આ સમયાસારજી પરમાગમ શાસ્ત્ર છે.
તેનું પહેલો જીવ નામનો અધિકાર તેમાં 13 મી ગાથા ચાલી હતી. તે ૧ અને 3 હતી.
પહેલા ૧ અને ૩ હતું. હવે આકડા બદલાય છે. ૩ અને ૧. ૩૧ ગાથાનો સ્વાધ્યાય કરવાનો છે.
તેમાં ૩૧નો જન્મ કેમ થયો ? આચાર્ય ભગવાને ૩૧ ગાથા લખી તેનું કારણ શું છે ?
કે અનાદિકાળથી આત્મા તીર્થંકર ભગવાન નો શરીરની સ્તુતિ કરવાથી તીર્થંકર કેવલિની
સ્તુતિ થાય છે તેવું માનીને, તે જ્ઞેય જ્ઞાયકનો સંકર દોષ ઉત્પન કરી લે છે.
જોવે છે તો શરીર ને તીર્થંકર ભગવાન.
તીર્થંકર અને આચાર્ય બે શબ્દ છે.
તીર્થંકરની સ્તુતિ અને આચાર્યની સ્તુતિ.
અજ્ઞાની જીવની પાસે ઇન્દ્રિય જ્ઞાન છે. અતિદ્રિય જ્ઞાન તો નવું પ્રગટ થાય છે.
તો ઇંદ્રિયજ્ઞાનથી જેને જોવે છે તેને જ તીર્થંકર માનીલે છે.
તેમ આચાર્ય ભગવાનનો શરીરને જોતો શરીર જ આત્મા છે આચાર્ય છે એવું માનીને સ્તુતિ કરતા હતા.
તે સ્તુતિના સમયમાં જે શુભભાવ થાય છે તે આચાર્ય ભગવાને આગળ નથી કીધું પણ મિથ્યાત્વ થાય છે.
શુભભાવ તો થાય છે પાપનું પરિણામ તો નથી, તો પણ શરીરને આત્મા માનવો,
શરીરને આત્મા જાણવો અને જાણીને સ્તુતિ કરવી તે તો પાપ છે.
શુભભાવની સાથે સાથે પણ એક મિથ્યાત્વનું પાપ લાગતું હતું.
તો આચાર્ય ભગવાને કરૂણા કરીને એવી સ્તુતિમાં પણ મિથ્યાત્વનું જે પાપ લાગે તો તેનું કારણ શું છે?
કઈક કારણ હોવું જોય. તો જ્યારે કારણનો નાશ થસે ત્યારે જ કાર્યનો નાશ થાય છે
તો આ મિથ્યાત્વ નો, મોહ નો, મમત્વ નો નાશનો ઉપાય કહેવા માટે ૩૧ ગાથાનો જન્મ થયો.
ઘણા અજ્ઞાની જીવે ચર્ચા કરી, દલીલ કરી.
ત્યાં શુધી દલીલ કરી કે સર્વજ્ઞ ભગવાનની વાણીમાં જીનાગમમાં આવે છે કે શરીર તે પણ આત્મા છે.
આચાર્ય ભગવાને કહ્યું ભાઈ, તે સર્વજ્ઞ ભગવાને વ્યવહાર જણાવ્યો છે.
સાચેજ શરીર અને આત્મા ક્યારેય એક થતો નથી. ક્યારેય શબ્દ છે, આહાહા!
કથંચિત હોય છે અને પછી ટળી જાય છે એવું નથી.
ક્યારેય એક થતું જ નથી બે જીવ અને પુદગલ.
કાયમ માટે સ્વભાવથી જ ભિન્ન ભિન્ન રહે છે. એવી ગાથા છે મૂળમાં.
વ્યહાર તો તેમ કહે છે કે જીવ અને શરીર એકજ છે.
વ્યહાર કહે છે જીવ અને શરીર એક જ છે, આહાહા!
વ્યવહારમાં ભેદજ્ઞાન કરવાની તાકાત નથી, એકત્વ કરે છે. જ શબ્દ લગાવ્યો છે.
મૂળ કુંદ્કુંદ ભગવાનની ગાથા છે.
વ્યવહાર તો એમ કહે છે એટ્લે કે પ્રતિપાદન કરે છે કે જીવ અને શરીર એક જ છે
પણ નિશ્ચયના અભિપ્રાયથી જીવ અને શરીર ક્યારેય પણ, આહાહા. કોડપી કાલે, એક પદાર્થ થયો જ નથી.
વ્યહારનય અન્યથા કથન કરે છે. વ્યવહારનયનું સ્વરૂપજ એવું છે.
વ્યવહારનય બીજાના ભાવને બીજાનો કહે છે. ગુજરાતી, હિન્દી કરી લીજો.
વ્યવહાર બીજાના ભાવનો બીજાનો કહે છે.
એટલે જે પુદગલનો ભાવ છે તેમને જીવ ભાવ કહે છે વ્યવહાર. સમજાણું?
અને નિશ્ચયનય જેવુ વસ્તુ નું સ્વરૂપ છે તેવું કહે છે.
બીજાના ભાવને બીજાના જરા પણ કહેતા નથી.
અહિયાં પૂર્ણવિરામ નથી, હજી વાર છે,
નિશ્ચયનય બીજાના ભાવને બીજાના જરા પણ કહેતા નથી. પણ નિષેધ કરે છે.
જ્યારે નિષેધ કરે તો નિશ્ચયનયનો જન્મ થાય છે.
એવો પંચાધ્યાયીમાં પ્રશ્ન આવ્યો કે નિશ્ચયનયનું શું સ્વરૂપ છે ?
કે ભાઈ તે તો વચનાતીત છે. તો પણ થોડું કહો ઈશારો તો કરો અમને.
કે જે જ્ઞાન વ્યવહારનો નિષેધ કરે છે તે જ્ઞાનનું નામ નિશ્ચયનય છે.
અને આચાર્ય ભગવાને ફરમાવ્યું છે કે તારે જો સમ્યકદર્શન પ્રગટ કરવું હોય તો નિર્દયરૂપથી વ્યવહારનો નિષેધ કરીદે.
અવશ્ય આત્મદર્શન થશે.
દયા નહીં રાખતા કે ભાઈ આ તો અહિંસક ધર્મ છે ને. જૈન દર્શન તો "અહિંસા પરમો ધર્મ:".
હિંસાનો અર્થ તો આ છે કે અહિયાં રાગની ઉત્પતિ, દયાની ઉપતિ નથી તેનું નામ અહિંસા છે.
એ જે પર્યાયમાં રાગ ઉત્પન થાય છે તેજ નિશ્ચયથી હિંસા છે. આહાહા!
હું એક વાર મહાવીર જી ગયો હતો દર્શન કરવા જયપુરથી તો ત્યાં એક ચક્ર હતું.
આપણે મહાવીર ચક્ર નિકળ્યું હતુને ભગવાન નું ત્યારે એક,
મુમુક્ષુ:- નિર્વાણ મહોત્સવ પર ઉત્તર:- હા.. નિશાન હતું નિશાન
તેમાં લખ્યું હતું નિશ્ચયથી રાગની ઉત્પતિ તેનું નામ હિંસા છે, એમ પુરૂષાર્થ સિદ્ધઉપાયનો એક શ્લોક છે.
ત્યાં લખ્યું હતું. આહાહા!
એમ આચાર્ય ભગવાન ફરમાવે છે કે પરાશ્રિત વ્યવહાર હોય અસદભૂત વ્યવહાર હોય
કે ગુણ ગુણીનો ભેદરૂપ વ્યવહાર હોય સદભૂત.
તેને નિર્દયરૂપથી નિષેધ કરીદે કે આવો આત્માનું સ્વરૂપ નથી.
જે વ્યવહાર બને છે આવો આત્માનું સ્વરૂપ નથી.
વ્યવહારનય કહે છે કે રાગી જીવ છે બિલકુલ ખોટી વાત કરે છે. અસત્યાર્થ કથન કરવા વાળા છે
વિદ્વાન લોકો કહે છે કે અસત્યાર્થ અને કલશ ટીકાકારે તો એવી ભાષા કરી દીધી કે વ્યવહાર ખોટો છે, વ્યવહારનય ખોટો છે.
ખોટો પ્રતિપાદન કરે છે. ૪૦૦ વર્ષ પહેલાની વાત છે રાજમલ જી સાહેબ, જૈન ધર્મના મર્મી, અનુભવી હતા. આહાહા!
તેને વ્યવહાર બધો ખોટો છે, ખોટો છે. એ વાત ક્યાંથી આવી?
કે સમયસારની ૧૧ મી ગાથામાં આવ્યું છે કે વ્યવહાર સમસ્ત પ્રકારનો અભૂતાર્થ, અસત્યાર્થ છે. આહાહા!
તો દેવલાલીમાં ચાલી વાત તો પંડિતજી બેઠા હતા હુકમચંદજી સાહેબ..ડો. ભારીલ્લ સાહેબ..
