જ્યારે આ ભારતમાં ધર્મના નામે અંધારું થઇ ગયું હતું, એમાં એક આ પુરુષનો જન્મ થયો.
અન્યમતમાં તો આ વાત હતી જ નહીં.
આત્માનો સ્વભાવ શું અને એનો અનુભવ કેમ થાય? બે જ વાત છે, પણ એ કોઇ કરનાર હતું નહીં.
શાસ્ત્રમાં હતું બધું. પણ શાસ્ત્રમાંથી કોઇ કાઢી શક્યું નહીં.
એ કાળે વર્તમાનના જીવોની એ જાતની યોગ્યતા, પૂર્વના સંસ્કાર નહીં.
પૂર્વના અનુભવના સંસ્કાર નહીં અને પૂર્વની દેશનાલબ્ધિના પણ સંસ્કાર કોઇને નહોતા.
નહીંતર બેમાંથી એક સંસ્કાર હોત, બીજા જીવોને તો તો એ શાસ્ત્રમાંથી કાઢી શકત.
બે પ્રકારના સંસ્કારવાળા જીવો. સમ્યગ્દ્રષ્ટિ અહીં નથી જન્મતા
પણ બે પ્રકારના સંસ્કારવાળા, કાં બે પ્રકારના સંસ્કાર હોય, કાં એક પ્રકારનો સંસ્કાર (હોય),
એવા કોઇ જીવ જન્મે ત્યારે આનો ઉકેલ આવી જાય.
એમ આપણા ગુરુદેવ સીધા મહાવિદેહક્ષેત્રમાંથી અહીંયાં પધાર્યા.
અને ત્યાનાં દેશના લબ્ધિના ઊંડા સંસ્કાર (હતા).
એ સંસ્કારના કારણે સમયસાર હાથમાં આવતાં (જ..), કેમકે આ વાણી જે છે ને કુંદકુંદની,
એ સીમંધર પ્રભુની સીધી વાણી છે. એ વાણી લઇને આવ્યા અને શાસ્ત્ર લખ્યા.
આ પુરુષ (પૂ. ગુરુદેવ) ત્યાંથી સીધો આવી, સીમંધર ભગવાન પાસેથી જ આવીને,
શાસ્ત્ર હાથમાં જ્યાં આવ્યું, સત્યની શોધ કરતા હતા.
એણે શ્વેતાંબરના શાસ્ત્રો - ૪૫ આગમ, ૩૨ આગમ સ્થાનકવાસીના બધા ખૂબ વાંચ્યા - જોયું,
અને એક, ભગવતીસૂત્ર, તો અઢાર વખત એણે વાંચ્યું.
એમ કે શ્વેતાંબરમાં, જેમ આપણે દિગંબરમાં સમયસાર પ્રસિદ્ધ છે, એમ શ્વેતાંબરમાં ભગવતીસૂત્ર પ્રસિદ્ધ હતું.
અઢાર વખત એણે વાંચ્યું પણ એમને ક્યાંય મળ્યો નહીં માલ.
અને સત્યની શોધને ખોજમાં હતો ચોવીસે કલાક. ક્યાંય મળતું નહોતું, એમાં સમયસાર હાથમાં આવ્યું દામનગરમાં
અને ખ્યાલ આવી ગયો કે ઓહોહો! કેમેકે સંધિ મળી ગઇ ને!
વાણી સાંભળીને આવ્યા હતા અને એ જ વાણી મળી, જે ત્યાં સાંભળી હતી તે જ.
એટલે ખ્યાલ આવી ગયો ઓહોહો! આ વસ્તુ તો અપૂર્વ છે.
અને ખૂબ એણે ઊંડાણથી અધ્યયન કર્યું અને અનુભવ થયો.
વજુભાઇ! એ પુરુષે પિસ્તાળીસ વર્ષ (સુધી) બે જ ઉપદેશ આપ્યો છે, બે પ્રકારનો.
બીજું કાંઇ એણે કહ્યું જ નથી.
અને બીજો કોઇ એમ કહે કે મેં આ સાંભળ્યું, આ સાંભળ્યું, તો એણે સાંભળ્યું જ નથી, ગુરુદેવને સમજ્યા જ નથી.
એના ઉપદેશની મુખ્ય બે જ વાત હતી. શુદ્ધાત્માનું સ્વરૂપ શું છે? એક, અને એનો અનુભવ કેમ થાય જીવને?
આ બે જ પ્રકારનો ઉપદેશ એણે આપ્યો છે.
તમે અગિયાર ભાગ વાંચી જાજો તમને આ બે વાત મળશે.
કેમકે એક તો શુદ્ધાત્મા એટલે જીવતત્ત્વ, એના વિશે મોટી ભ્રાંતિ હતી. જીવતત્ત્વ વિશે.
અને એક સંવર નહોતું ઉત્પન્ન થતું. એના માટે પણ જ્ઞાનની ભ્રાંતિ હતી.
એક દ્રવ્યની ભ્રાંતિ અને એક જ્ઞાનની ભ્રાંતિ. બે પ્રકારની ભ્રાંતિ હતી.
એ બે જ વાત એણે કરી કે શુદ્ધાત્માનું સ્વરૂપ શું? અને એ આત્માનો અનુભવ કેમ થાય જીવને?
બે જ વાત કરી ગયા છે. ત્રીજી વાત એણે કરી જ નથી. (જો) કરી હોય તો ન કર્યા બરાબર છે એમ સમજો.
કરે તો અનેક પ્રકારની વાત, એ તો આવે જ ને?
વાણીનો યોગ હોય એમ આવ્યા કરે. પણ મુખ્ય બે વાત છે.
અને સમજવા જેવી આ જીવનમાં બે (જ) વાત છે.
ત્રીજી વાત આવડે ન આવડે, ઓછું આવડે એની કાંઇ જરૂરત નથી.
આપણે ક્યાં પંડિત થવું છે? બીજાને સમજાવવા છે?
આપણે આપણા સ્વરૂપને સમજી અને કેમ એનું લક્ષ કરીને અનુભવ થાય.
આ બે વાત સમજવા જેવી છે. એ બે વાતમાં - હું બે વાત તમને શોર્ટમાં (ટૂંકમાં) કરું છું.
કે પહેલી વાત એ છે કે જેમ આ આત્મા છે, ભગવાન આત્મા, એનાથી છ દ્રવ્ય ભિન્ન છે.
એમાં તો કોઇ ના પાડી શકે નહીં. છ દ્રવ્યો જગતના છે, બીજા અનંતા જીવો છે,
અનંતા અનંત પુદ્ગલ પરમાણુ, ધર્મ, અધર્મ, આકાશ અને કાળ.
એવા એક આત્મા સિવાય છ વિદ્યમાન દ્રવ્યો(થી) આખું જગત ભરેલું છે. એની ના નથી. છ દ્રવ્યો છે.
એ છ દ્રવ્યથી હું ભિન્ન છું એમ ન લેવું. મારાથી છ દ્રવ્યો ભિન્ન છે એમ લેવું.
મારા દ્રવ્યમાં છ દ્રવ્યોની નાસ્તિ છે એમ લેવું. એનામાં મારી નાસ્તિ એમ ન લેવું.
મારામાં એ છ દ્રવ્ય નથી. ને નથી જ ને ખરેખર? હેં? ખરેખર નથી ને?
જો એ છ દ્રવ્ય માયલું આ ખોખું - પુદ્ગલ પરમાણુનો દેહ અને આત્મા એક હોત તો મનસુખભાઇનો આત્મા દેહને લઇ જાત સાથે, હેં?
તમારા ભાણેજ ગયા પણ દેહ લઇ ગયા? કેમ? કે એના આત્મામાં દેહની નાસ્તિ, દેહનો અભાવ છે.
આત્મામાં છ દ્રવ્યોનો અભાવ છે, દેહનો અભાવ છે, કર્મનો અભાવ છે. પહેલા એટલું લેવું. સમજી ગયા?
દ્રવ્યની સિદ્ધિમાં પહેલા સામાન્ય એટલું લ્યો કે દ્રવ્યમાં પરદ્રવ્યની નાસ્તિ છે.
હવે પરદ્રવ્યની જો નાસ્તિ છે, તો પરદ્રવ્યના કાર્ય કોઇ કરી શકે નહીં.
એક દ્રવ્ય બીજા દ્રવ્યના પરિણામને કરી શકે નહીં. અકર્તા છે, અશક્ય છે.
એમ બે દ્રવ્યની ભિન્નતા માટે તમારે અકર્તા એવા આત્માનું શરણ લેવું પડશે.
હું અકર્તા છું. જગતના પદાથોં સ્વયં પરિણમે છે. હું એને કાંઇ કોઈ પર્યાયને પલટાવી શકું નહીં.
શરીરની પર્યાયને પલટાવી શકતા નથી કોઇ.
નહીંતર તો શરીરની પર્યાયને પલટાવતો હોય તો કોઇ માંદું જ ન પડે. એવું તો કોઈ દીવસ બનતું નથી.
માટે આત્મા અકર્તા છે મેઇન (મુખ્ય). એમાં બે દ્રવ્યની ભિન્નતા થઇ.
હજી અકર્તાનું સ્વરૂપ થોડું બાકી છે. જીવતત્ત્વની વાત કરું છું પહેલું. આત્માનું મૂળ સ્વરૂપ શું છે?
એટલે કે દ્રષ્ટિનો વિષય શું છે? સમ્યગ્દર્શનનો વિષય શું છે? એ વાત પહેલી શીખવા જેવી છે.
બીજી વાત એ છે, જે કાંઇ શુભાશુભ ભાવો થાય છે એ મારાથી ભિન્ન છે. એનાથી હું ભિન્ન છું એમ ન લેવું.
મારાથી શુભાશુભ ભાવ, પુણ્ય-પાપના ભાવ, હિંસા-અહિંસાના ભાવ, મારાથી ભિન્ન છે.
ભાવ છે, ભાવ છે પણ ભિન્નપણે છે. છ દ્રવ્ય નથી એમ નહીં. છ દ્રવ્ય છે પણ મારાથી ભિન્નપણે છે.
છ દ્રવ્યનો નિષેધ નથી. પણ મારાથી ભિન્નપણે છે. બસ!
