તો એનું શું? 00:28:00.320 --> 00:28:10.696 એનો તો ખુલાસો આસ્તે-આસ્તે, ધીમે-ધીમે, આહાહા! ખુલાસા તો બધા આવશે. 00:28:10.720 --> 00:28:18.976 પરમાર્થની વાત એણે સાંભળી નથી. વ્યવહારની વાત બધી એણે સાંભળી છે. વ્યવહાર સાચો લાગ્યો છે. 00:28:19.000 --> 00:28:24.176 આ વ્યવહાર સાચો લાગ્યો (એનું ફળ) સંસાર ચાર ગતિનું દુ:ખ છે. 00:28:24.200 --> 00:28:31.136 જ્યારે વ્યવહાર જૂઠો લાગશે અને નિશ્ચય સાચો લાગશે ત્યારે એને અનુભૂતિ થશે. આહાહા! 00:28:31.160 --> 00:28:39.336 આ કાળમાં અનુભવ થઇ શકે છે. ચારિત્રદશા પણ પંચમકાળમાં આવી શકે છે. છઠ્ઠા-સાતમા સુધી આવી શકે છે. 00:28:39.360 --> 00:28:44.096 શ્રેણી નથી અત્યારે એટલે અરિહંત દશા અત્યારે નથી-નથી. 00:28:44.120 --> 00:28:49.016 તો છઠ્ઠું-સાતમું જો આવી શકે આ પંચમકાળમાં છેડા સુધી, 00:28:49.040 --> 00:28:53.256 તો સમ્યગ્દર્શન અને જ્ઞાન તો સાધારણ છે, ગૃહસ્થોને થઇ શકે છે. 00:28:53.280 --> 00:29:03.296 વેપાર કરવા છતાં હેયાહેયનું, ઘરકામ કરવા છતાં હેયાહેયનું જ્ઞાન, યોગસારમાં લીધું છે. આહાહા! 00:29:03.320 --> 00:29:10.096 સમ્યક્દર્શન માટે નગ્ન થવાની જરૂર નથી. આહાહા! 00:29:10.120 --> 00:29:15.176 ચારિત્ર દશા માટે નગ્ન દશા હોય છે. (મુનિ) એ કપડાવાળા ન હોય. 00:29:15.200 --> 00:29:24.336 પણ અહીંયા તો કહે છે, કપડા મારા નથી ને કપડાને હું જાણતો નથી. હું તો જાણનારને જાણું છું. 00:29:24.360 --> 00:29:27.536 કપડા-કપડામાં રહી જાય છે. દેહ-દેહમાં રહી જાય છે. 00:29:27.560 --> 00:29:33.296 પરાવલંબી જ્ઞાન પરમાં રહી જાય છે અને અનુભૂતિ થઇ જાય છે. આહાહા! ગૃહસ્થીને અનુભવ થાય. 00:29:33.320 --> 00:29:41.816 બન્ને તદ્દન સ્વતંત્રપણે પોતપોાતાના સ્વભાવથી જ પરિણમે છે. 00:29:41.840 --> 00:29:49.496 જડ-પુદ્ગલ શબ્દરૂપે પરિણમે છે અને આત્મા પોતાને જાણવારૂપે પરિણમે છે. આવી (વસ્તુ) સ્થિતિ છે. 00:29:49.520 --> 00:30:00.016 આ સ્થિતિનું વર્ણન છે. આમ આત્મા પરપ્રત્યે ઉદાસીન (- સંબંધ વિનાનો તટસ્થ) છે, આહાહા! 00:30:00.040 --> 00:30:06.296 આત્માને, શબ્દની સાથે જ્ઞાતા-જ્ઞેયના સંબંધનો અભાવ છે. 00:30:06.320 --> 00:30:11.176 એની સાથે જ્ઞાતા-જ્ઞેય સંબંધ ક્યારે થાય? 00:30:11.200 --> 00:30:17.656 કે અહીંથી જ્ઞાતા-જ્ઞેય સંબંધ છૂટે તો એની સાથે જ્ઞાતા-જ્ઞેય સંબંધ થાય. 00:30:17.680 --> 00:30:24.296 આત્મા જ્ઞાતા અને શબ્દની પર્યાય મારું જ્ઞેય, એમ છે નહીં. 00:30:24.320 --> 00:30:29.216 શબ્દની પર્યાય જો જ્ઞેય બનાવીશ તો શબ્દની પર્યાય તારું કર્મ થઈ જશે. 00:30:29.240 --> 00:30:41.896 જે જ્ઞેય થાય એ કર્મ થાય. માટે મારા જ્ઞાનનું જ્ઞેય તો મારો ભગવાન આત્મા છે. મારા જ્ઞાનનું જ્ઞેય શબ્દ નથી. આહાહા! 00:30:41.920 --> 00:30:48.456 આરાધનાના ઊંચા દિવસોમાં બધો ઊંચો જ માલ હોય. 00:30:48.480 --> 00:30:56.976 રોટલા-રોટલી તો રોજ મળે, સમજી ગયા? પણ મિષ્ટાન તો? સારા દિવસે મિષ્ટાન મળે. આ મિષ્ટાન છે. આહાહા! 00:30:57.000 --> 00:31:06.256
કહે છે કે આત્મા પર પ્રત્યે ઉદાસ છે, એવો એનો સ્વભાવ છે. 00:31:06.280 --> 00:31:12.456 પરને લક્ષ કરીને જાણે એવો એનો સ્વભાવ નથી. 00:31:12.480 --> 00:31:17.736 પરપદાર્થનું, લોકાલોક જણાય ભલે, પણ એને જાણે નહીં. 00:31:17.760 --> 00:31:21.656 શબ્દ જણાય ભલે પણ શબ્દને જાણે નહીં. 00:31:21.680 --> 00:31:28.616 સ્વપરપ્રકાશક છેને? બેયનો પ્રતિભાસ થાય છે. 00:31:28.640 --> 00:31:33.736 જ્ઞાનની પર્યાયમાં જ્ઞાયકનો પ્રતિભાસ છે અને શબ્દોનો પ્રતિભાસ તો થાય છે. 00:31:33.760 --> 00:31:38.388 પણ, હું શબ્દને જાણું છું એ અજ્ઞાની બની જાય છે. 00:31:38.412 --> 00:31:41.176 અને જાણનાર જણાય છે એ જ્ઞાની થઇ જાય છે. 00:31:41.200 --> 00:31:48.616 પછી શબ્દનો પ્રતિભાસ થાય છે એમ દેખીને એને વ્યવહારે જાણે છે એમ કહેવાય છે. 00:31:48.640 --> 00:31:54.576 અથવા ઇન્દ્રિયજ્ઞાન એને જાણતું દેખીને આત્મા એને જાણે છે એમ કહેવામાં આવે છે. 00:31:54.600 --> 00:32:05.856