તેણે કહ્યું કે અભૂતાર્થ તો છે મૂળ સંસ્કૃતમાં
અમ્રુતચંદ્ર આચાર્યની ટીકામાં અસત્યાર્થ લખ્યું છે આ ક્યાથી?
મે કહ્યું આ જયસેન આચાર્ય ભગવાનની ટીકામાં સંસ્કૃતમાં છે.
અભૂતાર્થ કહો કે અસત્યાર્થ કહો એકાર્થ વાત છે વાચક છે.
એવો જે વ્યવહારનો નિર્દયરૂપથી નિષેધ કરે છે તેના પર આત્મા પર દયા કરે છે. આહાહા!
તો આ સ્તુતિ કરવાથી તીર્થંકર ભગવાન ના શરીરની સ્તુતિ કરે અને આચાર્ય ભગવાનના શરીરની સ્તુતિ કરે તો સ્તુતિ થઈ ગયી.
તો ત્યાં આચાર્ય ભગવાને, હા ઠીક છે શુભભાવ થાય છે એમ નથી લીધું પણ મિથ્યાત્વ થઈ ગયું
એમ લઈને મિથ્યાત્વનો નાશનો ઉપાય ૩૧ મી ગાથામાં બતાવે છે, કે નિશ્ચય સ્તુતિ શું છે?
વ્યવહાર સ્તુતિ તો સાંભળી તને અંતર બૈર, કામ ભોગ બંધનની કથા છે.
વ્યવહાર સ્તુતિમાં આત્માનું હિત થાય નથી, એ ભાવથી તો બંધન થાય છે.
જે ભાવથી બંધન થાય છે તે મોક્ષ માર્ગ નથી. આહાહા!
તે કરુણા કરીને લખે છે એમ નથી. ઠીક છે શુભભાવ તો ભાઈ છે.
નહીં, કેમકે વ્યવહારનો પક્ષ તો જીવ ને અનાદિનો છે અને આચાર્ય ભગવાન લખે કે ઠીક છે, શુભભાવ તો છે તો ત્યાં ચોટી જાય છે
આહાહા! પણ મિથ્યાત્વ લાગે છે, દોષ ધ્યાન રાખો
તું શરીરને તો આત્મા માને છે. શરીરની અંદર ભગવાન આત્મા તીર્થંકર પરમાત્મા છે, તે તને જોવામાં આવતો નથી.
અને આચાર્ય ભગવાનના શરીરને જોઈ સ્તુતિ કરે છે, વંદન કરે છે, નમસ્કાર કરે છે.
તે શરીર, અમારા આચાર્ય શરીરવાળા થતાં જ નથી. અમારા આચાર્ય તો આનંદમૂર્તિ જ્ઞાનમુર્તિ હોય છે.
એવા આચાર્યને અમે નમસ્કાર કરીએ છીએ. આહાહા! નિત્ય નમસ્કાર કરીએ છીએ.
આવે છે ને, ણમો અરિહંતાણમ, ણમો સિધ્ધાણમ,
ણમો આયરિયાણમ, ણમો ઉવજ્જાયાણમ,
હા, એક ધવલની અંદર તો એવો પાઠ આવ્યો ણમો લોએ સવ્વ ત્રિકાલવર્તી અરિહંતાણમ, ણમો લોએ સવ્વ ત્રિકાલવર્તી સિધ્ધાણમ,
ણમો લોએ સવ્વ ત્રિકાલવર્તી આયરિયાણમ, ણમો લોએ સવ્વ ત્રિકાલવર્તી ઉવજ્જાયાણમ, ણમો લોએ સવ્વ ત્રિકાલવર્તી સાહુણમ.
ત્રિકાળર્તી! વર્તમાનને તો નમસ્કાર કરે છે પણ નિગોદમાં પંચપરમેષ્ઠી ના દ્રવ્ય છે, તેને પણ અત્યારે નમસ્કાર કરું છું.
આહાહા! પ્રભુ. આ ગુણ વાચક ધર્મ છે, જૈન દર્શન વ્યક્તિ વાચક નથી.
વ્યક્તિ પુજા નથી ગુણના પૂજારી છે.
તો આ આચાર્ય ભગવાન અત્યારે એક અપૂર્વ વાત જે અનંતકાળથી આત્મા ઇન્દ્રિયજ્ઞાનથી જુદો ને જાણે છે અને પોતાનો માની લે છે.
દેવ શાસ્ત્ર ગુરુની ભક્તિ કરે, પુજા કરે, તે સમય પણ તેની નજર આત્મા પર નથી.
ઇન્દ્રિયજ્ઞાન તેની પાસે છે તો ઇન્દ્રિયજ્ઞાનને જીતવાથી આ ઇન્દ્રિયજ્ઞાનને જીતવાથી
અતીન્દ્રિયજ્ઞાન નવું પ્રગટ થાય છે અને તે અતીન્દ્રિયજ્ઞાનમાં આત્માનો અનુભવ હોય છે તેનું નામ નિશ્ચય કેવળીની સ્તુતિ થઈ ગયી.
કેવળી ના! અત્યારે કેવળીની સ્તુતિ થાય છે આ કાળમાં પંચમ કાળમાં, આહાહા!
તું આત્મા કેવળી છે. કેવળજ્ઞાનનો પૂંજ છે એટલા માટે કેવળી છે. આહાહા!
આ અદભુત એક ગાથા આવે છે.
ભાઈ સાહેબને સારું કીધું કે હું તો જાણું છું, જાણું છું. મતલબ શું છે તમારે?
જાણું છું, જાણું છું, પરને જાણવાની આગળ તું કરે છે
તો જાણતો નથી તું એને કરતાં માને છે. મોટી ભૂલ છે.
જાણવાના બહાના પર મિથ્યાત્વ પોષક થઈ જાય છે
કરવામાં તો મિથ્યાત્વ છે જ પણ હું રાગને જાણું છું મિથ્યાત્વ છે.
રાગને જાણવાનો તારો પ્રયોજન શું છે? તો ત્યાં ટીક ટીક કેમ કરે છે? શું જોવું છે?
તારો કઈક મતલબ લાગે છે ત્યાં જોવાનો. આહાહા!
એટલે જેને જોવો તેને પોતાનું માની લે છે.
આ ઇંદ્રિયજ્ઞાન એકત્વ કરે છે, અને અતિંદ્રિયજ્ઞાન વિભક્ત કરે છે.
ઇંદ્રિયજ્ઞાન પર સાથે એકત્વ કરી લે છે એવું મોક્ષમાર્ગ પ્રકાશકમાં પણ આવ્યું
કે ઇંદ્રિયજ્ઞાન અમૂર્તિક પોતાના આત્માને તો જાણતો જ નથી, અને શરીરઆદિ મૂર્તિક પદાર્થને જાણી પોતાનું અવશ્ય માનીલે છે
તેનું નામ મિથ્યાત્વ છે. કેવળ જાણતો નથી દેહને, પોતાનો માને છે.
અજ્ઞાની કેવળ રાગને જાણતો નથી જાણ્યું હોય તે શ્ર્ધાન થઈ જાય છે
જાણ્યું હોય તે શ્ર્ધાન. આત્માને જાણું અને જાણનાર તેની પ્રતીતિ કરો. આ સુલ્ટી વાત
આવી ઊંધી વાતમાં, ઇંદ્રિયજ્ઞાન જેને જાણે છે તેમાં આપણાંપણું માની લે છે
તે મિથ્યાત્વના ક્ષયની ગાથા હમણાં આવે છે.
તેનું મથાળું:- હવે તીર્થંકર કેવળીની તીર્થંકર કેવળીની નિશ્ચય સ્તુતિ કરે છે.
તીર્થંકર કેવળીની નિશ્ચય સ્તુતિ સામે જોવાથી નથી થતી.
અંદર આત્માને જોવો જાણવો તેનું નામ કેવળીની સ્તુતિ છે, નિશ્ચય સ્તુતિ.
વ્યવહાર સ્તુતિ પર આશ્રિત છે બંધનું કારણ છે. નિશ્ચય સ્તુતિ સ્વઆશ્રિત મોક્ષનું કારણ છે. આહાહા!
હવે તીર્થંકર કવાળીની નિશ્ચય સ્તુતિ કરે છે, તેમાં પહેલા જ્ઞેય જ્ઞાયકના શંકર દોષનો પરિહાર કરીને સ્તુતિ કરે છે.
જ્ઞેય અને જ્ઞાયક, આહાહા! કર્તા કર્મ લખ્યું જ નથી. લખ્યું છે?
કેમકે અકર્તાનો કોઇ કર્મ ન હોય જ્ઞાતાનું તો કોઈ જ્ઞેય હોય છે.
जो इंदिये जिणित्ता णाणसहावाधियं मुणदि आदं। तं खलु जिदिंदियं ते भणंति जे णिच्छिदा साहू।।३१।।
જીતી ઇંદ્રિયો જ્ઞાનસ્વભાવે અધિક જાણે આત્મને, નિશ્ચય વિષે સ્થિત સાધુઓ ભાખે જિતેન્દ્રિય તેહને. ૩૧.