એવી રીતે શુભાશુભ ભાવ, દયા, દાન, કરુણા, કોમળતાના પરિણામ આવે, કષાયની મંદતા
કે તીવ્ર કષાય, ક્રોધ-માન-માયા-લોભના પરિણામ થાય.
પરિણામ છે. પરિણામનો નિષેધ નથી પણ પરિણામ મારામાં નથી.
મારામાં એ પરિણામ નથી, તે કારણે જે મારામાં ન હોય એનું કરવું પણ મારામાં ન હોય.
જેમ છ દ્રવ્ય ભિન્ન છે મારાથી, અને છ દ્રવ્યનો હું કર્તા-ભોક્તા બની શકતો નથી, અશક્ય છે.
એમ પોતામાં ઉત્પન્ન થતા જે ભાવો પરિણામો - આશ્રવ તત્ત્વ, શુભાશુભ ભાવ, પુણ્ય-પાપના ભાવ,
મારાથી એ પરિણામ ભિન્ન છે એટલે હું એનો કર્તા નથી. મારામાં એની નાસ્તિ છે.
પરિણામની પરિણામમાં અસ્તિ હો, થોડો ટાઇમ.
લાંબો ટાઇમ તો શુભાશુભ ભાવ રહેતા પણ નથી, મોક્ષ થાય એટલે એ છૂટી જાય છે.
પણ થોડો ટાઇમ રહે ને, ભલે રહે તો પણ મારાથી એ ભિન્ન છે એટલે હું એનો કર્તા પણ નથી
અને એના ફળનો - દુ:ખનો ભોક્તા પણ નથી.
પરિણામ છે. પરિણામ પરિણામને કરે છે પણ હું કરતો નથી. હું અકર્તા છું.
પરિણામ છે, પરિણામ પરિણામને કરે છે એના ષટ્કારકથી.
પરિણામ, પરિણામના દુ:ખને ભોગવે છે.
જેટલા માત્રામાં રાગ પરિણામમાં થાય, એટલી માત્રામાં તે સમયે એ દુ:ખ ભોગવે છે.
આગળ પાછળ નથી દુ:ખ ભોગવવાનું, એ ધ્યાન રાખજો.
આ એક પ્રશ્ન મેં ગુરુદેવને જ્યારે અપનાવ્યા, ખૂબ પરીક્ષા કરીને,
ત્યારે અંદરમાં હું ગયો ગુરુદેવ પાસે, એક પ્રશ્ન કર્યો. કે ગુરુદેવ!
શુભાશુભ ભાવ થાય જ્યારે જીવને અજ્ઞાન દશામાં, અજ્ઞાનથી તો એ કર્તાબુદ્ધિથી કરે છે.
કરતો તો નથી પણ માને છે કે હું કરું છું. એટલે કર્તાબુદ્ધિ કરે છે.
તો એ વખતે શુભાશુભ ભાવ થાય, તો એનો એ જ સમયે ભોક્તા છે કે આગળ પાછળ પણ ભોગવવાનું એમાં હોય છે?
શુભાશુભ ભાવ થાય. પ્રશ્ન સમજાણો?
કે કોઇ તીવ્ર કષાય કે મંદ કષાયના પરિણામ તો થઇ ગયા. દલીચંદભાઇ! ખ્યાલ આવે છે?
કે પરિણામ તો થયા એનો નિષેધ નથી. થાય પરિણામ, હોવ.
તો એ પરિણામનો એ જ વખતે તે કર્તા-ભોક્તા છે કે આગળ પાછળ પણ કર્તા-ભોક્તાની લાળ આવે?
કે નહીં એ જ વખતે કરે ને ભોગવે, બીજા સમયે એનું ફળ આવતું જ નથી.
મુમુક્ષુ:- બરાબર! મહા સિદ્ધાંત થઈ ગયો. ઉત્તર:- બીજા સમયે... આજે ભાવ કરે, ભાવકર્મ, અને ફળ ભોગવે પછી!
બીજા સમયે ભોગવતો નથી તો બીજી પર્યાયમાં ક્યાંથી ભોગવે?
હા. કર્મ સંયોગરૂપે બંધાય આના નિમિત્તે. ભલે બંધાય, કર્મ બંધાય એની ના નથી.
પણ એ એક સમયે રાગને ભોગવે અને પછી પરંપરાએ ભોગવ્યા જ કરે એવા નિમિત્તો બંધાતા નથી.
ન ભોગવે એવા નિમિત્તો બંધાય છે.
જો ભોગવે એવા નિમિત્તોમાં પણ બળાત્કાર ભોગવવાનું હોય, કરવા-ભોગવવાનું,
તો કોઇને છૂટવાનો આરો આવત જ નહીં.
કર્મ બંધાશે, શુભાશુભ ભાવ થાય, એ જ વખતે એના ફળને, આકુળતાને-દુ:ખને, એ જીવ ભોગવી લેશે.
હિસાબ સમાપ્ત થઇ ગયો. ત્યાં ખલાસ થઇ ગઇ વાત.
બીજા સમયે બીજા પરિણામ કરે, જેવા પરિણામ કરે, એના દુ:ખને ભોગવે, તીવ્ર કે મંદ.
જેવા જેવા પરિણામ થયા કરે અજ્ઞાની જીવને, ત્યાં સુધી તે તે પરિણામના ફળને તે એકલો ભોગવે.
પણ કોણ ભોગવે? જીવ ભોગવે કે પરિણામ પરિણામને ભોગવે?
મુમુક્ષુ:- પરિણામ પરિણામને ભોગવે. ઉત્તર:- બસ! જીવમાં એનું કરવાપણું પણ નથી અને ભોગવવાનું નથી.
ભગવાન આત્માને તમે કર્તા-ભોક્તા ન જુઓ.
એ તો અકર્તા ને જ્ઞાતા છે પ્રભુ! આહાહા! એવા અકર્તાને જુઓ તમે. સમજી ગયા?
પરિણામ થાય છે. પરિણામની ક્રિયા હોય છે.
ક્રિયાનો નિષેધ નથી પણ કર્તાબુદ્ધિનો નિષેધ છે. હું કરું છું એ કાઢી નાખો.
જેમ બધા પદાર્થો પરિણમે છે તો હું એનો કર્તા નથી, થયા કરે છે બધું.
જાણ તું, થાય છે બસ! થવા યોગ્ય થાય છે એમ જાણ. એમ પરિણામ પણ પરદ્રવ્ય છે.
જેમ ઓલા છ દ્રવ્ય પરદ્રવ્ય છે, એમ પરિણામ પણ પરદ્રવ્ય છે.
પરિણામ સ્વયં થાય છે એનો કર્તા-ભોક્તા આત્મા નથી. અહાહા!
માટે પહેલો પાઠ એ છે કે આત્મા અકર્તા છે એ જૈનદર્શનની પરાકાષ્ઠા છે. ગુરુદેવે કહ્યું, ભરતભાઇ.
એટલે પહેલામાં પહેલો, તમારો, બધાનો, દ્રવ્ય સ્વભાવ અકારક-અવેદક છે.
પરિણામમાં ક્રિયા થાય. પરિણામમાં દુ:ખ ભોગવે પરિણામ, એ વાત સાચી.
પણ પરિણામ પણ દુ:ખ ભોગવે અને જીવ પણ એને ભોગવે,
એમ એક સત્ ના બે કર્તા પણ ન હોય અને એક સત્ ના બે ભોક્તા પણ ન હોય.
સત્ બે છે. પરિણામ પણ સત્ (અને) દ્રવ્ય પણ સત્. એક ત્રિકાળી સત્ અને એક ક્ષણિક સત્.
ક્ષણિક સત્ માં જ્યાં સુધી વિભાવ છે ત્યાં સુધી થાય અને એને એ ભોગવે. આગળ પાછળ કાંઇ છે નહીં.
એટલે એનો ખરેખર આત્મા જ્ઞાતા છે પણ કર્તાભોક્તા નથી. એમ લેવું પહેલી તબક્કે. સમજી ગયા?
એવો આત્મા છે, પરિણામ માત્રથી ભિન્ન છે.
પછી બહુ ઊંડાણમાં જાવ તો જે નિર્મળ પર્યાય પ્રગટ થાય એ પણ સ્વયં થાય છે.
એને પણ આત્મા કરતો નથી ને એનું ફળ આનંદ આવે એને ભોગવતો પણ નથી, આત્મા.
મુમુક્ષુ:- એ આનંદને પણ ભોગવતો નથી. ઉત્તર:- આનંદને (એ) ભોગવતો નથી. આનંદને આનંદ ભોગવે છે.
આનંદમૂર્તિ ભોગવતો નથી. કેમકે આત્મા સ્વભાવથી અકારક-એવદક છે.
આનંદને ભોગવે છે એ વાત સાચી, એમ આવે શાસ્ત્રમાં પણ એ વ્યવહારનું, ઉપચારનું કથન છે.
નિત્ય ભોજન કરે છે આનંદનું. મુનિરાજ નિત્ય આનંદનું ભોજન કરે છે.
ખરેખર ભોજન, ત્રિકાળી દ્રવ્ય જે નિષ્ક્રિય પરમાત્મા છે એ આનંદને ભોગવે છે કે પર્યાય પર્યાયને ભોગવે છે?
પર્યાય પર્યાયને કરે છે ને પર્યાય પર્યાયને ભોગવે છે.
આનંદમૂર્તિ પરમાત્મા, જો એ આનંદનો ભોક્તા તમે માનો,
તો આનંદની પર્યાય તો નવી પ્રગટ થઇ તમને, સમ્યગ્દર્શન થાય ત્યારે.
હવે તમે એના જો ભોક્તા માનતા હો તો પૂર્વ પર્યાયમાં દુ:ખ હતું, તો દુ:ખનો ભોક્તા થઇ જશે.
તો દુ:ખનો ભોક્તા, આનંદના ભોક્તામાં દુ:ખના ભોક્તાની એકતા આવશે, સમ્યગ્દર્શન નહીં થાય.
આવો દ્રવ્યનો સ્વભાવ છે. આ પહેલો પાઠ દ્રવ્યનો છે. બીજો પાઠ એના કરતાં સૂક્ષ્મ છે.
આ પણ સૂક્ષ્મ છે પણ આ તો ગુરુદેવના પ્રતાપે ખૂબ વાત બહાર આવી ગઇ છે. ત્રિકાળી દ્રવ્ય નિષ્ક્રિય છે.