વાત જરા સૂક્ષ્મ છે પણ સમજાય. સૂક્ષ્મનો અર્થ ન સમજાય એવો નથી. સૂક્ષ્મ એટલે ઉપયોગને બીજે ન જવા દેવો. 00:32:05.880 --> 00:32:10.256 અને પોતાની માન્યતાને પોટલું વાળીને એક બાજુ રાખી દેવો. 00:32:10.280 --> 00:32:13.816 પોતાની માન્યતા છેને, ઇન્દ્રિયજ્ઞાનને જ્ઞાન માન્યું છેને? 00:32:13.840 --> 00:32:20.616 ઇન્દ્રિયજ્ઞાન, જ્ઞાન માનીને બેઠો છે. એ જ્ઞેય છે. અજ્ઞાન છે. આહાહા! 00:32:20.640 --> 00:32:28.656 ઇન્દ્રિયજ્ઞાનના ઉદયથી અતિન્દ્રિય જ્ઞાનનો નાશ થાય છે. બાધક તત્ત્વ છે એ, ઘાતક છે. 00:32:28.680 --> 00:32:35.376 અહીંયાં એના પ્રત્યે ઉદાસ તટસ્થ જ્ઞાતા-જ્ઞેયનો સંબંધ તો અહીંયા (આત્મામાં) છે. 00:32:35.400 --> 00:32:42.376 આ જ્ઞાતા ને શબ્દ નીકળે એ મારું જ્ઞેય એમ છે નહીં. આહાહા! 00:32:42.400 --> 00:32:51.816 એતો અસદ્ભૂત વ્યવહારનું કથન છે કે આત્મા પરને જાણે છે, એ સદ્ભૂત પણ નથી. 00:32:51.840 --> 00:33:05.936
(-સંબંધ વિનાનો, તટસ્થ છે), તો પણ અજ્ઞાની જીવ, આમ હોવા છતાં, સ્વભાવ તો આવો છે. 00:33:05.960 --> 00:33:19.216 તો પણ અજ્ઞાની પ્રાણી સ્પર્શાદિકને સારા-નરસા માનીને, સ્પર્શાદિકને જોવે તો આ ઠીક ને આ અઠીક. 00:33:19.240 --> 00:33:27.896 એને જોવે તો ઠીક-અઠીક લાગેને? પણ એને જોવે નહીં ને જાણનારને જાણે તો? તો રાગ-દ્વેષની ઉત્પત્તિ નહીં થાય. 00:33:27.920 --> 00:33:37.616 માનીને રાગી દ્વેષી થાય છે તે તેનું અજ્ઞાન છે. -આવા અર્થની ગાથાઓ હવે કહે છે :- હવે દસ ગાથા મૂળ એક સાથ બધા બોલો. 00:33:37.640 --> 00:33:49.084
રે! પુદ્ગલો બહુવિધ નિંદા-સ્તુતિવચનરૂપ પરિણમે, 00:33:49.108 --> 00:34:02.896
તેને સુણી, ‘મુજને કહ્યું’ ગણી, રોષ તોષ જીવો કરે. ૩૭૩. 00:34:02.920 --> 00:34:13.988
પુદ્ગલદરવ શબ્દત્વપરિણત, તેહનો ગુણ અન્ય છે, 00:34:14.012 --> 00:34:25.576
તો નવ કહ્યું કંઈ પણ તને, હે અબુધ! રોષ તું ક્યમ કરે? ૩૭૪. 00:34:25.600 --> 00:34:37.016
શુભ કે અશુભ જે શબ્દ તે ‘તું સુણ મને’ ન તને કહે, 00:34:37.040 --> 00:34:48.296
ને જીવ પણ ગ્રહવા ન જાયે કર્ણગોચર શબ્દને; ૩૭૫. 00:34:48.320 --> 00:34:59.468
શુભ કે અશુભ જે રૂપ તે ‘તું જો મને’ ન તને કહે, 00:34:59.492 --> 00:35:10.656
ને જીવ પણ ગ્રહવા ન જાયે ચક્ષુગોચર રૂપને; ૩૭૬ 00:35:10.680 --> 00:35:21.228
શુભ કે અશુભ જે ગંધ તે ‘તું સૂંઘ મુજને’ નવ કહે, 00:35:21.252 --> 00:35:32.896
ને જીવ પણ ગ્રહવા ન જાયે ઘ્રાણગોચર ગંધને; ૩૭૭. 00:35:32.920 --> 00:35:43.628
શુભ કે અશુભ રસ જેહ તે ‘તું ચાખ મુજને’ નવ કહે, 00:35:43.652 --> 00:35:54.736
ને જીવ પણ ગ્રહવા ન જાયે રસનગોચર રસ અરે! ૩૭૮ 00:35:54.760 --> 00:36:05.668
શુભ કે અશુભ જે સ્પર્શ તે ‘તું સ્પર્શ મુજને’ નવ કહે, 00:36:05.692 --> 00:36:16.416
ને જીવ પણ ગ્રહવા ન જાયે કાયગોચર સ્પર્શને; ૩૭૯. 00:36:16.440 --> 00:36:27.068
શુભ કે અશુભ જે ગુણ તે ‘તું જાણ મુજને’ નવ કહે, 00:36:27.092 --> 00:36:37.416
ને જીવ પણ ગ્રહવા ન જાયે બુદ્ધિગોચર ગુણને; ૩૮૦. 00:36:37.440 --> 00:36:47.616
શુભ કે અશુભ જે દ્રવ્ય તે ‘તું જાણ મુજને’ નવ કહે, 00:36:47.640 --> 00:36:58.216
ને જીવ પણ ગ્રહવા ન જાયે બુદ્ધિગોચર દ્રવ્યને. ૩૮૧. 00:36:58.240 --> 00:37:08.228
–આ જાણીને પણ મૂઢ જીવ પામે નહીં ઉપશમ અરે! 00:37:08.252 --> 00:37:19.296
શિવ બુદ્ધિને પામેલ નહિ એ પર ગ્રહણ કરવા ચહે. ૩૮૨. 00:37:19.320 --> 00:37:22.948
દસ ગાથાના હરિગીતમાં આવી. 00:37:22.972 --> 00:37:29.696 મૂળ કુંદકુંદ ભગવાન બે હજાર વર્ષ પહેલા થયા. તેઓએ પ્રાકૃતમાં આ ગાથા બનાવી. 00:37:29.720 --> 00:37:34.896 ત્યાર પછી એક હજાર વર્ષે અમૃતચંદ્રાચાર્ય થયા. 00:37:34.920 --> 00:37:41.776 એણે આ જ ગાથાનું સંસ્કૃતમાં રચના કરી અને એની ટીકા પણ તેઓશ્રીએ કરી. 00:37:41.800 --> 00:37:50.816 એનો અર્થ અને એના ભાવાર્થ ને ટીકા હિન્દીમાં જયચંદ પંડિતે કરી. 00:37:50.840 --> 00:37:58.656
હવે એક-એક ગાથા જે છે, દસ ગાથા, એમાં એક-એક ગાથાનો આપણે જરા અર્થ લઈએ છીએ. 00:37:58.680 --> 00:38:03.936 દસ ગાથાનો અર્થ થયા પછી એની ટીકા પણ લેશું સંસ્કૃતની. 00:38:03.960 --> 00:38:13.096 પહેલા અર્થ એક એકનો લઇએ. ગાથાનો અર્થ - ૩૭૩ નંબરની ગાથા, પહેલી ગાથા છે, એનો અર્થ. 00:38:13.120 --> 00:38:22.216