મોહને મિથ્યાત્વને જીતવા માટે જે જીવ ઇંદ્રિયજ્ઞાનને જીતશે તેને મોહનો ક્ષય થઈ જાય છે.
જેને ઇન્દ્રિયજ્ઞાન જીવતો રાખવાની ભાવના છે, તેમને મિથ્યાત્વનો નાશ થતો નથી.
ઇંદ્રિયજ્ઞાન જ બધા સંસારનું બીજ છે. આહાહા!
બોર્ડ લગાવ્યું છે. બોર્ડ લગાવ્યું છે. એમજ છે. આપણી પાસે તો આધાર છેને?
આહાહા! તે ટોંડરમલ સાહેબે પણ લખ્યું કે ઇંદ્રિયજ્ઞાન જેને જાણે છે. તેને મારૂ માની લે છે.
તો શું કરે? કે એક વાર ઇંદ્રિયજ્ઞાનથી જાણવાનું બંધ કરી દેને. ઉપાય તો સરળ છે, આ આમાં આવશે બધું
મૂળ ગાથાનો અર્થ, જો ઇન્દ્રિયોને જીતી, ઇન્દ્રિયોને જીતી, ઇન્દ્રિયોના ત્રણ પ્રકાર આવશે.
દ્રવ્યઇન્દ્રિય, ભાવેન્દ્રિય અને ભાવેન્દ્રિયના વિષય. તે ત્રણેયના નામ ઇન્દ્રિય છે. ત્રણેયના નામ ઇન્દ્રિય છે.
જે ઇંદ્રિયજ્ઞાનથી આ પ્રતિમાના દર્શન કરે છે ને, તો આ પ્રતિમાં પણ ઇન્દ્રિય હોય છે. આહાહા!
વિષય છે ને. ઇંદ્રિયજ્ઞાનનો વિષયને પણ ઇન્દ્રિય કહેવામા આવે છે. આવું આમાં છે. આહાહા!
શાંતિથી સાંભડજો. થોડુ એમ કરવું કે આપણાં પક્ષને અત્યારે રાખવો.
છોડી દેવાનું, દરિયામાં નાખી નહીં દેવાનું. થોડી વાર, આપણાં પક્ષને એ પોટલીમાં બાંધીને, તે શું કહે છે?
પોટલીમાં બાંધીને, હમળા બાજુમાં રાખવું થોડો સમય રાખો
અને તે વાત આચાર્ય ભગવાનની સાચી લાગે તો તેને દરિયામાં ફેકી દેજો, કે તે પાછુ આવે નહીં. આહાહા!
વ્યવહારનો પક્ષ અનાદિ કાળનો જીવ છે. આ ૧૧ મી ગાથામાં ભાવાર્થમાં લખે છે. આચાર્ય ભગવાન જોવો.
વ્યવહારનો પક્ષ છૂટે છે. વ્યવહાર તો થોડા સમય માટે જાણવાને માટે, હેયરૂપ જાણવાને માટે રહી જાય છે.
સર્વથા અભેદ થઈ જાય છે તો વાત જુદી હોય છે.
જયચંદ પંડિતજી એ ઘણો સારો ભાવાર્થ લખ્યો છે.
અહિયાં વ્યવહારનયને અભૂતાર્થ અને શુદ્ધનયને ભૂતાર્થ કહ્યો છે.
જેનો વિષય વિદ્યમાન ન હોય, આહાહા! શું કહ્યું?
વ્યવહારનયનો વિષય વિદ્યમાન નથી. તેની અસ્તિ જ નથી.
જેનો વિષય વિદ્યમાન ન હોય, અસત્યાર્થ હોય તેને અભૂતાર્થ કહે છે. આહાહા!
વ્યવહારનયને અભૂતાર્થ કહેવાનો આશ્રય આ છેને શુદ્ધનયનો વિષય અભેદ એકાકારરૂપ નિત્ય દ્રવ્ય છે.
નિત્ય દ્રવ્ય સામાન્ય છે, શુદ્ધ આત્મા, શુદ્ધ ચૈતન્ય પરમાત્મા છે.
તેની દ્રષ્ટિમાં ભેદ દેખાતો નથી. આહાહા!
અભેદમાં ભેદ છે જ નહીં, તો દેખાઈ કેવી રીતે?
જ્યાં ગુણ ભેદ નથી દેખાતું, જેમાં ગુણ હોવા છતાં
અનંતગુણ હોવા છતાં ગુણ ભેદ દેખાતા નથી અને પર્યાય તો આમાં છે જ નહીં તો ક્યાંથી દેખાશે?
ગુણ હોવા છતાં ગુણ ભેદ દેખાતો નથી, જ્ઞાન છે, દર્શન છે, ચારિત્ર છે, સુખ છે. આહાહા!
એટલા માટે તેની દ્રષ્ટિમાં ભેદ અવધિમાન, અસત્યાર્થ જ કહેવું જોઈએ.
દેખાતું નથી, એટલા માટે અવસ્તુ અવિધ્યમાન કહેવું જોઇયે.
જેમકે આત્મામાં જ્ઞાન છે, દર્શન છે, ચારિત્ર છે, સુખ છે વ્યવહારથી કહેવામા આવે છે.
જ્યારે અભેદ દ્રષ્ટિમાં આવ્યું તો જ્ઞાન નથી, દર્શન નથી, ચારિત્ર પણ નથી.
વિદ્યમાન નથી, વિદ્યમાન હોવા છતાં તેના પરથી લક્ષ્ય હટી જાય છે તો ગુણ ભેદ દેખાતું નથી.
આહાહા! હોવા છતાં પણ નથી, હોવા છતાં પણ નથી?
અને પર્યાય એમાં છે જ નહી તો હોવાથી આવો શબ્દ લાગુ પડતો નથી. શું કહ્યું?
આત્મામાં જ્ઞાન, દર્શન, ચારિત્ર, સુખ આ ગુણ તો છે, અનંતગુણ તો છે. પર્યાય તો ધ્રૂવમાં છે નહીં
જે છે ગુણો અનંત તે અભેદની દ્રષ્ટિમાં અનંતગુણ હોવા છતાં પણ ગુણ ભેદ દેખાતો નથી
હોવા છતાં દેખાતું નથી તો જે નથી તે તો જોવાનો પ્રશ્ન નથી. આહાહા!
આવો અસત્યાર્થ દેખાવો જોઈએ. એવું નહી સમજવું જોઇયે કે ભેદરૂપ કોઈ વસ્તુ જ નથી.
જ્ઞાનનું જ્ઞેય તો છે પણ ધ્યાન નું ધ્યેય નથી. ખ્યાલ રાખજો.
પર્યાય તો છે પણ અંતર દ્રષ્ટિથી જોવો તો પર્યાય જોવામાં નથી દેખાતી.
તેનો અર્થ પર્યાય અવસ્તુ છે, અલોકમાં ચાલી ગયી પર્યાય એવું છે નહીં.
પર્યાય છે પણ પર્યાય પર લક્ષ્ય છૂટી જાય છે, દ્રવ્ય પર લક્ષ્ય આવી જાય છે તો પર્યાય હોવા છતાં જોવામાં નથી દેખાતું.
જો આવું માની લ્યો તો જેમ વેદાંત મતવાળા ભેદરૂપ અનિત્યને જોઈને અવસ્તુ માયા સ્વરૂપ કહે છે.
અને સર્વ વ્યાપક એક અભેદ નિત્ય શુદ્ધ બ્રમ્હને વસ્તુ કહે છે એવું સિદ્ધ થઈ જાય,
આનાથી સર્વથા એકાંત શુદ્ધનય કે પક્ષરૂપ મિથ્યાદ્ર્ષ્ટિનો જ પ્રસંગ આવે. આહાહા!
જ્ઞાનનું જ્ઞેયમાંથી નથી નિકળતું, નીકળી શકતું જ નથી પણ ધ્યાનની ધ્યેયમાં આવતી જ નથી પર્યાય
શું કહ્યું? ધ્યાનનું ધ્યેયમાં પર્યાય આવે જ નહીં અને જ્ઞાનનું જ્ઞેયમાંથી જાતિ પણ નથી,
આમ સમ્યકએકાંત પૂર્વક ધ્યેયપૂર્વક જ્ઞેય થઈ જાય છે.
આહાહા! સર્વથા એકાંત શુદ્ધનયના પક્ષરૂપ મીથ્યાદ્રષ્ટિનો જ પ્રસંગ આવે.
આહાહા! એટલા માટે અહિયાં એમ સમજવું જોઇયે કે જિનવાણી સ્વાદવાદરૂપ છે, સ્યાદવાદનો જન્મ અનુભૂતિના કાળમાંથી છે.
આહાહા! શાસ્ત્રનું લક્ષથી સ્યાદવાદનો જન્મ, અનેકાંતનો જન્મ હોતો (નથી).
આહાહા! સ્યાદવાદ એવો છે એવો વિકલ્પ ઊઠે છે તે વિકલ્પમાં સ્યાદવાદ નથી.