વજુભાઇ! એ આત્માનું લક્ષણ બાંધ્યું કે निष्क्रिय शुद्ध पारिणामिक:,
ત્રિકાળી જે દ્રવ્ય છે એ ત્રણેકાળ નિષ્ક્રિય છે.
નિષ્ક્રિય એટલે એનામાં ક્રિયા થતી નથી અને બહારમાં ક્રિયા થાય એનો કર્તા બનતો નથી.
અંદરમાં, દ્રવ્ય સામાન્યમાં, ક્રિયા થતી નથી અને વિશેષ પર્યાયમાં ક્રિયા થાય છે એનો એ કર્તા બનતો નથી.
કેમ કે એ પોતે નિષ્ક્રિય અકારક છે. આવી વસ્તુ સ્થિતિ છે.
એટલે પરથી જુદો અને નૈમિત્તિક પરિણામથી પણ જુદો.
કર્મના સંગે રાગાદિ થાય એનાથી પણ આત્મા ભિન્ન અને જે નિર્મળ પર્યાય થાય એનાથી પણ આત્મા ભિન્ન છે.
નવ તત્ત્વથી ભિન્ન છે આત્મા. નવ તત્ત્વના પરિણામ છે.
નવ તત્ત્વો છે પણ મારામાં એ નથી. મારામાં એની નાસ્તિ છે.
એ અસ્તિ-નાસ્તિ અનેકાંત છે અંદરનું, દ્રવ્ય પર્યાય વચ્ચેનું.
એવા દ્રવ્ય સ્વભાવને, અકારક-અવેદકને પહેલા એને માનસિક જ્ઞાન દ્વારા, આવું હોઇ શકે કે કેમ?
આવું હોય કે આવું હોય? એમ અનેક પ્રકારે પડખાથી નક્કી કરીને પોતે નિર્ણય કરવો જોઇએ.
એમાં એક શિષ્યે પ્રશ્ન કર્યો કે આપ કહો છો "આત્મા નિષ્ક્રિય છે અને પરિણામનો કર્તા નથી".
તો કારણ બતાવો. કોઇ ન્યાય યુક્તિ અમને આપો તો અમે સ્વીકારી લઇએ.
ત્યારે આચાર્ય ભગવાને એક યુક્તિ જબરદસ્ત આપી કે બંધના કારણભૂત જે ક્રિયા, મિથ્યાત્વ હોં!
મિથ્યાત્વ, અવ્રત, કષાય અને યોગ બંધના કારણ, દુ:ખનું કારણ, કર્મબંધનું નિમિત્ત કારણ (અને) એનું ઉપાદાન કારણ પોતે પર્યાય.
એનો કર્તા કેમ નથી? બંધના કારણભૂત જે ક્રિયા થાય છે એનો કર્તા કેમ નથી? એવો શિષ્યનો પ્રશ્ન આવ્યો.
ઉત્તર આપે છે કે तद्रूपो न भवति. રાગરૂપે આત્મા કોઈ કાળે થતો જ નથી માટે રાગનો કર્તા બનતો જ (નથી).
ભૂતકાળમાં કર્તા નહોતો, વર્તમાનમાં કર્તા નથી અને ભાવિકાળ થોડો કાળ રહેશે કદાચ,
થોડો મોક્ષમાં જવા પહેલા થોડોક બે, ચાર ભવ, પાંચ ભવ, કોઇને છ ભવ ત્યાં સુધી રાગ થશે.
પણ तद्रूपो न भवति, તે રૂપે આત્મા થતો નથી. માટે રાગાદિનો કર્તા કોઇ કાળે નથી.
(કર્તા) માને છે એ મિથ્યાદ્રષ્ટિ થાય છે. માને છે કે રાગને હું કરું છું એ મિથ્યાદ્રષ્ટિ થાય છે.
માટે આત્મામાં રાગ થાય છે પર્યાયમાં, પણ સ્વયં, નિસર્ગજ,
એનો સંસ્કૃતનો શબ્દ છે કે નિસર્ગજ, એટલે સ્વયમેવ, સ્વયમેવ રાગ ઉત્પન્ન થાય છે.
એનો એ રાગને ઉત્પન્ન કરનારો જીવદ્રવ્ય નથી, કર્મ એ ઉત્પન્ન કરતું નથી અને કોઇ ઈશ્વર કર્તા નથી એનો.
કોઇ બીજો ઈશ્વર કરે છે રાગને એમ પણ નહીં, કર્મથી કરાવે છે, કર્મ કરે છે, કર્તા થાય છે એમ નહીં અને જીવ પણ એનો કર્તા નથી.
અને ક્રિયા થાય છે એનો નિષેધ નથી. તો એનો કર્તા કોણ છે? કે પરિણામનો કર્તા પરિણામ છે.
એમ જાણીને તું અકર્તામાં આવી જા. કર્તાબુદ્ધિ છોડી દે. ક્રિયા નહીં છૂટે.
પહેલી કર્તાબુદ્ધિ છૂટે છે. રાગ તો થયા કરશે, થોડો ટાઇમ.
મુનિ થઈશ તો પાંચ મહાવ્રતના પરિણામ આવશે તને, ભલે આવે.
પરિણામ થાય એને થવા દે ને? તું માથું શું કામ મારસ? આહાહા! તું તારા આત્માને જાણ્યા કર ને?
ત્યાં થવા યોગ્ય થાય છે એમ જાણ, અને એમ જાણીને અહીંયા જાણનારને જાણ્યા કર ને?
એની મેળે પરિણામ સુધરશે. મોક્ષ થઇ જશે તારો એની મેળે.
કર્યા વિના મોક્ષ થઇ જશે. કર્યા વિના જ મોક્ષ થાય.
ત્યારે બીજો પ્રશ્ન શિષ્યે કર્યો કે બંધના કારણભૂત જે ક્રિયા રાગાદિની, એને ન કરે તો કાંઇ નહીં,
એનાથી તો દુ:ખ થાય, પણ મોક્ષના કારણભૂત જે સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રના પરિણામ,
વીતરાગી પરિણામ, એને તો આત્મા કરે ને? કેમકે એના ફળમાં આત્મા સુખ ભોગવે છે.
એની દ્રષ્ટિ હજી પર્યાય ઉપર છે, એટલે જીવ સુખને ભોગવશે એમ એણે લીધું. તર્ક કર્યો!
કે નહીં, એનો પણ કર્તા નથી. કે કારણ આપો? तद्रूपो न भवति.
સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રના વીતરાગી પરિણામરૂપે આત્મા થતો નથી.
(આત્મા) પોતાના નિજભાવને છોડે નહીં અને પરભાવમાં (જાય નહીં). આહાહા!
પ્રકાશ! એવી વસ્તુ છે. तद्रूपो न भवति, તે રૂપે થતો નથી.
પારિણામિકભાવ પોતાનો સ્વભાવ એ છોડી, અને પર્યાયના ઉદયભાવમાં જાય નહીં.
પર્યાયનો ઉદયભાવ પર્યાયની સાથે તન્મય છે. અને પારિણામિક ભાવ જીવની સાથે તન્મય છે.
આહાહા! એવું સ્વરૂપ છે. આવું ભેદજ્ઞાન કરી, પરિણામ (મારાથી)થી ભિન્ન (છે),
પરિણામ મારાથી ભિન્ન છે એવું ભેદજ્ઞાન કરી અને આત્મા કેવળ જાણનાર છે. કેવળ જાણનાર છે.
હું જાણનાર છું; અને કરનાર નથી આ સ્ટીકર ખલાસ થઇ ગયા છે. આપણે સ્ટીકર છાપવાની જરૂર છે હોં!
મુમુક્ષુ:- છે. ઘણાં છે. ઉત્તર:- છે. લાવોને થોડા. લાવો.
હું જાણનાર છું; હું કરનાર નથી. દલીચંદભાઇ! બધું થવા યોગ્ય થાય છે. સમજી ગયા?
હા, આર્ય જીવને દયાના ભાવ આવે. કેમકે દુકાળ પડે ને દલીચંદભાઇને ભાવ આવ્યો
કે ભાઈ આપણે ખળ ચારે બાજુ ભેગું કરો ને, એવો દયાનો ભાવ આવે, કરુણાનો.
પણ કરુણાનો ભાવ દલીચંદભાઇના આત્માએ કર્યો કે થવા યોગ્ય થયો હતો?
મુમુક્ષુ:- થવા યોગ્ય થયો હતો. ઉત્તર:- જો એ પરિણામને મેં કર્યું (એમ માને) તો મિથ્યાત્વ.
એ પરિણામ થવા યોગ્ય થયા. પરિણામ આવવા યોગ્ય આવ્યા. સમજી ગયા? પણ તમે એના કર્તા નથી.
આહાહા! જો પરિણામ(નો), એક રાગના અંશનો, કર્તા માને તો આખા વિશ્વનો કર્તા બની ગયો, કર્તાબુદ્ધિ.
એ છૂટવાનો અવસર નથી એને. એટલે આત્મા પરિણામથી ભિન્ન છે અને પરદ્રવ્યથી ભિન્ન છે.
મારાથી પરિણામ ભિન્ન છે અને પરદ્રવ્ય ભિન્ન છે.
એવું ભેદજ્ઞાન કરી અને ત્રિકાળી સ્વભાવ જે દ્રષ્ટિનો વિષય છે એ પહેલો લેવાની જરૂર છે બસ!
આ પિસ્તાળીસ વર્ષનો ગુરુદેવનો ઉપેદશ આ છે કે પુણ્ય-પાપના પરિણામથી આત્મા ભિન્ન છે.
ચૌદ ગુણસ્થાનથી પણ ભિન્ન છે. ચૌદ માર્ગણાસ્થાનથી પણ ભિન્ન છે.
એટલે નથી કરતો એનું કારણ, કે મારાથી જે ભિન્ન હોય એને ન કરાય.
અને બીજું નથી કરતો એનું કારણ, કે હું નિષ્ક્રિય છું.
હું કેમ ક્રિયાને કરું? હું ક્રિયાને જો કરું તો મારું નિષ્ક્રિયપણું છૂટી જાય.
જીવ તત્ત્વનો અભાવ થઇ જાય કરવા જાય તો. માટે કર્તા નથી.