બહુ પ્રકારના નિંદાનાં અને સ્તુતિનાં વચનોરૂપે પુદ્ગલો પરિણમે છે. 00:38:22.240 --> 00:38:27.816 કોઇને ભાવ આવે નિંદાનો અને સ્તુતિનો સામાન્ય રીતે, 00:38:27.840 --> 00:38:34.936 તો એ જે શબ્દો પડે છે નિંદાના અથવા એની સ્તુતિના, 00:38:34.960 --> 00:38:46.696 નમસ્કાર કે તિરસ્કાર, એવા કોઇ વચનો નીકળે કોઇના, એ વચનનો કરનાર એ આત્મા નથી. 00:38:46.720 --> 00:38:58.376 એ વચન એણે કર્યા હોય, એ બોલતો હોય તો-તો તું એના પ્રત્યે રોષ-તોષ કર. 00:38:58.400 --> 00:39:09.616 પણ એ વચન તો સ્વયં નીકળે છે. અજ્ઞાની આત્મા પણ એનો કર્તા નથી, પરિણમાવનાર નથી. પુદ્ગલ પરિણમે છે બિચારા. 00:39:09.640 --> 00:39:18.216 એ જે નિંદાના અને સ્તુતિના એનો વિકલ્પ ઊઠયો, એ વિકલ્પ એમાં નિમિત્ત છે, 00:39:18.240 --> 00:39:26.176 ઉપચારથી આત્માને નિમિત્ત કહેવાય - અજ્ઞાનીના આત્માને, પણ ખરેખર એનો વિપાક કરતો (નથી). 00:39:26.200 --> 00:39:37.256 એ ભગવાન આત્મા છે. અને શબ્દની પર્યાય નિંદા અને સ્તુતિ રૂપે આવે છે, એ પુદ્ગલો પરિણમે છે. 00:39:37.280 --> 00:39:42.576
એ નિંદા અને સ્તુતિ રૂપે ઓલો અજ્ઞાની જીવ પરિણમતો નથી. 00:39:42.600 --> 00:39:50.736 અજ્ઞાની તો એના અજ્ઞાન ભાવે પરિણમે છે. અને પુદ્ગલો - એ પરિણમે છે નિંદા-સ્તુતિરૂપે. 00:39:50.760 --> 00:40:01.816 જીવ નિંદાના શબ્દોરૂપે કે સ્તુતિના શબ્દોરૂપે, જડરૂપે અજ્ઞાનીનો આત્મા પણ પરિણમતો નથી. આહાહા! 00:40:01.840 --> 00:40:07.136 એ શબ્દનો કર્તા પણ અજ્ઞાનીનો આત્મા નથી. આહાહા! 00:40:07.160 --> 00:40:16.376 કદાચિત્ એ અજ્ઞાન ભાવને એક સમય પૂરતો કરે તો કરો. પણ શબ્દરૂપે તો પરિણમે નહીં. 00:40:16.400 --> 00:40:23.296 એ શબ્દનો સ્વામી નથી. એ પોતે પુદ્ગલ શબ્દોરૂપે પરિણમે છે. 00:40:23.320 --> 00:40:28.616 નિંદા અને સ્તુતિનો જે શબ્દ આવ્યો - પર્યાય, એ પુદ્ગલ પરિણમે છે, સામે. 00:40:28.640 --> 00:40:36.896
તેમને સાંભળીને, આહાહા! એટલે તેનું લક્ષ કરીને, 00:40:36.920 --> 00:40:47.416 તેમને સાંભળીને એટલે તેનું લક્ષ કરીને અજ્ઞાની જીવ શબ્દ પડયો છે. 00:40:47.440 --> 00:40:59.696 અજ્ઞાની જીવ 'મને કહ્યું' એમ માનીને, તને કહ્યું તો નથી પણ જાણે મને કહ્યું હોય. 00:40:59.720 --> 00:41:11.216 આ જાણે મને કહે છે. આહાહા! એમ માનીને, કહ્યું તો નથી એને. 00:41:11.240 --> 00:41:16.136 અને એ કહેતો નથી શબ્દ કે તું મારી સામે જો. 00:41:16.160 --> 00:41:27.376 પણ અજ્ઞાની સ્વભાવને ભૂલીને લક્ષ એનું કરે છે જાણે મને કહ્યું. 'મને કહ્યું' એમ માનીને. આહાહા! 00:41:27.400 --> 00:41:36.576 શબ્દ કહેતો નથી બીજાને. શબ્દ તો પુદ્ગલ પરિણામે પરિણમે છે, પર્યાયે, સ્વતંત્રપણે. આહાહા 00:41:36.600 --> 00:41:46.176 એ શબ્દથી જો બધાને રોષ-ક્રોધ થાય તો મુનિરાજને પણ થવો જોઇએ. 00:41:46.200 --> 00:41:53.096 સર્વજ્ઞ ભગવાનના જ્ઞાનમાં પણ તો આવે છે, શબ્દના પરિણામ. તો એને પણ ક્રોધ આવવો જોઇએ. 00:41:53.120 --> 00:42:02.896 કાં રાગ આવે સ્તુતિના વચનથી. પણ એમ કેમ નથી થતું? કે જ્ઞાની એને જાણતો નથી. 00:42:02.920 --> 00:42:18.376
અને જે એને જાણે છે તે આત્માનું જ્ઞાન નથી. અલૌકિક ગાથા છે. આહાહા! 00:42:18.400 --> 00:42:23.616 'મને કહ્યું' એમ માનીને, કલ્પના કરે છે મને કહ્યું. 00:42:23.640 --> 00:42:25.308 મને કહ્યું-આ મને કહ્યું, આ મને કહે છે-મને કહે છે, 00:42:25.332 --> 00:42:32.096 મને કહે છે, મને કહે છે, મને કહ્યું, મેં કહ્યું, મેં સાંભળ્યું કાનો કાન, આહાહા! 00:42:32.120 --> 00:42:39.656 એમ માનીને રોષ તથા તોષ કરે છે, આહાહા! રાગ અને દ્વેષ કરે છે. 00:42:39.680 --> 00:42:42.748 (અર્થાત ગુસ્સે થાય છે તથા ખુશી થાય છે) 00:42:42.772 --> 00:42:52.856 કાં એકદમ પિત્તો ફાટી જાય. કેમ મને કહ્યું, આ? બાપુ! તને કહ્યું નથી. તને ક્યાં કહ્યું છે એ? 00:42:52.880 --> 00:43:01.576 અને જે સાંભળે છે, એ કાન તારા નથી. તું તો કાન વગરનો છો. 00:43:01.600 --> 00:43:10.336 સાંભળવાનું સાધન તારી પાસે નથી. કાનનો આત્મામાં અભાવ છે. 00:43:10.360 --> 00:43:20.056 એનાથી સૂક્ષ્મ, જે આહિં કાન પાસે ભાવઇન્દ્રિયનો ઉઘાડ છેને, આહાહા! 00:43:20.080 --> 00:43:24.176 એણે સાંભળ્યું છે. મેં ક્યાં સાંભળ્યું છે? 00:43:24.200 --> 00:43:29.096 એનું ગ્રહણ ઇન્દ્રિયજ્ઞાન કરે છે. ભાવ ઇન્દ્રિયનો વિષય છે. 00:43:29.120 --> 00:43:35.268 તે આત્માનો ને આત્માના જ્ઞાનનો વિષય નથી. 00:43:35.292 --> 00:43:39.736 આ ઊંચા પ્રકારનો (માલ છે). ઊંચા દિવસો છેને? આરાધનાના? 00:43:39.760 --> 00:43:44.696
મુમુક્ષુ :- બેયનો ડિપાર્ટમેન્ટ (departmant) જુદો છે.