અનુભવ જ્ઞાનમાં સ્યાદવાદ છે. આહાહા!
જિનવાણી સ્યાદવાદરૂપ છે એ પ્રયોજન વશ નયનો મુખ્ય ગૌણ કરીને કહે છે.
હમણાં આપણો વિષય હમણાં આવ્યો. પ્રાણીઓ ને, આવું થયું, હું મારી વાત કહી દવ ૨ મિનિટની અંદર.
હું ગુરુદેવની પાસે જ્યારે પહેલા શરૂ શરૂમાં ગયો, શરૂ શરૂમાં જાતો હતો,
તો એને ખ્યાલ તો આવ્યો હતો કે તેને વ્યહારનો પક્ષ છે.
ઘણાં વર્ષ પહેલાની વાત છે. અનાદિનો બધાને વ્યવહારનો પક્ષ છે.
વ્યવહારનો પક્ષ પછી છૂટી જાય છે. રહેતો નથી. આહાહા!
તો શરૂ શરૂમાં જ્યારે જાઉં રવિવાર રવિવારે જ્યારે જાઉં તો આ ભાવાર્થ વાચે.
એક વાર તો વાચ્યું ત્યારે મને લાગ્યું કે ઠીક છે.
બીજા રવિવારે ગયો તો પણ તેજ લીધું, ત્રીજી વખત પણ તેજ લીધું.
મને તો ખ્યાલ આવ્યો કે મારા પર કરુણા આવી ગઈ છે.
મારા વ્યવહારના પક્ષનું જ્ઞાન તેને આવળી ગયું છે કે આ જીવને વ્યહારનો પક્ષ છૂટી જાય એટલા માટે આ વારંવાર મને સમજાવે છે.
આહાહા! મારૂ નામ નથી લેતા, કોઈનું નામ નથી લેતા, હું સમજી જાવ છું.
આહાહા! આ મોસ્ટ ઇંપોર્ટન વાત છે.
પ્રાણીઓનો ભેદ રૂપ વ્યવહારનો પક્ષ તો અનાદિ કાળથી જ છે. આહાહા!
અનાદિ કાળનો મિથ્યાદ્રષ્ટિ છે ને તો વ્યવહારનો પક્ષ,.
વ્યવહાર તો ચારિત્રનો દોષ છે, પણ વ્યવહારનો પક્ષ શ્ર્દ્ધાનો દોષ છે, મિથ્યાત્વ છે
પક્ષ જુદી વાત છે અને વ્યવહાર જુદી વાત છે. આહાહા!
ભેદરૂપ વ્યવહારનો પક્ષ તો અનાદિકાળથી જ છે,
વ્યવહાર તો અનાદિ કાળથી છે જ નહીં કેમકે તેની પાસે નિશ્ચય (છે જ નથી).
નિશ્ચય હોય તો વ્યવહાર અનાદિનો આવે, વાત સમજાઈ?
વ્યવહાર તો અનાદિકાળથી મિથ્યાદ્રષ્ટિની પાસે છે જ નહીં કેમકે નિશ્ચયપૂર્વક વ્યવહાર હોય છે.
નિશ્ચય તો તેની પાસે છે જ નહીં તો વ્યવહાર અનાદિનો હોય (નહીં).
પણ વ્યવહારનો પક્ષ તો અનાદિકાળનો રહે છે. આહાહા! નિશ્ચય હોય તો વ્યવહાર હોય છે.
ભેદરૂપ વ્યવહારનો પક્ષ તો અનાદિકાળથી જ છે અને એનો ઊપદેશ પણ આમ કરો, આમ કરો,
આમ કરો, આમ કરવાથી ધર્મ, આમ ત્યાગ કરવાથી ધર્મ, પણ ગ્રહણપૂર્વક ત્યાગ હોય છે તે ભૂલી જાય છે.
શું કહ્યું? ગ્રહણપૂર્વક ત્યાગ હોય છે.
ગ્રહણ સાપેક્ષ ત્યાગ તે ત્યાગ છે, ગ્રહણ નિરપેક્ષ ત્યાગ, તે ધર્મનો ત્યાગ થઈ ગયો. આહાહા!
ત્યાગના નામથી પણ મિથ્યાત્વ ઉછરે છે જીવ, તેને ખબર પડતી નથી. આહાહા!
આ ભિંડમાં તો બીજી વાર આવાનો તો કોઈ પ્રશ્ન જ નથી અત્યારે.
મોકો છે મોકો છે. તો બધુ, જે અમને મડયું અમારા ગુરુની પાસે થી, એ બધી એની વાત હું કરું છું આપને. આહાહા!
મુમુક્ષુ:- હમણાં તો ઘણી વાર આવું પડશે. ઉત્તર:- એમનો એક મોટો દીકરો છે વકીલ સાહેબ, મોટા વકીલ છે ગ્વાલિયરમાં ભાઈ સાહેબના.
તે મને નથી મળ્યો તેને કોકને કીધું કે હું તો રાજકોટ જઈને, આ ભાઈ સાહેબને વાત કરી સુમતજી ને,
સુમતજી એ કીધું હું તો રાજકોટ જઈને ભાઈ સાહેબને અહિયાં મોટરમાં લાવીસ. જરૂર લાવશે.
કેમ નહીં આવે, જરૂર આવશે એવો એનો ભાવ આવી ગયો.
આ શું, આની પાસે તો આત્માની સિવાય કોઈ વાત જ કરતાં નથી. શું છે? આહાહા! એવી એને ચોટ લાગી ગયી. આહાહા!
ભેદરૂપ વ્યવહારનો પક્ષ તો અનાદિકાળથી ભૈયા છે તારી પાસે અને એનો ઊપદેશ પણ બહુધા બધા પ્રાણી પરસ્પર કરે છે.
પરસ્પર એટલે બે મળે વ્યવહારનો પક્ષ વાળા, વ્યવહારનો પક્ષ વાળા બે મળે મળી જાય, હા બરાબર આટલો તો શુભભાવ કરવો (જોઇએ).
શુભભાવ આવે તેને જાણવો એવી વાણી નથી આવતી.
ભાઈ સાહેબ જરા શાંત રહો. શુભભાવ કરવાનો ઊપદેશ આપે છે.
શુભભાવ આવે તેને જાણવું તે વાત, અજ્ઞાનીની પાસે નથી, તો વ્યવહારનો ઊપદેશ પરસ્પર કરે છે.
એમ આહાહા! આમ તો કરવું જોઈએ પહેલા તો કરવું જોઈએ ને?
આચાર્ય ભગવાન ફરમાવે છે કે પહેલા આત્માને જાણ. આહાહા! શું પહેલા?
પહેલા અને પછી. આહાહા! પહેલા શું કરવું કહે પહેલા આત્માને જાણવો.
બેંગલોરની અંદર ૧૭ મી ૧૮ મી ગાથા એક લીટી પહેલી લીટી લાઇન પ્રથમ આત્માને જાણો.
ત્રણ દિવસ ચાલ્યું, ત્રણ દિવસ ત્રણ કલાક પછી મોટરમાં સાથે હું જતો હતો ગુરુદેવની સાથે જ્ગ્યા પર.
મે કીધું, કે ગુરુદેવ આ પહેલા આત્માને જાણો એક લાઇનમાંથી બહાર નિકળવાનો ભાવ જ આપને આવતો નથી.
બીજી લાઇન વાચતા જ નથી આપ!! પહેલા આત્માને જાણો. આહાહા.
પહેલા લોકલોકને જાણો, છ દ્રવ્યને જાણો, ૮ કર્મ ઘાતી અઘાતી, ૧૪૮ કર્મ પ્રકૃતિ,
બંધ વિછુતી, ઉદય ઉદિરના, ક્યાં ગુણસ્થાનમાં કેટલી પ્રકૃતિ? આહાહા!
પહેલા આત્માને (જાણો).
તે બધુ મે જાણ્યું હતું પહેલા તો, પહેલા તો મે બધુ, બધુ વાચ્યું હોય એવું નથી. આહાહા!
પહેલા સિખી લીધું પછી મને વિચાર આવ્યો કે તેના લક્ષથી આપણાં પ્રયોજનની સિદ્ધિ થવાની નથી. તે પર દ્રવ્ય છે.
આહાહા! તો પ્રાણી પરસ્પર ઊપદેશ પણ કરે છે અને જિનવાણીમાં વ્યવહારનો ઊપદેશ શુદ્ધનય વિલંબ જાણીને ઘણું કર્યું છે
તે મોસ્ટ ઇંપોર્ટન વાત છે. કે જિનવાણી, જિનેન્દ્ર ભગવાનની વાણીમાં પણ નિશ્ચય નો,
નિશ્ચય ઉપદેશ શુદ્ધનયના વિલંબ જાણવા ઘણું કર્યું છે.
જેને નિશ્ચયની ખબર નથી તેને નિશ્ચય સ્વરૂપ સમજવા માટે ભેદરૂપ વ્યવહારથી પ્રતિપાદન કરે છે.