એવો અકારક-અવેદક, ત્રિકાળી સ્વભાવ, દ્રષ્ટિનો વિષય એને મૂળ વારંવાર વિચાર કરીને લક્ષમાં લેવું.
બીજું કર્મ બંધાય છે, અજ્ઞાની જીવને કર્મનો, નવા કર્મનો બંધ થાય (છે).
શુભાશુભ ભાવરૂપે પરિણમે તો કર્મબંધ થાય છે. એ કર્મબંધમાં કર્મનો બંધ કોણ કરે છે?
જીવ કરે છે? કે કર્મનો બંધ કર્મથી થાય છે?
અને કર્મનો બંધ કર્મથી થતો હોય તો એમાં નિમિત્ત કારણ કોણ છે? શોધો.
કર્મનો બંધ એની ઉપાદાન શક્તિથી થાય તો એનો નિમિત્તકર્તા કોણ? કે અજ્ઞાનીનો જીવ?
અજ્ઞાનીનો જીવ નિમિત્ત નથી. અજ્ઞાનીનો અજ્ઞાનભાવ, એક સમયનો મિથ્યાત્વ, એ નિમિત્ત છે.
આહાહા! એક અંશ નિમિત્ત છે બીજો અંશ નિમિત્ત થતો નથી, કોઇ કાળે.
માટે આત્મા કર્મના બંધમાં નિમિત્ત પણ થવો એવો એનો સ્વભાવ નથી. આહાહા!
કર્તા તો બને જ નહીં કેમકે तद्रूपो न भवति, જડરૂપે તો થાય નહીં પણ નિમિત્તપણાનો (પણ) અભાવ છે આત્મામાં.
મુમુક્ષુ:- નિમિત્ત પણ નહીં? ઉત્તર:- નિમિત્ત બિલ્કુલ નથી. માને તો પણ નહીં. માને તો એનું અજ્ઞાન ખરું.
તો પણ જીવતત્ત્વ, ભગવાન (આત્મા), કર્મના બંધમાં નિમિત્ત ન થાય.
જો ભગવાનતત્ત્વ ભગવાન નિમિત્ત થાય તો નિત્ય નિમિત્તકર્તાનો દોષ આવતાં કોઇ કાળે કર્મના બંધથી છૂટી શકે નહીં.
કર્મનો બંધ થાય છે, એમાં નિમિત્ત કારણ છે, પણ હું નિમિત્ત નથી.
જો તમે નિમિત્ત બાંધો તો તમે કર્તા થઇ ગયા, કર્મના, રાગના અને પરના.
એમાં એક જીવને મેં આ બધી વાતો કર્યા પછી પ્રશ્ન કર્યો.
વાતો ખૂબ કરી, પછી કર્યા પછી કહ્યું, નામ લઇને ભાઇ!
મેં કહ્યું પૂર્વે તમારો આત્મા અહીંયા આવ્યો ત્યારે આયુષ્ય બંધાણું.
આઠ કર્મમાં આયુષ્યનો બંધ થાય છે ને? તો આયુષ્યનો બંધ તો તમે જ કર્યો ને?
અથવા આયુષ્યના બંધમાં તમારો આત્મા નિમિત્ત થયો ત્યારે અહીં (આયુષ્યનું) બંધ થયો ને?
કારણ કે એમ ને એમ તો બંધ ન થાય મે કહ્યું.
કે હા, એ તો એમાં અમારો આત્મા બંધમાં નિમિત્ત થયો.
તો મેં કહ્યું ભવિષ્યમાં તમે સ્વર્ગમાં જાવ અને કર્મ બંધાય એમ ઊંચા, તો એમાં પણ તમારું નિમિત્તપણું?
તો કહે હા! મારું નિમિત્તપણું ખરું. મેં કહ્યું તમારી મોટી ભૂલ થઇ ગઇ છે.
કર્મના બંધમાં આત્મા નિમિત્ત થતો નથી. આત્મા કેને કહે? પરમાત્મા છે આ તો. આહાહા!
પરમાત્માને કર્મના બંધનું તમે કારણ માનો, તમને પરમાત્મા દ્રષ્ટિમાં નહીં આવે. આહાહા!
પરમાત્માનું અપમાન કર્યું. અનાદર કર્યો તમે.
જે જ્ઞાતા છે એને નિમિત્તકર્તા માન્યો તમે. દ્રષ્ટિ વિપરીત છે.
અત્યાર સુધી કોઇ જીવે કર્મ બાંધ્યા નથી અને કર્મ બંધમાં નિમિત (થયા જ નથી).
એવો ભગવાન આત્મા છે. છબીલભાઇ! આ જરાક આ કરવા જેવું છે હોં! આહાહા!
જીવકુરબેન! ગુરુદેવે તો ન્યાલ કર્યા છે. આ વિષય ગુરુદેવે આપ્યો છે.
તમારે આ બા છે. અમારે પણ બા છે. શું નામ એમનું? મુમુક્ષુ:- ઇંદિરાબેન !
ઉત્તર:- ઇંદિરાબેન! આહાહા! ભગવાન આત્મા છો! બે વાત કરી, કે જીવતત્ત્વનું સ્વરૂપ શું?
ભગવાન આત્માનું સ્વરૂપ શું? અને પછી બીજી વાત કરી કે એનો અનુભવ કેમ થાય?
અને આત્માના અનુભવ વિના કોઇ કાળે ભવનો અંત કોઇને આવવાનો નથી.
ગમે તેટલી ક્રિયા કરે ને પુણ્યની, આહાહા! નવમી ગ્રૈવેયક પણ જાય નગ્ન દિગંબર મુનિ થઇને
આહાહા! પણ જે સ્વરૂપ સમજ્યા વિના પામ્યો દુ:ખ અનંત.
આહાહા! એ દુ:ખના નાશનો ઉપાય તો આત્માને લક્ષગતમાં લેવો, આત્માનો અનુભવ કરવો એ છે.
એમાં પણ આવે છે બનારસીદાસમાં अनुभव चिंतामनी रतन. બોલોને.
अनुभव चिंतामनी रतन, अनुभव है रसकूप | अनुभव मारग मोख कौ, अनुभव मोख सरूप ।।१८।।
આહાહા! અનુભવથી જ મોક્ષમાર્ગની શરૂઆત થાય, જ્ઞાનનો અનુભવ.
અજ્ઞાનનો અનુભવ, રાગનો અનુભવ, તો અનંતકાળથી કરતો આવે છે. એ અનુભૂતિ નવી નથી.
પણ આ અનુભૂતિ, જ્ઞાનની અનુભૂતિ, નવી છે.
જ્ઞાનની અનુભૂતિ કહો, આનંદની અનુભૂતિ કહો, એક જ વાત છે.
હવે એક આ દ્રવ્યસ્વભાવની મે વાત કરી. હવે એનો અનુભવ કેમ થાય?
દ્રવ્યસ્વભાવની જેને ભૂલ છે એને તો અનુભવ થવાનો અવકાશ જ નથી.
પરિણામથી સહિત માને છે.
પરિણામને હું કરું છું એમ પરિણામની સાથે સ્વ-સ્વામી સંબંધ બાંધે છે એને તો ભેદજ્ઞાન પણ નથી.
એટલે એની વાત તો શું કરવી?
પણ આવો દ્રવ્યસ્વભાવ ખ્યાલમાં આવ્યા પછી, કે દ્રષ્ટિનો વિષય તો ખ્યાલમાં અમને આવ્યો.
મને પૂછે ઘણાં કે અનુભવ કેમ થતો નથી? પછી આ બીજો પાઠની વાત એને કરું.
'તો એ એમ કેમ બને?’ એમ પ્રશ્ન કરે. હું હમણાં કહેવાનો છું, અનુભવ કેમ થાય?
કે જ્ઞાનની પર્યાયમાં જ આત્માનો અનુભવ થાય. જ્ઞાન આત્માને જાણે અને જાણે-એની પ્રતીતિ હોય.
વગર જાણેલાની પ્રતીતિ હોઇ શકે નહીં.
એટલે પહેલા પોતાના જ્ઞાનમાં આત્મા જણાય, અનુભવાય અને એ વખતે પ્રતીતિ, શ્રદ્ધા થાય.
હવે એ જ્ઞાનની પર્યાયમાં એણે એમ માન્યું છે, ઓમાં એ પરિણામનો કર્તા માનતો હતો.
હવે જ્ઞાનની પર્યાયમાં શું માને છે? કે પરનો હું જ્ઞાતા છું, એમ માને છે.
જ્યાં સુધી અભિપ્રાયમાં એમ છે કે હું પરનો જાણનારો છું, પરનો જ્ઞાતા છું ત્યાં સુધી તમારો ઉપયોગ, તમારું જ્ઞાન, બહાર ભટકશે.
પણ અંદરમાં ઉપયોગ નહીં આવે. કેમકે તમે તમારું જ્ઞેય બહાર સ્થાપ્યું.
જ્ઞાન પણ અંદર છે અને જ્ઞેય પણ અંદર છે. આત્મા જ જ્ઞેય છે.
આત્મા આત્માને જાણનારો છે એને બદલે પરમાં તમારો ઉપયોગ ગયો કે આને જાણું, આને જાણું, આને જાણું.
તો પછી મારી સામે તર્ક આવે કે સ્વપરપ્રકાશક તો છે, તો પરને જાણવું એ તો જ્ઞાનનો સ્વભાવ છે,
અને સ્વભાવ હોય એનો તમે કેમ નિષેધ કરો છો? મેં કહ્યું પરને જાણવું એ વિભાવ છે, સ્વભાવ નથી.
હેં? પરને જાણવું વિભાવ? હા, વિભાવ નહીં, મિથ્યાત્વ છે!
પરને જાણવાનો જે અભિપ્રાય છે, રૂચિ છે એને મિથ્યાત્વ કહ્યું ભગવાને. એને અધ્યવસાન કહ્યું.
અનુભવ થયા પછી, અનુભવ થયા પછી એ ભાવેન્દ્રિય પરને જાણશે પણ હું પરને જાણું છું એ નીકળી જશે.
ભાવેન્દ્રિય રહેશે થોડો ટાઇમ.
અતીન્દ્રિયજ્ઞાન પ્રગટ થાય. અત્યાર સુધી અજ્ઞાની પાસે એક જ જ્ઞાન છે, ઇન્દ્રિયજ્ઞાન.