ઉત્તર :- ડિપાર્ટમેન્ટ જુદો છે, અલગ છે. 00:43:44.720 --> 00:43:47.856 કોઇ ભાગ લાભ આત્માની સાથે (નથી). આહાહા. 00:43:47.880 --> 00:43:51.908 ઓના શબ્દને પણ નથી, આ કાનને ભાગલા નથી 00:43:51.932 --> 00:43:56.296 અને કાન તરફનો જે ઉઘાડ ભાવઇન્દ્રિય ખંડજ્ઞાન, આહાહા! 00:43:56.320 --> 00:44:00.176 એની સાથે એને જ્ઞાતા-જ્ઞેયનો સંબંધ થયો છે. 00:44:00.200 --> 00:44:04.936 મારી સાથે જ્ઞાતા-જ્ઞેયનો સંબંધ થઇ શકતો નથી. આહાહા! 00:44:04.960 --> 00:44:15.736 આત્મા ભિન્ન, આત્મનું જ્ઞાન ભિન્ન, ઇન્દ્રિયજ્ઞાન ભિન્ન, રાગ ભિન્ન અને શબ્દ પણ ભિન્ન. બધુ ભિન્ને ભન્નિ છે, આહાહા! 00:44:15.760 --> 00:44:21.976 કોઇ કોઇને કહેતું નથી. શબ્દ કહેતું નથી કે તું મને સાંભળ. આહાહા! 00:44:22.000 --> 00:44:26.988 મફતનો એ પોતે કાં ગુસ્સે થાય કાં રાજી થાય. 00:44:27.012 --> 00:44:29.696 તું કહે, ઓહોહો! બહુ સારા અમારા વખાણ કર્યા. 00:44:29.720 --> 00:44:39.056 કે વખાણ કર્યા એ કેના વખાણ કર્યા? કોણે સાંભળ્યું? એનો તો વિચાર કર. 00:44:39.080 --> 00:44:46.976
કોને કહ્યું ને કોણે સાંભળ્યું? કહેનાર કોણ ને સાંભળનાર કોણ? 00:44:47.000 --> 00:44:59.176 અને એનો જાણનાર કોણ? ને એનાથી ભિન્ન આત્માનો જાણનાર કોણ? ભેદજ્ઞાનની ગાથા છે. 00:44:59.200 --> 00:45:06.736 તને કાંઇ, મફતનો તું હાથે કરીને દુ:ખી થાશ. મને કહ્યું-મને કહ્યું. તને તો કાંઇ કોઇ કહેતું નથી, આહાહા! 00:45:06.760 --> 00:45:11.216 બીજું, એ સાંભળવાનું જ્ઞાન તારી પાસે નથી. 00:45:11.240 --> 00:45:15.016
મુમુક્ષુ :- તું કોણ છો? એ વિચાર કર.
ઉત્તર :- તું કોણ છો? વિચાર. 00:45:15.040 --> 00:45:17.468 મને કહ્યું, પણ મને કહ્યું, મને એટલે કોને? 00:45:17.492 --> 00:45:27.816 આ કોને કહ્યું આ? એતો વિચાર કર, આહાહા! માથે મફતનું ઓઢી લે છે. આહાહા! 00:45:27.840 --> 00:45:38.576 કહેનાર કોણ? સાંભળનાર કોણ? એનો જાણનાર કોણ? એનાથી ભિન્ન આત્માનો જાણનાર કોણ? આહાહા! 00:45:38.600 --> 00:45:46.216 આ ભેદજ્ઞાનની વાત ચાલે છે. એ એક ગાથા થઇ. 00:45:46.240 --> 00:45:56.536
હવે બીજી ગાથા. દસ વાગ્યા સુધી છેને? દસનો ટાઇમ? 00:45:56.560 --> 00:46:12.136 પુદ્ગલદ્રવ્ય શબ્દપણે પરિણમ્યું છે. પુદ્ગલદ્રવ્ય શબ્દરૂપે પરિણમે છે. એનો આત્મા તો શબ્દરૂપે પરિણમતો નથી. 00:46:12.160 --> 00:46:20.456 એનો આત્મા જુદો. શબ્દ નીકળે એ જુદો છે. બેની અંદર એકતા છે નહીં. 00:46:20.480 --> 00:46:31.416 તેનો ગુણ, જે પુદ્ગલ દ્રવ્ય શબ્દરૂપે પરિણમે, તેનો ગુણ જો (તારાથી) અન્ય છે. 00:46:31.440 --> 00:46:34.308 એ શબ્દની પર્યાય તારાથી જો ભિન્ન છે. 00:46:34.332 --> 00:46:37.376 તું તો જાણનાર દેખનાર જ્ઞાયક પ્રભુ આત્મા છો, 00:46:37.400 --> 00:46:44.776 અને જે શબ્દ પરિણમે છે સામે, એ શબ્દ, એ તો તારાથી ભિન્ન છે. 00:46:44.800 --> 00:46:53.856 પુદ્ગલ તો તારાથી ભિન્ન છે પણ પુદ્ગલનો જે ગુણ છે, નિંદા-સ્તુતિના શબ્દો પરિણમે છે, 00:46:53.880 --> 00:47:00.296 એવો જે ગુણ એટલે પર્યાય, શબ્દની પર્યાય, એ અન્ય નામ ભિન્ન છે આત્માથી. 00:47:00.320 --> 00:47:11.696 તારાથી અન્ય છે. આહાહા! તું તો જ્ઞાનમય આત્મા છો. શબ્દો તો પુદ્ગલની પર્યાય છે. 00:47:11.720 --> 00:47:20.096 પુદ્ગલ તારાથી ભિન્ન અને પુદ્ગલની જે અવસ્થા શબ્દરૂપે થઇ, એ પણ તારાથી ભિન્ન છે. 00:47:20.120 --> 00:47:30.148
તો હે અજ્ઞાની જીવ! આહાહા! જે તારાથી ભિન્ન છે એને, 00:47:30.172 --> 00:47:37.256 હે અજ્ઞાની જીવ! તને કાંઇ પણ કહ્યું નથી. આહાહા! 00:47:37.280 --> 00:47:43.736 પુદ્ગલ, એ શબ્દરૂપે પરિણમે છે, પણ તને તો કાંઇ કહ્યું નથી. 00:47:43.760 --> 00:47:52.016 કે મારું નામ લઇને કહે છે. કે તારું નામ તો છે નહીં રવિચંદ, તારું નામ તો જ્ઞાયક છે. 00:47:52.040 --> 00:47:56.976 રવિચંદ તો તારું નામ નથી. રવિચંદને કહે તો કહે, એમાં તારે શું લેવા કે દેવા? 00:47:57.000 --> 00:48:03.776 તને લેવા-દેવા શું? તું તો રવિચંદ છો નહીં. તું તો આત્મા છો. 00:48:03.800 --> 00:48:11.536 આત્મા અરૂપી છે. એ (શબ્દ) તો એ જાણતો નથી મારા આત્માને. કહે ક્યાંથી મને? 00:48:11.560 --> 00:48:18.296 અને એને જાણવાનું જ્ઞાન પણ મારી પાસે નથી. તો કેવી રીતે હું એને જાણું? 00:48:18.320 --> 00:48:23.016 હું તો મારા આત્માને જાણતાં પરિણમું છું, બસ! આહાહા! 00:48:23.040 --> 00:48:35.536