જેમ છટ્ઠી ગાથામાં આવ્યું કે જ્ઞાયક, જ્ઞાયક આત્મા જ્ઞાયક છે તે જ્ઞાયક શબ્દથી જાણી નથી શક્યો તે,
તો આચાર્ય ભગવાને કીધું કે જ્ઞેયને જાણી તેનું નામ જ્ઞાયક છે.
જ્ઞેયને જાણી તેનું નામ જ્ઞાયક છે તો ત્યાં ચોટી ગયો. અરે ભગવાન!
આ તો જ્ઞાયકને નોતા જાણતા ને, ત્યાં સુધી તે ભેદ પરથી એ અસભૂત વ્યવહારથી જાણ્યું
અને કોઈ અંદરમાં જાણે કે, જ્ઞાન છે, દર્શન છે, ચારિત્ર છે એમ ભેદ, ગુણ ભેદથી પણ જાણવામાં પ્રતિપાદન આવે છે
પણ ત્યાં ચોટવા જેવુ, પક્ષ કરવા જેવુ નથી. જાણવા ઘણું કર્યું છે પરતું તેનું ફળ સંસાર છે.
જિનેન્દ્ર ભગવાનની વાણીમાં આત્માને સમજાવા માટે ભેદરૂપ વ્યવહારનો ઉપદેશ ઘણો આવે છે.
"ઉપયોગો અલક્ષણમ" આહાહા! આવે છે કે નહીં?
તો લક્ષણને બતાવા માટે લક્ષણ છે કે લક્ષ્યને બતાવા માટે લક્ષણ છે.
ઉપયોગ એક સમયની પર્યાય છે ને. "ઉપયોગ લક્ષણમ" તો જીવનું લક્ષણ ઉપયોગ છે.
જ્યાં ઉપયોગ લક્ષણ કીધું, ત્યાં રાગ લક્ષણ નથી. આહાહા!
તો લક્ષ્યને બતાવા માટે આ પર્યાય દ્વારા આત્માનું પ્રતિપાદન કરે છે.
તો ઉપયોગને તો આત્મા માનીલે, પર્યાયને આત્મા માનીલે તો તેને લક્ષ્ય ખ્યાલમાં આવતો નથી.
લક્ષણ તો લક્ષણ છે. લક્ષણ લક્ષ્ય નથી થઈ જાતું અને લક્ષ્ય લક્ષણ નથી થઈ જાતુ.
લક્ષ્ય તો ત્રિકાળી છે, લક્ષણ તો એક સમયવર્તી છે. "ઉપયોગો લક્ષણમ".
એમ પણ તેનું ફળ સંસાર જ છે.
શુદ્ધનયનો પક્ષ તો ક્યારેય આવ્યો નહીં, શુદ્ધનયનો પક્ષ તો ક્યારેય આવ્યો નહીં, તેનો ૨ અર્થ છે.
એક પરમાર્થ અર્થ તો એવો છે કે શુદ્ધ આત્માનો ક્યારેય અનુભવ થયો નથી, આ પરમાર્થ વ્યાખ્યા છે.
એક બીજી વ્યાખ્યા એવી છે કે દેવ શાસ્ત્ર ગુરુની નજીક આવીને દેશનાલબ્ધિ સાંભડયા પછી અથવા તો શાસ્ત્ર વાચ્યા પછી પણ
તેને શુદ્ધનયનો પક્ષ ક્યારેય નથી આવ્યો.
અનુભવ ક્યારેય નથી થયો એક વાત હજી હું આ શુદ્ધાત્મા છું તેનું યથાર્થ આત્મા એ મનને દ્વારા પણ તેને નિર્ણય કર્યો નથી.
હું અકર્તા જ્ઞાયક છું, હું અકર્તા (જ્ઞાયક છું) એવો યથાર્થ નિર્ણય પણ તેને કર્યો નથી.
યથાર્થ નિર્ણય તેનું નામ પણ શુધ્ધનય છે પક્ષ.
એવો શુદ્ધનયનો પક્ષ આવ્યો નથી. શુદ્ધનયનો પક્ષ આવ્યા પછી તે પક્ષાતિક્રાંત થઈ જાય છે.
વ્યવહારના પક્ષ વાળા પક્ષાતિક્રાંત હોતા (નથી) આહાહા!
તેને પોતાનો દોષ ખબર નથી પડતી. અજ્ઞાની એ પોતાના દોષને ગુણ માને છે.
તે તો ગુણ માને છે. બીજાને ઉપદેશ પણ એમ આપે છે. આહાહા!
આ ભારતના જીવની અંદર ત્યાગના નામમાં તે લોકો બોવ ઠગે છે. આહાહા!
બાહ્યના ત્યાગ જોઈને, આહાહા! અંદરના મિથ્યાત્વના ગ્રહણ પડ્યું રહે છે
અને બહારનો ત્યાગ આહાહા! તે ત્યાગ સાચો નથી. ગ્રહણપૂર્વક ત્યાગ થાય છે ભાઈ.
સમ્યક દર્શનનું ગ્રહણ હોય છે. તો મિથ્યાદર્શનનું ત્યાગ હોય છે.
એવો વીતરાગ ભાવ પ્રગટ જેટલી માત્રામાં હોય છે એટલી માત્રામાં આશ્રવનો ત્યાગ હોય છે.
ડિગ્રીથી ડિગ્રી પણ ગ્રહણપૂર્વક ત્યાગ હોય છે. આહાહા!
શુદ્ધનયનો પક્ષ તો ક્યારેય આવ્યો જ નથી. હું કેવળ જ્ઞાતા છું.
ભાઈ કેવળ જ્ઞાતા તો એકાંત થઈ જશે, થોડો જ્ઞાતા પણ છેને કથંચિત કર્તા પણ છે.
ભાઈ એમ નથી. સ્વભાવ હંમેશા એકસાથે જ હોય છે.
આત્મા જ્ઞાતા જ છે ત્રણેય કાળ જ્ઞાતા છે. માનો કેનો માનો.
પોતાનો સ્વભાવ છોડતો નથી. તેના શુધ્ધનયનો પક્ષ ક્યારેય આવ્યો નથી.
પક્ષ તો ક્યારેય આવ્યો નથી અને તેનો ઉપદેશ પણ વિરલ છે વિરલ, કોઈ કોઈ જગ્યાએ શુધ્ધનયનો ઉપદેશ.
બાકી આમ કરો, આમ કરો, આમ કરો કરવાનો ઉપદેશ, જ્યાં જોવો ત્યાં કરવાનો ઉપદેશ. આહાહા!
દાન કરો, શીલ કરો, તપ કરો, વ્રત કરો આહાહા! કરવું આત્માના સ્વભાવમાં જ નથી.
હોય છે, વ્રતાદીભાવ આવે છે શાધક ને, દેશવ્રતનો ભાવ પણ આવે છે.
જ્ઞાની કરતો નથી, ૫ મહાવ્રતનો ભાવ આવે છે પણ આવી જાય છે.
આવે પણ નહીં આવી જાય છે. આવી જાય છે.
પહોચ્યા પછી પણ તે જતાં રહે છે, સ્વરૂપમાં જ્યારે લીન થાય છે, આહાહા! આવી જાય છે.
પહોચ્યા પછી તે રોકાઈ (નહીં). કેમકે તે વિભાવ છે બંધનું કારણ કે ઔદયિક ભાવ છે.
૫ મહાવ્રત ઔદયિક ભાવ છે તે નિર્જરાનું કારણ નથી.
જે ભાવથી બંધ થાય છે તે ભાવથી ક્યારેય નિર્જરા થતી (નથી).
તે તો કૃત્રિમ વાત છે. તે તો કૃત્રિમ વાત છે. આહાહા!
શુધ્ધનયનો પક્ષ તો ક્યારેય આવ્યો નથી અને તેનો ઉપદેશ પણ વિરલ છે.
તે ક્યાક ક્યાક મળી જાય છે. તે ક્યાક ક્યાક મળી જાય છે, સોનગઢના વર્તુળમાં છે. આહાહા!
તે અત્યારે વાત સોનગઢની બાર નિકળી ફેલાઈ ગયી ઘણી આખા ભારતમાં, એમ છે નહીં (ની બાર ફેલાણી નથી).
મુમુક્ષુ:- ભિંડમાં પણ છે સાહેબ, ભિંડમાં પણ છે. ઉત્તર:- હા ભિંડમાં પણ છે.
આ ભિંડની શિબિર કોઈ જુદી જાતની છે, એવું મારા કાન પર આવ્યું.
એટલા માટે ઉપકારી શ્રી ગુરુ એ શ્રી ગુરુ આત્મજ્ઞાનીનું નામ ગુરુ છે.
ગુરુ કોનું નામ છે? જેને આત્માનું ભાન અને જ્ઞાન હોય છે, આહાહા! એનું નામ ગુરુ છે.
બાકી ગુરુ નથી કોઈ. નામ ગુરુ નહીં, ભાવ ગુરુ. ભાવથી ગુરુ હોય છે.
નામથી ગુરુ હોતા નથી. તે તો નામ નિક્ષેપ છે. આહાહા!