અનુભવ થયા પછી બે જ્ઞાન થાય, એક અતીન્દ્રિયજ્ઞાન અંશે અને અંશે ઇન્દ્રિયજ્ઞાન પણ રહે.
જ્યાં સુધી કેવળજ્ઞાન ન થાય ત્યાર સુધી સાધકને બે પ્રકારની જ્ઞાનની ધારા હોય.
એક જ્ઞાનચેતના અને એક કર્મચેતના.
અતીન્દ્રિયજ્ઞાનમાં આત્મા અનુભવાય એનું નામ જ્ઞાનચેતના અને જે ઇન્દ્રિયજ્ઞાન અને રાગ થાય એનું નામ કર્મચેતના છે.
એ કર્મચેતના અને જ્ઞાનચેતનાની જુદાઇ એને ખ્યાલમાં આવી જાય છે.
ખ્યાલ આવે છે એટલે કર્મચેતનામાં આત્મબુદ્ધિ થતી નથી અને જ્ઞાનચેતના આત્માને જાણ્યા કરે છે.
એ આત્માનો અનુભવ, જ્યાં સુધી હું પરને જાણું છું (એમ માને), ત્યાં સુધી આત્માનો અનુભવ નહીં થાય. એક વાત.
અને સ્વપર બેયને જાણું છું (એમ માને) ત્યાં સુધી અનુભવ નહીં થાય.
એકલું જ્ઞાનમાં મને જ્ઞાયક જ જણાય છે બીજું કાંઇ જણાતું જ નથી.
એકલા જ્ઞાનનો સ્વભાવ નિશ્ચયથી, સ્વભાવથી સ્વપ્રકાશક જ છે.
પરપ્રકાશક પણ નહીં અને સ્વપરપ્રકાશક પણ નહીં. એ વાત થોડી સૂક્ષ્મ છે આ.
આ વાત થોડીક સૂક્ષ્મ છે. બહુ ચાલતી પણ નથી, સૂક્ષ્મ છે.
હવે સ્વપરપ્રકાશકની જે વાત આવે છે. સ્વપરપ્રકાશક છે ખરું.
પણ સ્વપરપ્રકાશક વિશે બહુ ગેરસમજૂતી ચાલુ થઇ ગઇ છે.
પહેલું તો સ્વપ્રકાશક લ્યો. કે જ્ઞાન, જે ઉપયોગ બહિર્મુખ થઇને પરની પ્રસિદ્ધિ કરતો હતો,
એ ઉપયોગ અંદરમાં વાળો અને વાળીને આત્માને જાણો તો અનુભવ કરો.
તો એનું નામ સ્વપ્રકાશક જ્ઞાન કહેવાય. અને સ્વપ્રકાશક જે જ્ઞાન છે એ અતીન્દ્રિય જ્ઞાન છે.
અને એમાં આત્માનો અનુભવ થાય છે. સ્વપ્રકાશકમાં. નંબર-૧.
હવે જ્યારે આત્માને આત્માનો નિર્વિકલ્પ અનુભવ થાય એ સ્વપ્રકાશક, નિર્વિકલ્પ ધ્યાનમા જ પ્રગટ થાય.
સવિકલ્પમાં પ્રગટ ન થાય. પ્રગટ થયા પછી (સવિકલ્પમાં પણ) રહે પણ (સવિકલ્પમાં) પ્રગટ થાય (નહીં).
આ બીજો પાઠ જરા સૂક્ષ્મ છે. કે શું પરને નથી જાણતો? કે નથી જાણતો લે. જાણનાર જણાય છે.
આ ઇન્દ્રિયજ્ઞાનનું પુસ્તક બહાર પડયું ને એમાં... લાવો ને એ પુસ્તક.
એમાં બતાવોને ભગવાન! તું પરને જાણતો જ નથી, ગુરુદેવે કહ્યું.
એક પુસ્તક લઈ લ્યો. કાઢો તો ૨૭૬ કેટલો? તમે કાઢોને ૨૭૬ પોઇંટ (બિંદુ).
પોઇંટ નંબર-૨૭૬. વચમાં પોઇંટ હોય છે. વાંચો.
મુમુક્ષુ:- અહીં તો કહે છે - ભગવાન! તું પરને જાણતો જ નથી.
ભગવાન લોકાલોકને જાણે છે એમ કહેવું એ તો અસદ્ભૂત વ્યવહાર છે.
ઉત્તર:- જૂઠો વ્યવહાર છે. અસદ્ભૂત એટલે જૂઠું અર્થ થયો ને? જૂઠો વ્યવહાર.
સાચો વ્યવહાર પણ નહીં. નિશ્ચય તો નહીં (પણ) સાચો વ્યવહાર પણ નહીં.
મુમુક્ષુ:- અસદ્ભૂતમાં મૂક્યો છે. ઉત્તર:- અસદ્ભૂતમાં નાખ્યું. આહાહા!
મુમુક્ષુ:- એમ તો વ્યવહાર માત્ર જ જૂઠો છે. ઉત્તર:- (વ્યવહાર માત્ર) જૂઠો છે એમ તો, તો પણ..
મુમુક્ષુ:-પરંતુ આ તો અસદ્ભૂત વ્યવહાર એટલે ખોટામાં ખોટો. ઉત્તર:- હા. ખોટામાં ખોટો છે. આ કોના વાક્ય છે?
મુમુક્ષુ:- ગુરુદેવના. ઉત્તર:- જો તમે આહાહા! આ ગુરુદેવ બિરાજમાન છે. એની લાઇટ થાય છે એ કરો ને?
બધા દર્શન કરે. દર્શન કરાવો બધાને આહાહા! સ્વર્ગમાંથી અહીં પધારે છે. લ્યો આ પધાર્યા. જુઓ.
મુમુક્ષુ:- શ્રી સદ્ ગુરુદેવનો જય હો. ઉત્તર:- એમાં આ શું વાક્ય લખેલુ છે? વાંચોને શું લખેલું છે બેન?
મુમુક્ષુ:- સિદ્ધ છે તે જાણનાર દેખનાર છે. ઉત્તર:- સિદ્ધ ભગવાન છે તે જાણનાર દેખનાર છે.
મુમુક્ષુ:- તેમ તું પણ જણનાર-દેખનાર જ છો. ઉત્તર:- જ છો. એમ. સિદ્ધની જેમ તું પણ જાણનાર-દેખનાર (જ) છો. પછી?
મુમુક્ષુ:- અધૂરા પૂરાનો પ્રશ્ન જ નથી. ઉત્તર:- અધૂરા પૂરાનો પ્રશ્ન કરીશ મા.
કે મારું જ્ઞાન અધૂરું છે એટલે હું ન જાણું અને કેવળી જાણે એમ નહીં. જાણનાર જ છો તું. પછી?
મુમુક્ષુ:- જાણનાર દેખનારથી જરીક ખસ્યો એટલે કર્તૃત્વમાં જ ગયો.
ઉત્તર:- જ્ઞાતાને બદલે કર્તા માન્યો, ખસ્યો જરાક સ્વભાવથી, તો..
મુમુક્ષુ:- કર્તૃત્વમાં જ ગયો. ઉત્તર:- કર્તૃત્વમાં જ ગયો.
મુમુક્ષુ:- એટલે સિદ્ધથી જુદો પડયો. ઉત્તર:- એટલે સિદ્ધ ભગવાનથી, જાણનાર દેખનારથી, તું જુદો પડી ગયો, તો..
મુમુક્ષુ:- એક ક્ષણ સિદ્ધથી જુદો પડે. ઉત્તર:- એક સમય જુદો પડ્યો સિદ્ધથી તું, તો..
મુમુક્ષુ:- તે મિથ્યાદ્રષ્ટિ છે, તે યથાર્થ વાત છે. ઉત્તર:- દલીચંદભાઇ! મિથ્યાદ્રષ્ટિ.
આ ગુરુવાણી હોં! આહાહા!
બોલો, આવા ગુરુ મળ્યા અને (આપણે) કર્તાબુદ્ધિ રાખીએ એ તો આપણે ગુરુના શિષ્ય કહેવડાવવા લાયક ન ગણાઇએ. હેં?
મુમુક્ષુ:- સાચી વાત છે. ઉત્તર:- અને આપણે ગુરુના શિષ્ય છીએ.
ગુરુ કહે છે ભગવાન તું પરને જાણતો નથી અને આપણે એમ માનીએ કે હું પરને જાણનારો છું તો એ ગુરુશિષ્ય નથી. ગુરુનો શિષ્ય ન ગણાય.
અહાહા! ભગવાન તું પરને જાણતો જ નથી, જ લગાડયો છે.
કથંચિત્ જાણે છે પરને અને કથંચિત્ નથી જાણતો, એમ નહીં.
મુમુક્ષુ:- જાણતો જ નથી. ઉત્તર:- જાણતો જ નથી. આહાહા!
કેવળી ભગવાન લોકાલોકને જાણે છે (એ) અસદ્ભૂત વ્યવહાર, જૂઠો વ્યવહાર છે.
કેવળી કેવળજ્ઞાનને જાણે એ સદ્ભૂત વ્યવહાર અને કેવળી પરને (લોકાલોકને) જાણે એ જૂઠો, અસદ્ભૂત વ્યવહાર.
બે પ્રકારના વ્યવહાર છે. આશ્રય માટે તો બેય (વ્યવહાર) અભૂતાર્થ છે પણ જાણવા માટે લ્યો, જાણવા માટે લ્યો તો શ્રુતજ્ઞાનને જાણે છે.
શ્રુતજ્ઞાની શુદ્ધાત્માને જાણે તે નિશ્ચય અને શ્રુતજ્ઞાનને જાણે તે વ્યવહાર પણ પરને તો (જાણતા જ નથી).
મુમુક્ષુ:- જાણતા જ નથી! વાહ વાહ બહુ સરસ.
ઉત્તર:- શ્રુતજ્ઞાન વડે કેવળ શુદ્ધાત્માને જાણે તે શ્રુતકેવળી છે, પરમાર્થ છે.
અને એ સાધક શ્રુતજ્ઞાનને જાણે તે વ્યવહાર છે.
પણ એ વ્યવહારે પણ પરમાર્થને પ્રતિપાદન કર્યું કારણ કે શ્રુતજ્ઞાન છે તે બધું આત્મા છે.