તેનો ગુણ જો (તારાથી) અન્ય છે તો હે અજ્ઞાની જીવ! [तस्मात्] હે અજ્ઞાની જીવ! 00:48:35.560 --> 00:48:44.336 કરુણા કરીને કહે છે, હે અજ્ઞાની પ્રાણી! માથે ઓઢી લીધો મફતનો તે કજિયો કોકનો, આહાહા! 00:48:44.360 --> 00:48:55.496 હે અજ્ઞાની જીવ! તને કાંઇ પણ કહ્યું નથી; આહાહા! એણે તો તને કાંઇ પણ કહ્યું નથી. 00:48:55.520 --> 00:49:00.776 તો કોને કહ્યું છે? કે રવિચંદને કહ્યું હોય, તો રવિચંદ તો મારું સ્વરૂપ છે જ નહીં. 00:49:00.800 --> 00:49:08.376 એ તો આનું નામ છે (શરીરનું) કોથળાનું. હું તો રવિચંદ છું નહીં. હું તો ભગવાન આત્મા છું. આહાહા! 00:49:08.400 --> 00:49:17.336 અને ભગવાન આત્મા અરૂપી અમૂર્તિક. એ મારા આત્માને જાણતો નથી તો મને કેવી રીતે કહી શકે એ? 00:49:17.360 --> 00:49:23.348 એની આંખ વડે તો હું જાણાઉં નહીં. 00:49:23.372 --> 00:49:25.856 એની આંખ વડે તો આ (શરીરરૂપી) કોથળો જણાય છે. 00:49:25.880 --> 00:49:32.376 એ કોથળાનું નામ રવિચંદ છે, તને કાંઇ કહ્યું નથી. હે અજ્ઞાની જીવ! તને તો કાંઇ કહ્યુ નથી. 00:49:32.400 --> 00:49:38.668 આ પ્રત્યક્ષ હમણાં પાંચ માણસોની વચ્ચે મારી આબરૂ પાડીને અને મને કહ્યું. 00:49:38.692 --> 00:49:41.856 કે તને તો કાંઇ કહ્યું નથી, હે અજ્ઞાની જીવ! 00:49:41.880 --> 00:49:54.016
આ જગતથી જુદી વાત છે. આ જગત અજ્ઞાની જીવો, એના જે વ્યવહારો, એનાથી જુદી વાત છે. 00:49:54.040 --> 00:50:03.376 તને કાંઇ પણ કહ્યું નથી. હે અજ્ઞાની જીવ! 00:50:03.400 --> 00:50:13.456 અમને ખબર છે. અમને ખબર છે તું ઊભો છો અને સામેથી શબ્દ નીકળ્યો અને એણે શબ્દ કાઢયા, એમ પણ મેં જાણ્યું. 00:50:13.480 --> 00:50:16.776 પણ અમે તો એમ જાણીએ છીએ કે તને તો કાંઇ કહ્યું નથી. 00:50:16.800 --> 00:50:23.216 બે જણા તમે ઊભા હતા અને ત્રીજો હું જુદો ઊભો હતો, જ્ઞાની કહે. 00:50:23.240 --> 00:50:30.776 પણ મેંતો એમ કે, તને કાંઇ કહ્યું એમ તો મને કાંઇ ખબર પડતી નથી. તે શું કામ માથે લઈ લીધું કે આ મને કહ્યું? 00:50:30.800 --> 00:50:37.616
આ શાંતિનો ઉપાય છે. આપણી શાંતિ આપણે શોધવાની છે. 00:50:37.640 --> 00:50:48.536 તને કાંઇ પણ કહ્યું નથી; તું અજ્ઞાની થયો થકો, મને કહ્યું-મને કહ્યું-મને કહ્યું-મને કહ્યું, આહાહા! 00:50:48.560 --> 00:50:52.948 મને કહ્યું એમ તું માનીશ, એ તારું અજ્ઞાન છે. 00:50:52.972 --> 00:50:57.616 તને તો કાંઇ કહેતા નથી શબ્દો, કે તું મને ગ્રહણ કર, જાણ. 00:50:57.640 --> 00:51:06.216 તો રોષ શા માટે કરે છે? એના પ્રત્યે શા માટે તું ગુસ્સો કરશ? આહાહા! 00:51:06.240 --> 00:51:19.416 તને તો કાંઇ કહ્યું નથી. તું તો જ્ઞાતા આત્મા છો અને એ (શબ્દ) જ્ઞાતાનું જ્ઞેય પણ નથી. 00:51:19.440 --> 00:51:25.976 તું એને જાણતો પણ નથી. એને જાણનારું તો ઇન્દ્રિયજ્ઞાન જુદું છે. 00:51:26.000 --> 00:51:34.336 ઇન્દ્રિયજ્ઞાનથી જુદું જ્ઞાન, એ આત્માનું છે, એ આત્માને જાણે છે. ઇન્દ્રિયજ્ઞાન પરને જાણે છે, આહાહા! 00:51:34.360 --> 00:51:41.096 બહુ વાતો. પછી હજી આ તો બે ગાથા સામાન્ય કથન છે. પછી હજી ત્રીજી ગાથાથી મૂળ શરૂ થશે. 00:51:41.120 --> 00:51:47.616 મૂળ શું કહેવું છે આચાર્ય ભગવાનને, એ ત્રીજી ગાથાથી આવશે. જુઓ! 00:51:47.640 --> 00:51:54.176 તું રોષ શા માટે ગુસ્સો કરે છે એની માટે? આહાહા! મને કાંઇ કહ્યું નથી. 00:51:54.200 --> 00:51:56.616 તને કાંઇ કહ્યું નથી, મને કાંઇ કહ્યું નથી. 00:51:56.640 --> 00:52:01.896 મને કાંઇ કહ્યું નથી તો મારે ગુસ્સો કરવાનું કારણ કાંઇ છે નહીં. 00:52:01.920 --> 00:52:09.696