નામ તો રાખ્યું છે મહાવીર એ બિલાડી નકળે તો ભાગી જાય, આહાહા! મહાવીર ક્યાં રહ્યું તે?
તે ઉંદર નીકળે ઉંદર તો પણ ભાગી જાય. મહાવીર નામ નથી.
નામ નિક્ષેપની કિમ્મત નથી, ભાવ નિક્ષેપની કિમ્મત છે.
એટલા માટે ઉપકારી શ્રી ગુરુ એ, આત્મજ્ઞાની ગુરુ શુદ્ધનયને ગ્રહણનો મોક્ષ ફળ જાણકાર, આહાહા!
તેનો ઉપદેશ પ્રધાનતાથી દીધો છે કે શુદ્ધનય ભૂતાર્થ છે, સત્યાર્થ છે તેનો આશ્રય લેવાથી સમયકદ્રષ્ટિ થઈ શકે છે.
તેને જાણ્યા વિના ત્યાં સુધી જીવ વ્યવહારમાં મગ્ન છે, વ્યવહારના પક્ષનો અર્થ આ રાગમાં રત થઈ ગયા.
રાગમાં રતથી જુદો આત્મા છે તેનો વિચાર પણ નથી આવતો, એટલો મિથ્યાત્વ દ્રઢ થઈ જાય છે, કર્ત્વુત્વમાં.
કર્ત્વુત્વમાં મિથ્યાત્વ ઘણું દ્રઢ થાય છે તો તેને વિચાર પણ નથી આવતો માનસિક જ્ઞાનમાં
કે રાગથી જ્ઞાન ભિન્ન છે એવો વિચાર પણ નથી આવતો.
જીવ વ્યવહારમાં મગ્ન છે. જીવ વ્યવહારમાં મગ્ન છે આત્મામાં મગ્ન નથી.
વ્યવહારમાં મગ્ન એટલે રાગમાં મગ્ન થઈ ગયો અને શાસ્ત્રજ્ઞાનમાં મગ્ન થઈ ગયા તો જ્ઞેયમાં મગ્ન છે.
શાસ્ત્રજ્ઞાન જ્ઞાન નથી જ્ઞેય છે. પરજ્ઞેય છે, સ્વજ્ઞેય નથી. આહાહા!
વિદ્વાન જ્ઞેયમાં મગ્ન છે, સામાન્ય જણ રાગમાં મગ્ન હોય છે. બે ય મિથ્યાદ્રષ્ટિ છે. આહાહા!
વ્યવહારમાં મગ્ન છે ત્યાં સુધી આત્માનું જ્ઞાન, શ્ર્દ્ધાનરૂપ નિશ્ચય સમ્યક નહીં થઈ શકે.
ઇંદ્રિયજ્ઞાન શાસ્ત્રજ્ઞાન હોય, તે દોષ નથી પણ તેમાં મગ્ન નહીં થવાનું.
શુભભાવ તો છે પણ તેમાં મગ્ન નહીં થવાનું.
આર્ય જીવને શુભભાવ, દેવ ગુરુ શાસ્ત્રની ભક્તિ, વંદન, પુજા, યાત્રાનો ભાવ, ઉપવાસ નો ભાવ પણ આવે,
કોઈ ત્યાગનો ભાવ પણ આવી શકે છે સમજ્યા? આવી જાય છે કર્તા નથી આત્મા.
આવી જાય છે તેને જાણે છે. એને જાણે છે શું? તેનાથી ભિન્ન આત્માને જાણે છે. આહાહા!
તે કોઈ જાણવાની ચીજ નથી. શુભરાગ કોઈ જાણવાની ચીજ નથી.
તેને જાણવાથી શુદ્ધિની વૃદ્ધિ નથી થતી અને આત્માને જાણવાથી શુદ્ધિની વૃદ્ધિ થાય છે, આનંદની વૃદ્ધિ થાય છે.
આહાહા! શુદ્ધનય ભૂતાર્થ છે, સત્યાર્થ છે. શ્રદ્ધાન નિશ્ચય સમ્યક નહીં થઈ શકે. એવો આશય સમજવો.
વ્યવહારમાં મગ્ન છે તેને સમ્યકદર્શન થતું નથી.
હમણા ૩૧ ગાથા જે ઇન્દ્રિયોને જીતીને જ્ઞાન સ્વભાવને દ્વારા
અન્ય દ્રવ્યથી વધારે એટ્લે જુદો આત્માને જાણે છે. સ્વ - પરને જાણે છે એમ નથી આવ્યું.
જીતીને જ્ઞાન સ્વભાવને દ્વારા અન્ય દ્રવ્યથી વધારે એટ્લે જુદો આત્માને જાણે છે
તને જો નિશ્ચયનયમાં સ્થિત સાધુ છે, આનંદમાં મગ્ન છે, આનંદવાળો.
એવા સાધુ પુરુષ છે. જ્ઞાની ધર્માત્મા છે, સાધુ છે, તે વાસ્તવમાં જીતેન્દ્રિય કહે છે.
આહાહા! જીતેન્દ્રિય જીન થઈ ગયા. ચતુર્થ ગુણસ્થાનમાં જીતેન્દ્રિય જીન થઈ જાય છે.
મિથ્યાત્વનો નાશ થઈને જ્યારે સમ્યકદર્શન થાય છે ત્યારે મોહનો ક્ષય થઈ જાય છે.
એમ અત્યારે ઇન્દ્રિયોને જીતવાનો શું રસ્તો છે?
ઇન્દ્રિયો તો છે. ભાવેન્દ્રિય, દ્રવ્યેન્દ્રિય પણ છે. દ્રવ્યેન્દ્રિય છે આ બધુ દ્રવ્ય ઇન્દ્રિય છે.
બધુ પુદગલનું પરિણામ છે, દ્રવ્ય ઇન્દ્રિય છે. શું તેને આકાશમાં મોકલી દેવા ટુકડા કરીને? નહીં.. નહીં.. નહીં.. નહીં..
તેના સ્થાનમાં રહેવા દો, તેને તેના સ્થાનમાં રહેવા દો, તેનું મમત્વ છોડી દો.
તે જાણવાનું સાધન છે એવું માનવાનું છોડી દો. આ દેશના લબ્ધિને સંભાડવાને માટે સાધન છે માનવાનું છોડી દો.
આ આખ છે, છે તો શાસ્ત્રનું જ્ઞાન હોય છે એમ છે નથી. સૂક્ષ્મ વાત છે. આહાહા!
કઠણ તો પડે છે જગત ને. શું કરીયે? જ્ઞેયકૃત અશુદ્ધતા આવે છે એમાં. આહાહા!
ટીકા - જો ઇન્દ્રિયો, જો દ્રવ્યઇન્દ્રિયો ભાવઇંન્દ્રિયો તથા ઇન્દ્રિયોના વિષયભૂત પદાર્થોને ત્રણેયને
પોતાથી જુદૂ કરીને આનું લક્ષ્ય છોડીને, બધા બીજા દ્રવ્યોથી ભિન્ન, આહાહા!
બધા બીજા દ્રવ્યથી ભિન્ન, પોતાના આત્માનો અનુભવ કરે છે, તે મુનિ નિશ્ચયનયથી જીતેન્દ્રિય છે.
જો જીવ પર દ્રવ્યથી લક્ષ્ય છોડીને, ખસીને પોતાના શુદ્ધ આત્માનો લક્ષ્ય કરીને, અનુભવમાં આવે છે, લક્ષ્ય કરે છે,
તેને સર્વજ્ઞ ભગવાન કહે છે કે જીતેન્દ્રિય જીન થઈ ગયો, સર્વજ્ઞ ભગવાનનો નાનો પુત્ર થઈ ગયો. આહાહા!
ભાવ દ્રવ્યેઇન્દ્રિય થવા પર પણ, ભાવેઇન્દ્રિય થવા પર પણ અને ભાવેઇંદ્રીય નો વિષય થવા પર પણ આહાહા!
જે તેનાથી ભિન્ન આત્માને જાણે છે, અનુભવ કરે છે તેને સમ્યકદર્શન જ્ઞાન ચારિત્ર પ્રગટ થાય છે.
તેનું નામ જીતેન્દ્રિય જીન છે. તેનો ખુલાસો કરે છે. અત્યારે તો ટુકું આવ્યું છે. હવે ટીકા એટ્લે વિસ્તાર કરે છે.
અનાદિ અમર્યાદારૂપ બંધપર્યાયના વશ, અનાદિકાળથી જે ભાવેઇન્દ્રિય છે તેનું નામ ભવ, ભાવબંધ છે.
રાગનું નામ પણ ભાવબંધ અને ઇન્દ્રિયજ્ઞાન નું નામ પણ ભાવબંધ. તેના વશથી આહાહા!
કર્મનું બંધ તો નિમિતરૂપ છે, કર્મનો બંધ તો બાહ્ય છે. આપડું દ્રવ્ય ગુણ પર્યાયમાં આવતો નથી.
પણ ભાવબંધ તો પર્યાયમાં છે. તે ભાવબંધનું સ્વરૂપ શું?