એટલો વ્યવહાર લે પણ એનાથી આગળ જૂઠા વ્યવહારમાં જા મા.
પોતાના ભેદને જાણે તે સદ્ભૂત વ્યવહાર. પરને જાણે તો અસદ્ભૂત વ્યવહાર છે. આહાહા! આ ગુરુવાણી છે.
આ બીજો પાઠ અઘરો છે કે આત્મા પરને જાણતો જ નથી.
એમાં ખૂબ ઉહાપોહ થયો અમારી સામે. સમજી ગયા? પણ એમાં ત્રણ જ્ઞાની સ્વર્ગમાંથી આવ્યા (અમારી) મદદે.
પ્રવચનસાર ગાથા નંબર-૧૧૪, અદ્વિતીય ચક્ષુ, એ પુસ્તક બહાર પાડયું. પછી ત્રણ જ્ઞાનીની સામે કોણ ના પાડે?
કુંદકુંદ ભગવાન કહે છે કે પર્યાયાર્થિક ચક્ષુ સર્વથા બંધ કરી દે.
અમૃતચંદ્રાચાર્ય કહે તારા પરિણામને જાણવાનું બંધ કરી દે.
કરતો તો છો જ નહીં. એ તો પ્રશ્ન જ નથી હવે.
પણ તું તારા પરિણામને જાણનાર નથી. બંધ કરી દે જાણવાનું. આહાહા!
અને ગુરુદેવે એનું વ્યાખ્યાન આપ્યું કે પરિણામને જાણવાનું બંધ કરી દે.
સાહેબ! પરિણામનો તો વિવેક કરવો જોઇએ ને? રાગ થાય, રાગને જાણું તો કષાયને મંદ (કરું ને)?
અરે! જાણવાનું બંધ કરી દે. જો તારે ભગવાનના દર્શન કરવા હોય તો. રખડવું હોય તો તારી મરજી. આહાહા!
એ અદ્વિતીય ચક્ષુ બહાર પડયું ને એમાં બધુ વાતાવરણ ઠંડું થઈ ગયું.
અઘરો વિષય છે. એનો વાંક નથી કોઇનો. કોઇનો વાંક નથી.
આ જે છે ને એ તો પોતાની યોગ્યતા હોયને ત્યારે સ્વપ્રકાશકના પક્ષમાં આવે.
સ્વપ્રકાશક પ્રગટ થાય તો તો સમ્યગ્દર્શન થઇ જાય.
હજી પરપ્રકાશક અને કાં સ્વપરપ્રકાશકના- વ્યવહારના પક્ષમાં પડયા છે (જીવો). આહાહા!
જાણનાર જ જણાય છે બીજું કાંઇ જણાતું જ નથી (એમ) લેને, તારું કામ થઇ જશે.
આહાહા! પહેલા સ્વપરપ્રકાશકની વાત હવે ઉપાડી છે, તો પહેલા સ્વપ્રકાશક લેવું.
કે મારા જ્ઞાનમાં તન્મયપણે જ્ઞાયક ભગવાન આત્મા જ નિરંતર બાળગોપાળ સૌને જણાય છે.
તો હું પણ બાળગોપાળ માહેલો છું.
તો મને પણ મારા જ્ઞાનમાં ભગવાન આત્મા જણાય છે,
એમ ભગવાને મારા જ્ઞાનમાં મારો આત્મા જણાય છે એમ જોયું.
ભગવાને, સર્વજ્ઞ ભગવાને શું જોયું મારા વિશે? મારા વિશે શું જોયું?
કે આ જીવના વર્તમાન જ્ઞાનમાં એનો ભગવાન આત્મા જણાય છે એમ એણે જાણ્યું અને વાણીમાં (આવ્યું).
પ્રકાશ! તારા જ્ઞાનમાં તારો આત્મા જણાય છે એમ વાણીમાં આવ્યું.
એ તો દિવ્યધ્વનિ છે, એમાં નામ બામ નહીં, આ તો હું દાખલા તરીકે (કહું છું). એમ બધાએ લઇ લેવું.
સમજી ગયા? પ્રકાશ નહીં, બધાનું જ છે. બધાના જ્ઞાનમાં ભગવાન આત્મા જણાય છે.
એનો અર્થ પર જણાતું નથી. એનું નામ સ્વપ્રકાશક જ્ઞાન છે.
સ્વપ્રકાશક જ્ઞાન પ્રગટ થાય ત્યારે નિર્વિકલ્પ ધ્યાનમાં આત્મા અનુભવમાં આવે.
એ વખતે આનંદનો સ્વાદ આવે છે. એ જ વખતે વજુભાઇ, સ્વપરપ્રકાશક પ્રગટ થાય છે.
નિર્વિકલ્પ ધ્યાનમાં જ, નિશ્ચય સ્વપરપ્રકાશક (પ્રગટ થાય છે).
ઓલું નિશ્ચય સ્વપ્રકાશક, નિશ્ચય શબ્દ. બીજામાં પણ નિશ્ચય, નિશ્ચય પણ સ્વપરપ્રકાશક.
બીજામાં નિશ્ચય કેમ લીધું સ્વપરપ્રકાશક?
કે પોતાનું જ્ઞાન પણ પોતાને જાણે છે અને જ્ઞાનમાં આનંદ આવ્યો એને પણ જાણે છે.
તો જ્ઞાનની અપેક્ષાએ, જ્ઞાન સ્વ, અને આનંદ પણ જણાયો તો આનંદ પર છે.
બીજો ગુણ થયો અંદરનો, એટલે એને પર કહેવાય.
એવું સ્વપરપ્રકાશક નિર્વિકલ્પ ધ્યાનમાં. નિર્વિકલ્પ ધ્યાનમાં આ બે સ્થિતિ હોય છે.
એ સાધક સવિકલ્પમાં આવે છે ત્યારે પોતાનો આત્મા પણ જણાય છે, જાણે છે
અને પરપદાર્થનો (પણ) પ્રતિભાસ એમાં થાય છે એટલે વ્યવહાર સ્વપરપ્રકાશક.
એ વ્યવહાર આવ્યો. નિશ્ચય પૂર્વક વ્યવહાર. સ્વપરપ્રકાશક પણ કથંચિત્ છે. સ્વપરપ્રકાશક સર્વથા નથી.
સ્વપરપ્રકાશક, (સ્વપ્રકાશકમાં) અંદરમાં અનુભવ થાય અને સ્વપરપ્રકાશક નિશ્ચય પ્રગટ થાય એવા સાધકને સ્વપરપ્રકાશકનો વ્યવહાર ઊભો થાય છે.
આ ત્રણ પ્રકાર સાધકને ભજે છે.
બીજું એક સ્વપરપ્રકાશક છે. બધા જીવના જ્ઞાનમાં સ્વપરપ્રકાશક છે.
નિગોદના જીવની જ્ઞાન પર્યાય પણ સ્વપરપ્રકાશક છે, પણ એ પ્રતિભાસરૂપ છે.
સ્વપરનો બેયનો પ્રતિભાસ થાય છે, પણ અજ્ઞાની જીવ સામાન્યનો તિરોભાવ કરે છે
અને વિશેષ જ્ઞેયાકાર જ્ઞાનનો આવિર્ભાવ કરી, એના પ્રતિભાસને લક્ષ્ય કરીને અજ્ઞાની બની જાય છે.
એ પણ એક નિગોદ સુધી બધામાં છે. સ્વપરપ્રકાશકની જ્ઞપ્તિ. એ ચોથો પ્રકાર કહ્યો.
ત્રણ પ્રકાર આ કહ્યા અને એક પ્રકાર ચોથો. બધાને સર્વ જીવોને સ્વપરપ્રકાશક (છે).
સ્વપરપ્રકાશક એટલે સ્વ અને પરનો પ્રતિભાસ થાય છે, એની જ્ઞાનની સ્વચ્છતામાં.
જ્ઞાનની સ્વચ્છતા છે. ભલે તીવ્ર મિથ્યાત્વ હોય, રાગદ્વેષ તીવ્ર થતા હોય એના પરિણામમાં,
પણ એ પરિણામથી ભિન્ન એક ઉપયોગ લક્ષણ છે આત્માનું, અને એ ઉપયોગ સ્વચ્છ છે.
શુદ્ધ પણ ન કહેવાય અને અશુદ્ધ પણ ન કહેવાય, સ્વચ્છ (કહેવાય).
શુદ્ધ ઉપયોગ ન કહેવાય. તેમ અશુદ્ધ તો કોઈ દિવસ થતો જ નથી અને સ્વચ્છપણું છૂટતું નથી.
એ સ્વચ્છ પર્યાયમાં પોતાનો જ્ઞાયક પણ જણાય અને પરપદાર્થ પણ - રાગાદિ, દેહાદિ પ્રતિભાસે.
પ્રતિભાસ સમજ્યા ને? જેમ દર્પણમાં દર્પણનું દળ પ્રતિભાસે અને મોર આદિ કે અગ્નિ આદિ(નો) પણ પ્રતિભાસ થાય.
એમ બે પ્રકારના પ્રતિભાસ એક સમયની સ્વચ્છ પર્યાયમાં થાય છે. એમાં ભેદજ્ઞાન છે.
ઓહોહો! મારો આત્મા મને જણાય છે. એ જે જણાતો હતો એનો આવિર્ભાવ કરી લે છે.
અને જે 'પર જણાય છે મને' એ ભ્રાંતિ હતી (તે) નીકળી જાય છે, અને અનુભવ થઇ જાય છે.
એવો સ્વપરપ્રકાશક પ્રતિભાસ તો બધા જીવોને છે. એમાં ને એમાં ભેદજ્ઞાન કરવાનું છે.
કે સ્વ જણાય છે ને પર જણાતું નથી. ત્યારે જે પહેલો બોલ મેં કહ્યો સ્વપ્રકાશકનો એ ઊભો થાય છે.
એમાં અનુભવ થઇ જાય છે. અને પછી એમાં નિશ્ચયથી સ્વપરપ્રકાશકપણું પ્રગટ થાય છે.
મુમુક્ષુ:- એ આવી જાય છે. ઉત્તર : એ આવી જાય છે, સાથે જ, એક સમયમાં. આવી પરિસ્થિતિ છે.