એક બનાવ એવો બન્યો, આ દાખલો આપું તો ખ્યાલ આવે કે શું છે પરિસ્થિતિ? 00:52:09.720 --> 00:52:17.376 પરિસ્થિતિ શું છે આ? કે સાસુ-વહુનો ઝગડો રોજ થાય, અગાઉના કાળમાં. હવે તો ફેરફાર થઇ ગયો. 00:52:17.400 --> 00:52:20.536 હવે તો ઝગડો થાય તો વહુ કહે મારે જુદું થાવું છે. 00:52:20.560 --> 00:52:23.096 એટલે જુદા થઇ જાય પછી તો ઝગડો મટી જાય. 00:52:23.120 --> 00:52:28.336 અત્યારે તો સંયુક્ત કુટુંબ જેવું કાંઇ છે નહીં. ક્યાંક-ક્યાંક છે. આહાહા! 00:52:28.360 --> 00:52:38.456 બહુ ઝગડો થાય, રોજ ઝગડો થાય, અને સાસુએ બોલે અને વહુ પણ પાછુ ફટકારે, સામસામા. આહાહા! 00:52:38.480 --> 00:52:50.256 પછી વહુ થાકી. એક જ્યોતિષી પાસે ગઇ.vકે ભાઇ! અમારે આ મને બહુ દુ:ખ આપે છે મારી સાસુ. 00:52:50.280 --> 00:52:57.856 કે શું થાય છે? કે તું ઇતિહાસ કહે મને. કે એ બે બોલે અને હું ચાર બોલું. 00:52:57.880 --> 00:53:03.376 એ બે શબ્દ બોલે તો એની સામે હું ચાર પટકવું (શબ્દ બોલું). 00:53:03.400 --> 00:53:07.136 ઠીક. આ ઝગડો ચાલું છે? કેટલા ટાઇમથી છે? 00:53:07.160 --> 00:53:12.696 કે ઘણાં ટાઇમથી ચાલું છે. આનો કાંઇક ઉપાય તમે બતાવો. મારે તો સુખી થાવું છે. 00:53:12.720 --> 00:53:22.308
તો (જ્યોતિષી) કહે, જો હું એક તને દોરો કરીને આપું છું ને, એનો તું હું કહું એમ પ્રયોગ કરજે. 00:53:22.332 --> 00:53:25.736 મંત્ર બંત્ર કાંઇ હતો નહીં. એણે ગાંઠો વાળી. 00:53:25.760 --> 00:53:30.896 સાત ગાંઠ વાળી એટલે ગાંઠ તો મોટી થાયને દોરાની, ગાંઠ મોટી. 00:53:30.920 --> 00:53:39.816 આ મંત્રેલી ગાંઠ છે. એ જ્યારે બોલે ત્યારે બે દાઢની વચ્ચે તારે ગાંઠ દબાવી રાખવી. જરાય પોચી કરવા દઇશ મા. 00:53:39.840 --> 00:53:50.028 એ કર્યો પ્રયોગ એણે તો જઇને. ઓલી બોલ્યા કરે, બોલ્યા કરે, અગાઉના કાળમા. 00:53:50.052 --> 00:53:53.376 કાંઇ બોલતી નથી? કાંઇક મોઢામાંથી ફાટને? 00:53:53.400 --> 00:53:56.936 એટલે બે દિ, ચાર દિ, ઓલી (સાસુ) બોલવા માંડી! 00:53:56.960 --> 00:54:01.016 ઓલી (વહુ) તો કાંઇ પ્રતિ-ઉત્તર આપે નહીં. ગાંઠ બે દાઢ વચ્ચે દબાવી રાખે. 00:54:01.040 --> 00:54:08.896 થાકી ગઇ સાસુ. સાસુ થાકીને બંધ થઇ ગઇ. એના ઘરમાં શાંતિ થઇ ગઇ. 00:54:08.920 --> 00:54:17.456
કે તને ક્યાં કાંઇ કહ્યું છે, આચાર્ય ભગવાન કહે. વહુને કહે છે કે તને ક્યાં કાંઇ કહ્યું છે? 00:54:17.480 --> 00:54:21.696 શબ્દ રૂપે પરિણમે છે તો પરિણમે. થાકીને બંધ થઇ જશે એની મેળે. 00:54:21.720 --> 00:54:32.896 એમ તારી કોઇ નિંદા કે સ્તુતિ કરતો હોય તો એ શબ્દનો સ્વામી થઇશ મા. 00:54:32.920 --> 00:54:37.936 મૌન રહેજે, એમ! ગાંઠ તો નહીં પણ મૌન રહેજે. આફળયો થાકી જશે. 00:54:37.960 --> 00:54:45.776
એક વખત, પચાસ વર્ષ પહેલાની વાત છે. પચાસ-પંચાવન. 00:54:45.800 --> 00:54:54.976 ગાંધીજીનો જોર હતો અને હરિજન બંધુ છાપો પાડતાં હતા પોતે. પોતે લેખ આમાં લખે, અઠવાડિયે. 00:54:55.000 --> 00:55:03.136 તો એક ગામડાની અંદર, કોઈ સેવક હતો. પ્રામાણિક. સેવાભાવી. 00:55:03.160 --> 00:55:10.056 હવે, એના પ્રત્યે એની વાહ-વાહ તો થાય. સેવા કરે એની વાહવાહ તો થાય કે નહીં? 00:55:10.080 --> 00:55:12.668 એટલે કેટલાકને ગમી નહીં, ઇર્ષ્યા થઇ ગઇ! 00:55:12.692 --> 00:55:18.336 કે આને કેમ પાડી દઉં, હવે? ઇર્ષ્યામાં એક ધંધો એવો છે, ઇર્ષ્યાનો. 00:55:18.360 --> 00:55:22.336 એના પુણ્યના ઉદયને સહન કરી શકે નહીં. 00:55:22.360 --> 00:55:28.148 એટલે એના ઉપર આક્ષપે મૂકવા માંડયા બધા ભેગા થઇને, કે આ ચોરી કરે છે, 00:55:28.172 --> 00:55:31.976 ને ખાઇ જાય છે પૈસા, આમ ને તેમ, ખુબ એને હેરાન કરવા માંડયા. 00:55:32.000 --> 00:55:35.336 એટલે એણે પત્ર લખ્યો ગાંધીજીને. 