આ જો પરને જાણવાનો અભિપ્રાય હું પરને જાણું છું, એવો અભિપ્રાય રાખીને જે ઇંદ્રિયજ્ઞાન પ્રગટ થાય છે,
અને ઇંદ્રિયજ્ઞાન અને જ્ઞાયક તેમાં જુદો જાણતો નથી. તેમાં એકત્વ કરે છે તેનું નામ ભાવબંધ છે.
તે ભાવબંધના વશ થઈ ગયો. આહાહા! આ થોડી વાત સૂક્ષ્મ આવાની છે.
એક ખુલાસો હજી કરવો છે. ઉપયોગ લક્ષણ છે. જે ઇંદ્રિયજ્ઞાન છે, ઇંદ્રિયજ્ઞાન આત્માના લક્ષણ છે કે નહીં?
કે આત્માના લક્ષણ નથી, આહાહા! અને અતીન્દ્રિય જ્ઞાન નવું પ્રગટ થાય છે તે લક્ષણ થવાથી પણ અનાદિ અનંત નથી.
જે લક્ષણ અવ્યાપ્તિ, અતિવ્યાપ્તિ, થઈનો શકે દોષથી રહીત તેનું નામ લક્ષણ કહેવામાં આવે છે.
તો "ઉપયોગો લક્ષણમ" છે તે સામાન્ય, સામાન્ય લક્ષણ, વિશેષનો અભાવ તેનું નામ સામાન્ય લક્ષણ
એટલે ઉપયોગનું નામ મિથ્યાજ્ઞાન નથી, સમયકજ્ઞાન પણ નથી, મતિજ્ઞાન, કેવળજ્ઞાન પણ નથી.
બસ "ઉપયોગ લક્ષણમ". તો ઉપયોગ જે લક્ષણ છે તેનું નામ ઇંદ્રિયજ્ઞાન નથી અને તેનું નામ અતિંદ્રિયજ્ઞાન પણ નથી.
સામાન્ય જ્ઞાન એક ઇન્દ્રિય, બે ઇન્દ્રિય, ત્રણ ઇન્દ્રિય, ચાર ઇન્દ્રિય જીવને પણ ઉપયોગ પ્રગટ થાય છે સમય સમય પર.
ઉપયોગ પ્રગટનો હોય તો આત્મા જડ થઈ જાય છે. અને રાગ પ્રગટનો હોય તો સિદ્ધ થઈ જાય છે.
રાગ પણ પ્રગટ થાય છે પોતાની જગ્યાએ, ખ્યાલ રાખજો, અને ઉપયોગ પોતાની જગ્યામાં પ્રગટ થાય છે.
બંનેની પ્રગતા હોવા છતાં ભિન્ન ભિન્ન રહે છે આહાહા!
ઉપયોગમાં ઉપયોગ છે પણ ઉપયોગમાં રાગ નથી.
જે ઉપયોગ સામાન્ય ઉપયોગ છે એમાં પણ ઉપયોગ છે. તેમાં પણ રાગ નથી.
સૂક્ષ્મ ચર્ચા છે થોડી, આહાહા! કેમકે ઇંદ્રિયજ્ઞાનનો વિષય આવ્યોને તો પ્રશ્ન આવ્યો મારી પાસે
કે ઇંદ્રિયજ્ઞાન તો લક્ષણ નથી અને ઉપયોગ તો લક્ષણ છે તો ઇંદ્રિયજ્ઞાન નો જન્મ કેવી રીતે થયો?
તો ઇંદ્રિયજ્ઞાન લક્ષણ કેવાય કે નહીં? બિલકુલ ઇંદ્રિયજ્ઞાન લક્ષણ નથી.
"ઉપયોગ લક્ષણમ" એટ્લે ભવિ, અભવી બધા જીવ ની અંદર ચૈતન્ય એકમેક પરિણામ ઉપયોગ પ્રગટ થાય છે. આહાહા!
જાણવું જાણવું જાણવું. કરવું, કરવું છે? કરવું છે જ નહી આહાહા! જાણવું જાણવું જાણવું જાણવું.
ભાઈ સાહેબે આજે સારું દ્રસ્તાંત આપ્યું. હું ઘણો ખૂસ થયો કે પ્રકાશ થાય છે પ્રકાશ
તો પ્રકાશ કોઈ વાતને લેતો નથી, ચોરી નથી કરતો અને જાય છે તો કહે છે કે હું જાવ છું પણ કોઈનું લીધું નથી?
એવો જ્ઞાન પ્રકાશનો પૂંજ પોતાને જાણી જાણીને પરને ભલે જાણે પણ બીજા પાસેથી કઈ લેતો નથી. આહાહા!
એવા પ્રભુ ઉપયોગો લક્ષણ છે તો ઉપયોગ પ્રગટ થાય છે અને ઉપયોગ જ્યારે પ્રગટ થાય છે
ત્યારે ઉપયોગ અથવા પરમુખે પ્રગટ થાય છે અથવા સ્વમુખે પ્રગટ થાય છે.
જો સ્વમુખે પ્રગટ થાય તો ઉપયોગ બદલી થઈને અતિંદ્રિયજ્ઞાન નામ પામે છે,
અને તે ઉપયોગ પરમુખ થી, પરનું લક્ષ કરીને પ્રગટ થાય છે તો તેનું નામ ભાવેઇન્દ્રિય, ઇંદ્રિયજ્ઞાન થાય છે.
સમય એક છે, ઉત્પાદ એક સમયનો છે, પર્યાય એક છે પણ તેનું લક્ષ ક્યાં છે?
અહિયાં લક્ષ હોય તો અતિંદ્રિયજ્ઞાન નામ પામે છે અને બહિર્મુખી લક્ષ તો એનું નામ ઇંદ્રિયજ્ઞાન થાય છે આહાહા!
ઇંદ્રિયજ્ઞાન અંદર માથી નથી આવતો, અંદરમાં તો ઉપયોગ આવે છે, અંદરમાં ઇંદ્રિયજ્ઞાન નથી આહાહા!
ઉપયોગ પ્રગટ થાય છે પરમુખથી પ્રગટ થાય છે. દ્રવ્યેઇન્દ્રિયનો લક્ષ કરીને પ્રગટ થાય છે.
દ્રવ્યેઇન્દ્રિયનું લક્ષ, કેમકે શ્રદ્ધામાં છે, કે આખ છે તો જાણું છું.
કાન છે તો સંભાળૂ છું તે માન્યતા મિથ્યાત્વ છે.
આત્માની પાસે આ દ્રવ્યેઇન્દ્રિયનો જ અભાવ છે. કાન વગરનો છે આત્મા, નાક વિનાનો છે.
દ્રવ્યેઇન્દ્રિય ચક્ષુ વગર જ આત્મા છે. તે તો જડના પરમાણુનો પિંડ છે તે તો વધારાનો ભાગ છે.
આ શરીર તો અવયવિ છે અને આ એનો અવયવ છે.
આ આત્મા અવયવિ અને આ તેનો અવયવ એમ છે નહી, તો શબ્દ જાણવાના સાધન કાન નથી આહાહા!
મોટી ભૂલ છે, મોટી ભારે ભૂલ છે, નાની ભૂલ નથી અને શીક્ષા પણ મોટી છે તેની, આહાહા! ચાર ગતિમાં રખડે છે.
જે જાણતો નથી જડ છે તેને જાણવાને માટે સાધક બને છે.
આ જીભ છે ને, ખાટા, મીઠા પદાર્થને જાણવા માટે તેનું અવલંબનની જરૂર નથી.
ખાટા, મીઠા પદાર્થ આ તેને અડતો જ નથીને તેનું જ્ઞાન થઈ જાય છે.
તે સાધક નથી જાણવાનું
જડ પદાર્થ ચેતનને તેની મદદ લે તો જાણે આવો હશે નહીં, આ જ્ઞેય જ્ઞાયક શંકર દોષથી ગયો.
આ દ્રવ્યેન્દ્રિય અને આત્માને એક કરીને માને છે, આહાહા! સૂક્ષ્મ વાત છે થોડી. પણ સારી છે વાત.
આનંદી અમર્યાદારૂપ બંધ પર્યાયને વશ ભાવબંધના વશ થઈ ગયો. ઇંદ્રિયજ્ઞાન મારો છે અને ઇંદ્રિયજ્ઞાનથી હું જાણું છું.
ભાવેઇન્દ્રિયથી હું જાણું છું અને દ્રવ્યેન્દ્રિય મારા જાણવામાં નિમિત છે અને બધા સાથે એકત્વ કરી લે છે.
આહાહા! કાનનો હોય તો સંભાડવામાં આવતું નથી, આખનો હોય તો જોવામાં નથી આવતું.
અરે! આત્મા હોય તો જોવામાં આવે છે બધા પદાર્થને જાણે છે આત્મા.
એવી તાકાત છે આત્માના એક સમયમાં અતીન્દ્રિયજ્ઞાનની તાકાત અલૌકિક છે. બધુ આવશે આમાં. આહાહા!