છે થોડું, ઝાઝું તો કાંઇ છે નહીં. છ મહિનાનો અભ્યાસ કરવાનું કહ્યું છે ને?
ત્રણ-ત્રણ મહિનાના બે ભાગ પાડી નાખો. પહેલા 'કર્તા નથી, અકર્તા છું’ એનો અભ્યાસ કરો.
પછી બીજા ત્રણ મહિનામાં 'જાણનાર જણાય છે, ખરેખર પર જણાતું નથી’. લ્યો! આમાં છે.
હું જાણનાર છું, હું કરનાર નથી. જાણનારો જણાય છે, ખરેખર પર જણાતું નથી.
આ તમે ઊઠશો એટલે બધાને પ્રસાદી આપી દેશું. જ્ઞાનીનું વચન છે આ.
આહાહા! આ ઇમ્પોર્ટેડ (imported) માલ છે. સીમંધર ભગવાનની સીધી વાણી છે. એ શાસ્ત્રોમાં છે. ગુરુદેવે કહ્યું છે.
માટે ઠીક છે. મનસુખભાઇના સ્વર્ગવાસ નિમિત્તે ધર્મધ્યાન છે ને એ દુ:ખને દૂર કરે છે.
એટલી વાર એને માનસિક શાંતિ હોય. એ જીવના વિયોગનો ખેદ પણ નીકળી જાય
જ્યારે ઉપયોગ આત્માના વિચારમાં લાગે ત્યારે સગાવહાલાને એ પ્રકારનું એને સાંત્વન થાય.
અને જો માર્ગે ચડી જાય તો કામ થઇ જાય.
બાકી જીવતત્ત્વની ભૂલ છે. કર્તાબુદ્ધિ જીવતત્ત્વની ભૂલ.
અને 'હું પરનો જ્ઞાતા છું' એ સંવર(તત્ત્વ)ની ભૂલ છે. એમાં આશ્રવ પ્રગટ થશે, સંવર પ્રગટ નહીં થાય.
મુમુક્ષુ:- પરનો જ્ઞાતા જાણશે ત્યાં સુધી સંવર પ્રગટ નહીં થાય.
ઉત્તર:- પર તરફ જ ઉપયોગ જાય. આત્મા તરફ ઉપયોગ આવે (જ) નહીં.
'હું પરનો જ્ઞાતા છું’ એ અનંતકાળથી શલ્ય છે.
પરની કર્તાબુદ્ધિ અને પરની જ્ઞાતાબુદ્ધિ, આ બે દોષ છે.
પરિણામની કર્તાબુદ્ધિ અને પરિણામની જ્ઞાતાબુદ્ધિ.
એટલે પરિણામને જાણવાનું બંધ, એટલા માટે કરાવ્યું. ૧૧૪ માં સર્વજ્ઞ ભગવાને બંધ કરાવ્યું.
તારા પરિણામને જાણવાનું બંધ કરી દે ને, અને આત્માની દ્રષ્ટિ (કર).
એક એવું જાત્યાંતર જ્ઞાન પ્રગટ થશે તને, કે જેમાં ભગવાન આત્મા તને જણાશે.
ગુરુદેવના વ્યાખ્યાન છપાઇ ગયા છે. એ પુસ્તક બહુ સરસ છે, અધ્યાત્મ પ્રવચન રત્નત્રય.
એમાં તેર વ્યાખ્યાન છે. એમાં નવ વ્યાખ્યાન છે ગાથા ૩૨૦ના,
અને ત્રણ વ્યાખ્યાન છે આ (પ્રવચનસાર ગાથા ૧૧૪), અને એક વ્યાખ્યાન ૨૭૧ કળશ.
એમ તેર વ્યાખ્યાન. તેરાપંથીનું તેર વ્યાખ્યાન અને કેવળજ્ઞાન થાય, તેરમું ગુણસ્થાન આવે, એવું પુસ્તક છે.
લાઇફટાઇમ (જીવનભર) વાંચવા જેવું છે, લાઇફટાઇમ.
આજે બે વાત મેં કરીને, કર્તાબુદ્ધિ છૂટે અને જ્ઞાતાબુદ્ધિ છૂટે, એ એમાં જ છે. એનો સાર તમને કહ્યો.
હવે ટાઇમ થઇ ગયો. બેન કાંઇ ભજન સંભળાવે એટલે (પૂરું કરીએ).
આહાહા! કેવો મંત્ર આપ્યો ગુરુદેવે! સિદ્ધની હારમાં મૂક્યા બધાને.
સિદ્ધથી જુદો પડીશ નહીં. પડીશ તો રખડી મરીશ એમ કહ્યું.
આ આત્મધર્મમાં આવેલી વાત છે હોં! નીચે લખેલું છે. શું (લખેલું છે)? નિલમ વાંચ, આત્મર્ધમ.
મુમુક્ષુ:- આત્મધર્મ નથી લખેલું. ઉત્તર:- નહીં ને, ગુરુદેવની વાણી. બરાબર છે.
એ આત્મધર્મનો એક અંક નીકળ્યો છે એમાં ચોથા બોલમાં છે. મારા પુસ્તકમાં એ નામ છે.
મુમુક્ષુ:- માર્ચનો અંક છે. ઉત્તર:- માર્ચ એવું કાંઇક છે. સીધી ગુરુદેવની વાણી છે.
કર્તાનું ભૂત વળગ્યું છે. હું કરું, હું કરું એ જ અજ્ઞાનતા બસ! સ્વયં થાય છે. માને છે કે હું કરું છું.
મુમુક્ષુ:- કર્તાનું ભૂત તો જરા ઢીલું પડે પણ જ્ઞાતાનું ભૂત ઢીલું થવું બહુ આકરું પડે છે.
ઉત્તર:- બહુ આકરું છે. ઘણું આકરું છે. એટલા માટે જ આ પુસ્તક બહાર પાડયું છે.
કેમકે ઇન્દ્રિયજ્ઞાનને પોતાનું માને ત્યાં સુધી જ્ઞાતા પરમાં રહે, અંદરમાં ન આવે. એને જ્ઞાન માન્યું છે ને?
ખૂબ ઉહાપોહ થયો હતો અમારી સામે, આઠ-નવ વર્ષ પહેલા. ભલે થાય. વાત ફરે એમ નથી.
અનુભવ કરવો હોય તો તારે વ્યવહારનો નિષેધ કરવો પડશે, અસદ્ભૂત વ્યવહારનો.
પરને (જાણવાનો), અસદ્ભૂત વ્યવહારનો નિષેધ.
શું થાય? (જેની) યોગ્યતા હોય એને ગુરુવાણી નિમિત્ત થાય.
યોગ્યતા ન હોય (તો) શ્રી ગુરુ શું કરે? એણે તો ધોધમાર વાણી આપી છે.
મુમુક્ષુ:- પિસ્તાળીશ વરસ. ઉત્તર:- વરસાદ વરસ્યો, વરસાદ.
જ્યારે છઠ્ઠો કાળ પૂરો થાય અને પાંચમો કાળ સારો આવે ને.
પછી ચોથો (કાળ) સારો આવે ત્યારે સાત સાત દિવસના સાત (પ્રકારનો) વરસાદ થાય.
એમ આ સત્યું સત્યું ઓગણપચાસ (૭x૭=૪૯) વરસ એણે વ્યાખ્યાન આપ્યું. ઓગણપચાસ વરસ.
પિસ્તાળીસ વરસ એટલે ચાર વરસ ઉમેરી દયો. ધોધમાર વરસાદ વરસાવ્યો હેં? તું જ્ઞાતા છો, ભાઇ! કર્તા નથી બાપુ!
ભગવાન તું તો જાણનાર છો ને? આહાહા! કરનાર નથી ભાઇ! તું તો જાણનાર છો ને?
પછી (એને) પકડયું કે હું જાણનાર છું તો પરનો જાણનાર (છું એમ પકડયું). અરે! ના-રે-ના! જાણનારને જાણે છે, (પરને નહિ).
આત્મા, જ્ઞાતાની વ્યાખ્યા આવી ૨૭૧ કળશમાં.
જ્ઞાતા કોને કહેવાય? પોતે પોતાને જાણે છે માટે આત્માનું નામ જ્ઞાતા છે.
પરને જાણે છે માટે જ્ઞાતા છે એમ છે જ નહીં. આહાહા! પણ વ્યવહારને વળગી ગયા જીવ, નિશ્ચયને છોડી દીધું.
બોલો એકાદુ ભજન સંભળાવો. આ મંદિરમાં બેઠા હોય ને એવું લાગે છે હે?
મુમુક્ષુ:- હાજી, એકદમ એવું લાગે છે. ઉત્તર: નાનું મંદિર.
જાણનારનો રંગ બરસ રહ્યો રે, મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે. (૨)
જાણનાર હી મુજકો જણાઈ રહ્યો રે, મેં જાણ રહ્યો આહા મેં જાણ રહ્યો રે.
જાણનારનો રંગ બરસ રહ્યો રે, મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે.
અનંત શક્તિમયી ધ્રુવ આતમ, શક્તિ અનંતોમયી એક આતમ, જાણનાર હૈ શાશ્વત પરમાતમ,
મેં તો શક્તિમયી દ્રવ્યમેં પ્રસર ગયો રે. (૨) મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે. (૨)
કારક વેદક નહીં હૈ રે આતમ, જાણનાર હૈ શાશ્વત પરમાતમ,
પારિણામીક શુદ્ધ વિલસ રહ્યો રે. (૨) મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે.
જાણનારનો રંગ બરસ રહ્યો રે, મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે (૨)
આનંદમયી મહાસાગર શુદ્ધાત્મા, સ્વયં તૃપ્ત હૈ તૃપ્ત તૃપ્ત આત્મા,
તૃપ્તિ સાગરમેં ઐસે મગન ભયો રે, (૨) મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે.
જાણનાર તો જાણનાર હી, પરકા ન સ્વકા ભેદ હૈ કુછભી,
આહા સાક્ષાત અમૃત બરસ રહ્યો રે, (૨) મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે.