00:55:35.360 --> 00:55:39.496 કે હું પ્રામાણિકપણે આટલા વર્ષથી સેવા કરું છું ગામની, 00:55:39.520 --> 00:55:46.256 છતાં મારા પર આ લોકો ખુબ ખોટા આરોપ મૂકે છે અને મને હેરાન કરે છે. 00:55:46.280 --> 00:55:53.336 આનો ઉપાય શું? એ કૃપા કરીને મને લખો. 00:55:53.360 --> 00:56:02.776 એટલે ગાંધીજીએ બે લીટીમાં ઉપાય કહ્યો કે એનો તારે કાંઇ બચાવ કરવો નહીં, પ્રતિકાર કરવો નહીં. 00:56:02.800 --> 00:56:07.696 બોલતાં-બોલતાં બોલવા દયો, થાકી જશે એની મેળે. એની મેળે (થાકી જશે). 00:56:07.720 --> 00:56:13.256 એક મહિનો, બે મહિના, ચાર મહિના થયા, થાકી ગયા બધા, સમજાણું? આહાહા! 00:56:13.280 --> 00:56:17.096 એટલે ગાંધીજીએ એમ કહ્યું કે તું એ વાત એની સાંભળ મા, એમ! 00:56:17.120 --> 00:56:21.016 તને કાંઇ કહે છે ક્યાં? એમ કરને તું! એની મેળે બધુ થશે! 00:56:21.040 --> 00:56:31.856
એમ, ગુરુદેવ, જ્યારે એનો ઉદય થયો, રમેશ, ત્યારે મોટી હલચલ મચી ગઇ, છપાઓમાં. આહાહા! 00:56:31.880 --> 00:56:40.656 આવે ખૂબ! સ્થાનકવાસી, શ્વેતાંબરે કરી કર્યો હલ્લો, અને પછી દિગંબરોએ હલ્લો કર્યો. 00:56:40.680 --> 00:56:51.856 આહાહા! ત્યાગી અને વિદ્વાનોએ બધાએ હલ્લો કર્યો, બહુ. તો એ લોકો જવાબની રાહ જોયા કરે. 00:56:51.880 --> 00:56:57.696 જવાબની રાહ જોયા કરે કે એના આત્મધર્મમાં આપણા વિરુદ્ધ કાંઇ પણ આવશે હવે. 00:56:57.720 --> 00:57:01.136 આપણે એને ઉશ્કેરીએ તો આપણને જવાબ તો આપશેને કાંઇક? 00:57:01.160 --> 00:57:11.696 તો એમ કરતાં કરતાં, એક, સુરેન્દ્રનગરમાં, એક ભાઇ, ખૂબ કાદવ ઉછાળ્યો, ગુરુદેવ વિરુદ્ધ. 00:57:11.720 --> 00:57:18.336
એમાં રામજીભાઇ એક વખત તૈયાર થઇ ગયા. ગુરુદેવને કહ્યું, હું સુરેન્દ્રનગર જાઉં છું. 00:57:18.360 --> 00:57:25.496 કેમ ભાઇ જાવ છો સુરેન્દ્રનગર? શું એના મનમાં સમજે છે, આપણાં વિરુદ્ધ? 00:57:25.520 --> 00:57:31.536 બેસી જાવ. શાંતિથી બેસી જાવ. ક્યાંય આપણે સુરેન્દ્રનગર જાવું નથી. એતો ઉકળી જાય બહુ. 00:57:31.560 --> 00:57:38.936 સમજી ગયાં, ફાઇટ આપે હોં! આહાહા! સૌરાષ્ટ્રમાં પહેલા નંબરનો વકીલાત કરી છે. પ્રસિદ્ધ, પ્રામાણિક. મુરબ્બી રામજીભાઇ! 00:57:38.960 --> 00:57:46.336 શાંતિ રાખો, આપણે કાંઇ બોલવું નથી. એની મેળે બધું શાંત થઇ જશે. 00:57:46.360 --> 00:57:54.656 કોઇ દિવસ ગુરુદેવે પ્રત્યુત્તર જે વિરોધી જીવોને આપ્યો જ નથી. આહાહા! 00:57:54.680 --> 00:57:59.496
કરુણા કરે અરે! એને સમજાતું નથીને એટલે વિરોધ કરે છે. 00:57:59.520 --> 00:58:05.096 જ્યારે સમજાશે ત્યારે વિરોધ એની મેળે મટી જશે. આહાહા! 00:58:05.120 --> 00:58:09.828 એવા બનાવ તો ગુરુદેવ ઉપર અવારનવાર બન્યા. 00:58:09.852 --> 00:58:13.416 મુંબઇમાં પણ એક વાર બનાવ બનેલો. અહીં તો બન્યા જ કરે, સમજી ગયાં? 00:58:13.440 --> 00:58:19.616 હંમેશા જ્ઞાનીઓ જ્યારે પાકે છે ત્યારે સત્ય વાત કહે છે. તો સત્યના આગ્રહવાળા તો હોયને? 00:58:19.640 --> 00:58:26.856 વ્યવહારના પક્ષવાળા. એને ગમે ક્યાંથી? એટલે વિરોધ તો કરે. 00:58:26.880 --> 00:58:36.336 પછી એક જણાએ કહ્યું, આહાહા! આ એની જે પોલીસી (policy) છે જવાબ ન આપવાની, એમાં એની જીત થઇ ગઇ. 00:58:36.360 --> 00:58:39.176 જો જવાબ આપ્યા કરત તો એ હારી જાત. 00:58:39.200 --> 00:58:49.616
આ ગુરુદેવ બહુ કહે, આપણે શું? આપણે શું? સ્વાધ્યાય કરો. બસ! આપણે બીજું આપણું કાંઇ કામ નથી. 00:58:49.640 --> 00:58:53.136 એ આપણને ક્યાં કહે છે એ? આપણે એને ક્યાં સાંભળીએ છીએ? આહાહા! 00:58:53.160 --> 00:59:01.896 એમ કરીને પોતે પોતામાં મસ્ત રહેતા હતા. એની મેળે શાંતિ બધી થઇ ગઇ. આસ્તે-આસ્તે બધું સબસાઇડ (subside) થઇ ગયું. 00:59:01.920 --> 00:59:08.136