લોકાલોકને જાણે છે જ્ઞાન. શ્રુતજ્ઞાન હો. આહાહા!
યુગપદ એક સમયમાં? હા એક સમયમાં જાણે છે. ક્રમ નથી પડતો.
તે તો અક્રમે જાણે તો તો કેવળજ્ઞાન થઈ ગયું આહાહા!
કેવળ...જ્ઞાન જ છે તો કેવળજ્ઞાન નહીં. કેવળ...જ્ઞાન જ છે.
કેવળજ્ઞાનમાં પ્રત્યક્ષ જાણવામાં આવે છે અને શ્રુતજ્ઞાનમાં પરોક્ષ. લોકાલોકને પીને બેઠો છે શ્રુતજ્ઞાન.
પીને કઇ બાકી જાણવાનું રહ્યું (નહીં). આહાહા! પરોક્ષ અને પ્રત્યક્ષ આટલો તફાવત છે.
બાકી બધુ આહાહા! જ્ઞાનમાં જ્ઞેયરૂપ આવી ગયું છે.
પયોગાત્મક ભલે ઓછું હોય, ઉપયોગાત્મક.
બાકી લોકાલોકનો પ્રતિભાસ અતીન્દ્રિયજ્ઞાનમાં આવી ગયું છે, આહાહા!
એટ્લે ક્યારેક ક્યારેક શ્રુતજ્ઞાન પણ કોઈ જીવની પર્યાયને જોઈ લે છે, ઉપયોગાત્મક, ઓહો! કઠણ પડે છે.
આ અનાદિ અમર્યાદારૂપ બંધ પર્યાયને વશ જેમાં આખો સ્વપરનો વિભાગ ગાયબ ગયો છે.
ઇંદ્રિયજ્ઞાન સ્વ અને પરની જુદો થવાથી પણ તેને જુદો નથી જોતો.
સ્વપરનો ભાગ ગાયબ થઈ ગયો છે. તો આનું નામ અજ્ઞાન છે. આનું નામ મિથ્યાત્વ છે.
ઇંદ્રિયજ્ઞાન એકત્વ કરે છે અને અતીન્દ્રિય જ્ઞાન પ્રગનાછીણી, આહાહા! જુદૂ જુદું.
ઇંદ્રિયજ્ઞાન જુદું અને અતિંદ્રિયજ્ઞાન જુદું, અને અતિંદ્રિયજ્ઞાનનો વિષય મોટો પદાર્થ પણ જુદું..જુદું..જુદું બધાને જાણે છે. આહાહા!
ફરી થી. આવ્યોને પાઠ અનાદિ અમર્યાદા બંધ પર્યાયના વશ જેમાં આખો સ્વપરનો વિભાગ ગાયબ થઈ ગયો છે.
બંધના વશે ગાયબ થઈ ગયો છે. બંધના વશ થઈ ગયો છે. આત્માને વશ પરિણતિ નથી આવી.
ઇંદ્રિયજ્ઞાન અને ઇંદ્રિયજ્ઞાનના વિષય તે મારૂ છે તો તેમાં સ્વપરનો વિભાગ ગાયબ થઈ ગયો.
ગાયબ સમજ્યાને. સ્વપર જુદૂ દેખાતું નથી. એકમેક ખિચડી થઈ ગઇ. ખિચડી સમજો છોને?
મગની દાળ અને ચોખા છે તો જુદા જુદા પણ તેનું નામ મગની દાળ પણ કોઈ પણનો કહે ચોખા પણનો કહે. ખિચડી કહે.
ખિચડી એટ્લે એકત્વ, શંકરદોષ, આહાહા! ખિચડીમાં બે પદાર્થ જુદા જુદા છે. એક નથી થયા.
દાળનો સ્વાદ જુદોને ચોખાનો સ્વાદ જુદો છે. સાથેમાં રહેવાથી પણ સાથે થયા નથી.
એવી રીતે ઇંદ્રિયજ્ઞાન જ્યારે પ્રગટ થાય છે પરસન્મુખ તો આપણો જ્ઞાયક આત્મા એક અને ઇંદ્રિયજ્ઞાન મારૂ છે
તો તેની સાથે એકત્વ કરી લે છે. કર્તા કર્મ સંબંધ માની લે છે.
જેમ રાગની સાથે કર્તા કર્મ સંબંધ અજ્ઞાન છે
એમ ઇંદ્રિયજ્ઞાન જેને કર્મ બનાવે છે કે આ કર્મ મારૂ છે, શાસ્ત્રજ્ઞાન મારૂ છે, આહાહા!
સાચેજ તો જ્ઞાન જ નથી, જ્ઞેય છે.
તે જ્ઞેય અને જ્ઞાયક, આહાહા! ઇંદ્રિયજ્ઞાન થી, ઇંદ્રિયજ્ઞાન થી.. ઇંદ્રિયજ્ઞાનથી જુદો આત્મા દેખાતો નથી.
ઇંદ્રિયજ્ઞાનને જ આત્મા માને છે. તો આત્મા તિરોભૂત થઈ જાય છે. ખ્યાલમાં આવતો નથી
ન હોય તો પણ બોલી દીએ છે. સારું, ઠીક છે. સમય થઈ ગયો ૧૦:૧૫ થયા ને. ન હોય તો પણ બોલી દેત. સારું ઠીક છે.
આહાહા! બધુ. ઇંદ્રિયજ્ઞાનનો દોષ જીવને દોષ જ નથી લાગતો રાગનો દોષ તો દોષ લાગે જ
રાગ, કષાય, કષાયની તીવ્રતા અને કષાયની મંદતા એ તો જગ પ્રસિદ્ધ દોષ છે. જગ પ્રસિદ્ધ (દોષ છે).
પણ એક એકત્વ દોષ રહી ગયો છે ઇંદ્રિયજ્ઞાન.
તે ઇંદ્રિયજ્ઞાન તો કોઈ દોષ (નથી) જાણે છે તેને ગુણ માને છે. તેને (ગુણ માને છે)
શાસ્ત્રજ્ઞાનને ગુણ મને છે. શાસ્ત્રજ્ઞાન દોષ છે ભાઈ.
જેમ રાગ, બંધનું કાર્ય અને બંધનું કારણ છે, એમ ઇંદ્રિયજ્ઞાન પણ બંધનું જ કાર્ય છે અને બંધનું જ કારણ હોય છે.
એવું આગમમાં લખ્યું છે. ઉપયોગ બંધનું કારણ નથી તે ખ્યાલ રાખવું.
શુદ્ધઉપયોગ બંધનું કારણ નથી, ઉપયોગ બંધનું કારણ નથી.
પણ ઇંદ્રિયજ્ઞાન બંધનું કાર્ય અને બંધનું કારણ છે.
ઉપયોગો લક્ષણમ બંધનું કારણ નથી. તે ઉપયોગ બંધનું કારણ જ નથી અને નિર્જરાનું કારણ (નથી). શું કહ્યું?
જો નિર્જરાનું કારણ હોય તો બધાની પાસે ઉપયોગ છે તો નિર્જરા થવી જોઈએ અને જો ઉપયોગ લક્ષણ બંધનું કારણ છે તો કોઈ છૂટે જ નહીં.
બાકી બંધનું જ કારણ નથી એ તો, નિર્જરાનું કારણ નથી અને ઇંદ્રિયજ્ઞાન એકાંત બંધનું જ કારણ છે.
પર સત્તા અવલંબન શીલ જ્ઞાન બંધનું જ કારણ છે.
ભલે ઈચ્છે ધર્માત્માની પાસે ઇંદ્રિયજ્ઞાન હોય તો પણ પર સત્તા અવલંબન શીલ જ્ઞાન બંધનું જ કારણ છે.
જિનેન્દ્ર ભગવાનના રસ્તામાં કોઈ પક્ષપાત નથી, કે જ્ઞાની થઈ ગયો છૂટ આપી દો. એમ છે નહીં. આહાહા!
તો તે છુપો ચોર છે. જે કષાયની મંદતા અને તીવ્રતા તે તો પ્રગટ ચોર છે, તે તો લુટારા છે, તે તો આત્મઘાતી ભાવ છે, આહાહા!
પણ તે છુપો ચોર જે છે, બહારનો ચોર ઘર માંથી ચોરી કરે તો તો પકડાઈ ભલે
પણ આપણો છોકરો ચોરી કરે છે રોજના ૧૦૦ રૂપિયા ૨૦૦ રૂપિયા ધીમે ધીમે ચોરી કરે તો કોઈ ખ્યાલમાં નહી આવેને?
પૂંજી સાફ કરી નાખે. આ ઘરનો ચોર છે ઇંદ્રિયજ્ઞાન. છુપો ચોર છે.
અવ્યક્ત ચોર છે, સમાજમાં તેને ખ્યાલ નહીં આવતો કે ઇંદ્રિયજ્ઞાન પણ મોટો દોષ છે.
સંસારનું મૂળ છે તે. તેને છેદવાથી મોક્ષ થઈ જાય છે. એવું હમણાં આવશે.