ચિત્ સ્વરૂપ તો ચિત્ સ્વરૂપ હૈ, આનંદ વચનાતીત રૂપ હૈ,
મોહે શુદ્ધ ચિદાનંદ જણાઈ રહ્યો રે, મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે. (૨)
વ્યક્ત હુએ આનંદ કે પ્રતિભી, ઉદાસીન રહતા હૈ યે ધર્મી,
મૈ તો જ્ઞાતા હું, જ્ઞાતા હું, જ્ઞાતા રહ્યો રે, (૨) મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે. (૨)
કર્તુત્વબુદ્ધિ વિંનશ ગઈ હૈ રે, જ્ઞાતૃત્વ શક્તિ પ્રગટ ભઈ હૈ રે,
યે જ્ઞાતા કેવલજ્ઞાનકો બુલાઈ રહ્યો રે, (૨) મેં ભીંગ ગયો આહા મેં ભીંગ ગયો રે. (૨)
માત્ર જાણનાર મુજકો જણાઈ રહ્યો રે, (૨) મેં જાણ રહ્યો આહા મેં જાણ રહ્યો રે. (૨)
આજની ચર્ચા, એ સારી આવી. પ્રયોજનભૂત. મુમુક્ષુ:- બહુ સારી આવી. એકલું અમૃત જ....
ઉત્તર:- એકદમ પ્રયોજનભૂત. ગુરુદેવના પ્રતાપે ઘણાં જીવો ક્રમે ક્રમે પોતાનું કામ કરશે.
સીમંધર ભગવાને એક જીવ માટે નથી મોકલ્યા. એમ કહ્યું, ઇંદિરાબેન સંભળાય છે? કાને કાંઇ?
ગુરુદેવે, મલાડમાં જન્મજયંતી હતી ત્યારે એમ કહ્યું, વ્યાખ્યાન વાંચતા વાંચતા,
આહાહા! કે (સીમંધર ભગવાને) અમને અહીંયા મોકલ્યો છે. સીમંધર ભગવાને અમને અહીંયા મોકલ્યો છે.
એટલે એનો અર્થ કે એક માટે ન મોકલે. સીમંધર ભગવાન મોકલે? એક માટે મોકલે? હે?
મુખ્ય એક-બે વ્યક્તિ એ જુદી વાત, બાકી તો સેંકડો હજારો જીવો માટે અહીંયા આવ્યા હતા. સમજી ગયા?
અને આ સંસ્કાર દરેકને અંદરમાં બી(જ) રોપાઇ જાય છે ને, એ ઝાડ થઇ જશે.
અને ફળમાં મોક્ષની પ્રાપ્તિ થશે એવી વાણી, આવી ટંકોત્કીર્ણ, આ પુરુષની (ગુરુદેવની) છે.
ગજબની વાણી છે. આહાહા! એવો પુરુષ પાક્યો.
અહાહા! જેટલી એની પ્રશંસા કરીએ એટલી ઓછી છે. એવો ઉપકાર કર્યો છે આપણા ઉપર.
મુમુક્ષુ:- પરમ અહોભાગ્ય. ઉત્તર:- પણ જ્ઞાનીનો જન્મ થાય ત્યારે જ ભેદજ્ઞાનનો મંત્ર મળે. ત્યાં સુધી ન મળે.
માતા-પિતાએ ણમોકાર મંત્ર તો આપ્યો, જન્મતાની સાથે જ. પણ ભેદજ્ઞાનનો મંત્ર ધર્મપિતા આપી શકે.
મુમુક્ષુ:- સ્પષ્ટ આપે સમજાવ્યું. ઉત્તર:- આ બધું ગુરુદેવનું છે બેન! આહાહા!
અમે એની પાસે જ શીખ્યા છીએ અને અમે તમને એમનું કહીએ છીએ. એ વાણી બધી એની છે. બસ!
મુમુક્ષુ:- એમનો વારસો પૂરો સંભાળ્યો છે આપે. ઉત્તર:- ચમત્કાર થયો.
મુમુક્ષુ:- જાણનારો જણાય છે. જાણનારો જણાય છે.
ઉત્તર:- અને મનસુખભાઇ જણાતા નથી તમને, એમ લેવું પડશે. મુમુક્ષુ:- જી પ્રભુ! બરાબર જ છે.
ઉત્તર:- બસ! એમાં શાંતિ છે. જરાય વિચાર કરતા નહીં.
કોઇ પરપદાર્થનો વિચાર કરવાથી તો વિકલ્પ અને રાગની ઉત્પત્તિ થાય.
આત્માને યાદ કરો ને? બસ! એ વસ્તુ તમારી ક્યાં હતી?
મુમુક્ષુ:- અને સર્વજ્ઞ ભગવાનના જ્ઞાનમાં તો એવું આવે છે
અત્યારે કે આ જીવના જ્ઞાનમાં એનો આત્મા જ જણાય છે, બીજું જણાતું જ નથી.
તો હવે સર્વજ્ઞ ભગવાનને જે મારા વિશે જે જણાય છે એવું જ મને જણાવું જોઇએ.
ઉત્તર:- જણાવું જોઇએ. મુમુક્ષુ:- તો જ હું સર્વજ્ઞનો શિષ્ય કહેવાઉં ને?
ઉત્તર:- શિષ્ય કહેવાઉં. હા. મુમુક્ષુ:- એનાથી જરીક જુદો પડે તો મિથ્યાદ્રષ્ટિ છે.
મુમુક્ષુ:- તો એનો શિષ્ય નથી. હાં મિથ્યાદ્રષ્ટિ છે, બેન બરાબર.
ઉત્તર:- સર્વજ્ઞ ભગવાનની વાણીમાં આવ્યું છે કે તારા જ્ઞાનમાં તારો આત્મા જણાય છે.
તું ના પાડીશ મા. તો તારું કામ થઇ જશે.
મુમુક્ષુ:- મારો આત્મા જ જણાય છે. ઉત્તર:- આબાળ ગોપાળ સહુને ભગવાન આત્મા જણાય છે.
એ તો સમયસાર તો આપણે અહીંયા છે ને? માન્ય છે ને બધાને? હેં!
મુમુક્ષુ:- સર્વજ્ઞથી જુદા નહીં પડવું. સર્વજ્ઞથી જુદો પડે? આહાહા! ઉત્તર:- (ના પાડે છે).
એના કારણે આપણે બધા ભેગા થયા છીએ. કોઇ ક્યાં જન્મેલા, કોઇ ક્યાં જન્મેલા. દલીચંદભાઇ! હેં?
બધાય સોનગઢમાં ગુરુદેવના ચરણમાં ભેગા થયા છીએ. આહાહા!
જેમ મોતી વિખરાયેલા હોય અને દોરામાં બધા પરોવાઇ જાય એમ આ ગુરુદેવના કારણે આ બધા શિષ્યો આપણે ભેગા થઈ ગયા.
નહીંતર કોઇ કોઇને ઓળખે નહીં. કોણ ક્યાં, કોણ ક્યાં? અહાહા! બધા સોનગઢમાં ભેગા થઈ ગયા.
મુમુક્ષુ:- સત્યાવીસ વર્ષ અનાર્ય દેશમાં કાઢ્યા. આફ્રીકામાં સત્યાવીસ વર્ષ કાઢ્યા.
અનાર્ય દેશમાં, આફ્રીકામાં સત્યાવીસ વર્ષ કાઢ્યા. ઉત્તર:- ઓહોહો!
મુમુક્ષુ:- આ બધા લંડન ગયા. મેં કહ્યું આપણે લંડન જાવું નથી. ઉત્તર:-જાવું નથી.
મુમુક્ષુ:- આપણે મેં કીધું આપણી ભારતભૂમિ સારી છે. હવે એ સંજોગો આવ્યા બધા.
આજે સતર વર્ષ થયા. આ સોનગઢમાં સતર વર્ષ થયા.
ઉત્તર:- સતર વર્ષ, બરાબર. સારું સારું. મુમુક્ષુ:- આ ગુરુદેવની વાણીનું અને આ ભૂમિનું,
કણ કણમાં નામ આજે ગુરુદેવનું બોલાય જાય, એનો લાભ મળી રહ્યો છે. ઉત્તર:- લાભ મળ્યો, બરાબર.
સારો લાભ લીધો. સત્તર વર્ષથી રહ્યા, બધું છોડીને.
એક તો બહારનું સંતોષ મળ્યો કે આપણે કાઈં ઝાઝા પૈસા જોતા નથી.
આપણે આત્માનું કરવાનું છે. નહીંતર લંડન વયા ગયા ઘણાંય.
મુમુક્ષુ:- હા ઘણાય વયા ગયા. ઉત્તર:- ઘણાય વયા ગયા આફ્રીકામાંથી.
એ બરાબર, સારું કર્યું તમે. આ સંસ્કાર સત્ ના છે ને? આહાહા! સત્ ના સંસ્કારનું ફળ બહુ મોટું આવે છે.
મોટું આવે છે. હું જાણનાર છું બસ! આહાહા!
અંદરમાં વારંવાર, વારંવાર, અમારા બેને સવારના પહોરમાં બહુ પ્રમોદ જાહેર કર્યો કે હું જાણનાર જ છું?
હા તમે જાણનાર જ છો. એમ જ કરવું? કે હા એમ જ કર્યા કરો. એમાં જણાઇ જશે તમને.
હું પરનો જાણનાર છું તો નહીં જણાય. પરનો કરનાર છું તો પણ નહીં જણાય.
કેમ કે એવું સ્વરૂપ જ નથી. સર્વજ્ઞ ભગવાને નથી જોયું.
મુમુક્ષુ:- હાં પછી? ઉત્તર:- તમારા ઘેરેથી પ્રમોદ બતાવ્યો. આત્મા છે ને બધા, એમાં શું? આત્મા છે ને બેન?
મુમુક્ષુ:- પહેલા એ જ આવ્યા હતા. એની વાંહે (પાછળ) હું આવ્યો. ઉત્તર:- હવે બરાબર (સમજાણું) આ કેમ આગળ વધે છે.
એટલે હવે ખ્યાલ પકળી લીધી. જેવું હતું એવું કહી દીધું. સારું સારું.
ભગવાનના સ્મરણ કરતાં પણ પરમાત્માના સ્મરણથી પરમાત્મા થવાય છે.
પરમાત્માનું સ્મરણ એ જ પરમાત્મા થવાનો ઉપાય છે.
બીજો ઉપાય છે જ નહીં કોઈ. દ્રવ્યદ્રષ્ટિ તે જ સમ્યગ્દ્રષ્ટિ છે. બસ!