એમ, આચાર્ય ભગવાન કહે છે તને ક્યાં કોઇ કાંઇ કહે છે? 00:59:08.160 --> 00:59:11.456 તું શું કરવા માથે ઓઢી લે છે? મફતનો દુ:ખી થાશ? 00:59:11.480 --> 00:59:14.896 મને કહ્યું, મને આમ કહ્યું, હું આમ કરી નાખું, હવે આમ કરી નાખું, હવે આમ કરી નાખું, હવે આમ કરી નાખું, 00:59:14.920 --> 00:59:19.336 હવે આમ કરી નાખું, સામે પાછું લખી નાખું, કોર્ટમાં જાઉં ને નોટિસ આપુંને. 00:59:19.360 --> 00:59:24.856 અરે! રહેવા દે ને તને કાંઇ કહેતા નથી. આચાર્ય ભગવાન કહે છે તને કાંઇ કહ્યું જ નથી. 00:59:24.880 --> 00:59:31.096 પણ સાહેબ! મને કહ્યું છે ને? તને કહ્યું નથી. 00:59:31.120 --> 00:59:36.668 અજ્ઞાની એમ તું મફતનો અજ્ઞાની થઇને મને કહ્યું, મને કહ્યું, મને કહ્યું, (એમ માની)ને દુ:ખી થઇ રહ્યો છો. 00:59:36.692 --> 00:59:39.816 સુખી થાવું હોય તો (એમ માન કે) મને કાંઇ કહેતા નથી. 00:59:39.840 --> 00:59:47.056
મને કાન નથી. કાનનો મારામાં અભાવ. દ્રવ્યઇન્દ્રિયનો મારામાં અભાવ. 00:59:47.080 --> 00:59:52.256 અને ભાવઇન્દ્રિયનો ઉઘાડ જે શબ્દને ગ્રહણ કરે, એ ગ્રહણ કરે એટલે જાણે. 00:59:52.280 --> 00:59:56.976 ગ્રહણ કરે એટલે શબ્દને એ જાણે છે, કોણ? ભાવઇન્દ્રિય! 00:59:57.000 --> 01:00:03.896 આત્મા કે આત્માનું જ્ઞાન એ શબ્દને જાણતું નથી. આહાહા! 01:00:03.920 --> 01:00:10.336 તો તને ક્યાં કાંઇ કહે છે? શાંતિ રાખને પ્રભુ. એની મેળે બધું (શમી જશે). આહાહા! 01:00:10.360 --> 01:00:14.736 ઘીના ઠામમાં ઘી ભળી જશે. તું તારું કામ કરી લે. આહાહા! 01:00:14.760 --> 01:00:17.616 પોતે પોતાનું કામ કરીને ચાલ્યા ગયા. 01:00:17.640 --> 01:00:24.456 અને આ પણ એક પ્રકારનો આપણને ઉપદેશ આપતા ગયા કે કોઇ તારો વિરોધ કરે તો શાંતિ રાખજે. 01:00:24.480 --> 01:00:32.136 પ્રતિકાર કરીશ મા. આહાહા! જો પ્રતિકાર કરીશ તો-તો એકદમ વધારે થાશે લડાઇ. જામશે. 01:00:32.160 --> 01:00:40.536 પણ હવે એ લાઇન (line) લેવી કે અપનાવવી, કાંઇ સાધારણ વાત નથી. 01:00:40.560 --> 01:00:46.656
સમતાના ઘરમાં બેઠું રહેવું અને વિષમભાવ થવા દેવો નહીં. આહાહા! હું તો જાણનાર છું. 01:00:46.680 --> 01:00:52.828 મને તો કાંઇ કહેતા નથી. અને જેને કહે છે એ શરીર તો મારું છે નહીં. 01:00:52.852 --> 01:00:55.056 મારા આત્માને તો દેખતા નથી. કોને કહે છે? 01:00:55.080 --> 01:01:01.268 થઈ રહ્યું. થોડાક ટાઇમમાં તો એ થાકી જશે બિચારો બોલી બોલીને. 01:01:01.292 --> 01:01:07.336 ઓલી સાસુ થાકી ગઇને, ... બોલતી નથી કાંઇ? 01:01:07.360 --> 01:01:13.376 ત્રણ-ત્રણ દિવસ થયા હું તને કહું છું. બરાબર (મોઢામાં) દબાવી રાખ્યો, હોં! એક શબ્દ બોલે નહીં. 01:01:13.400 --> 01:01:22.256 થાકી ગઇ (સાસુ), એમ બધા થાકી જવાના છે. આહાહા! 01:01:22.280 --> 01:01:31.536 ઇર્ષ્યાની આગથી શું થાય ને શું ન થાય એ કહી શકાય નહીં. અજ્ઞાની શું કરે અને શું કરે નહીં એનો કાંઇ પત્તો (નથી). 01:01:31.560 --> 01:01:35.496
ટોડરમલજી જેવા! આહાહા! એને હાથીને નીચે જુવોને, (મારી નાખ્યા). 01:01:35.520 --> 01:01:41.816 એની સ્થિતિ, એવી તો ઘણી સ્થિતિઓ આવી ભૂતકાળમાં પ્રથમાનુયોગની વાંચીએ આપણે, 01:01:41.840 --> 01:01:46.856 તો એવો ઉપસર્ગ તો આવ્યા જ કરે જ્ઞાનીઓ ઉપર, આવે. આહાહા! 01:01:46.880 --> 01:01:52.136 અરે! મારા દ્રવ્ય, ક્ષેત્ર, કાળ, (ભાવ)માં પરનો પ્રવેશ નથી. 01:01:52.160 --> 01:01:56.296 પરિણામનો પ્રવેશ નથી તો પરના શબ્દનો પ્રવેશ તો ક્યાંથી હોય? 01:01:56.320 --> 01:02:00.816 એના છાપા, તો એનો કાગળ બગડે ને એની શાહી બગડે, મને શું લેવા-દેવા. 01:02:00.840 --> 01:02:08.336 હું તો એને જાણતો જ નથી, આહાહા! કાગળ આવે એટલે વાંચ્યા વગર ફાડી નાખજે ને! વાંચીશ મા. 01:02:08.360 --> 01:02:11.628 અને શાસ્ત્ર વાંચજેને એ ટાઇમે. 01:02:11.652 --> 01:02:15.656 અને એ( કાગળ) ફાડીને પછી શાસ્ત્રનો સ્વાધ્યાય કરીશ તો શાંતિ થઇ જશે તને, આહાહા! 01:02:15.680 --> 01:02:19.056 આવું સંસારમાં તો ચાલ્યા જ કરે, આહાહા! 01:02:19.080 --> 01:02:27.976 અરે માનસિક શાંતિ પણ આમાં આવે અને આત્મિક શાંતિ પણ અંદર ઊંડો ઊતરે તો કામ થઇ જાય.